پنجاب توں دو نویاں "عوامی" جماعتاں تھوڑے چر توں پُنگریاں ہین، شیخ رشید دی اسٹیبلشمنٹ دی حمایت بِناں "عوامی" دا لاحقہ "مسلم لیگ" ورگا جاپدا ہے۔ دوجی مارگلہ ہلز توں پُنگری پرانے کھبے پَکھی سوجھواناں دی ،صرف "عوامی پارٹی" ہے۔ اک اخباری خبر مطابق ملک غلام مصطفےٰ کھر ہوریں وی نہ بیانے گئے ٹیچیاں نوں حاصل کرن لئی، اپنی اک جماعت بناؤن دی تیاری کررہے نیں۔تھوڑا چِر اِی ہویا اے کھر، شریف دی مسلم لیگ دے نیڑے آیا اے۔ خؤرے اوس نوں بھرویں پرکھ ہوگی ہے پئی نون لیگ اک ٹبر دی ذاتی جائیداد بن چکی اے جیویں پیپلز پارٹی ہے۔
پچھلے 80 ورہیاں وچ صرف دو سیاسی جماعتاں نے حقیقت وچ پنجاب وچ جڑاں پھڑیاں ہین۔ پہلی محمد علی جناح دی چھتر چھانویں آل انڈیا مسلم لیگ سی فیر دوجی اٹھتی ورہیاں مگروں ذوالفقار علی بھٹو دی اگوائی وچ جیس دا ناں پاکستان پیپلز پارٹی سی۔ایہہ گلبرگ کے بلاک لہور وچ نومبر 1967ء وچ جمی۔آل انڈیا مسلم لیگ 1930ء تیک بھیڑی طرحاں ناکام رہی پر 1940ء دا مَتا پاس کرکے ایہنے پنجاب دے لوکاں نوں موہ لیا۔
پنجاہ سالاں وچ ایہہ چوناں وچ ہونجا پھیر کے پنجاب اسمبلی دی سبھ توں وڈی پارٹی بن گئی۔۔۔جیس نوں برٹش گورنر وَلوں حکومت بناؤن دا سنیہا نہیں دِتا گیا۔ نام نہاد سیکولر تے اگونہی کانگریس نے یونینسٹ دے ٹٹوواں تے مذہبی اکالی نال رَل کے حکومت بنائی جیس وچ مولانا عبدالکلام آزاد وی رَلیا۔
پی پی پی نے اپنے مُڈھ بنھن دے تریہہ ورہیاں اندر اِی پنجاب نوں ہلا دِتا۔ ایہنے ساریاں مسلم لیگاں، اوس ویلے گھٹو گھٹ تِن سن، ساریاں مذہبی جماعتاں نوں ہرایا۔ پنجاب دے پرانے حکمران ٹبر بازی ہار گئے۔ صرف دکھنی لہندے دے قبائلی تے جاگیردار علاقے دے ٹبر سن جیہڑے اپنی پگ نوں پی پی پی توں بچاون وچ کامیاب ہووے۔ ذوالفقار علی بھٹو نے چھیتی اِی جدوں اوس نے دوجے مارشل لاء ایڈمنسٹریٹر مگروں حکومت بنائی، ایہناں جاگیرداراں نوں اپنی پارٹی وچ تھاں دے دِتی۔
سندھ دے حالات وکھرے سن۔ جاگیرداراں نے پیپلز پارٹی دے ٹِکٹ تے چوناں لڑیاں تے جت گئے سن۔ 1977 ء وچ ایہناں جاگیرداراں نے ذوالفقار علی بھٹو نوں راضی کرلیا سی پئی اوس نوں بلا مقابلہ جتنا چاہیدا اے جیس نال پی پی پی نے بڑی بدنامی کھٹی تے اوڑک ایس دے نتیجے وچ اوہدا آگو پھاہے لگا۔
1970 ء دیاں چوناں وچ پی پی پی بلوچستان دے قبائلی بلوچ یاں پٹھان علاقیاں چوں اک وی سیٹ نہیں جت سکی سی جد کہ سرحد وچ قومی اسمبلی دی اِک تے صوبائی اسمبلی دیاں تریہہ سیٹاں ملیاں سن۔ پشاور دی صوبائی سیٹ صرف نیشنل عوامی پارٹی دی بھرویں حمایت نال جِتی جا سکدی سی کیونجے اوہ قیوم خان نوں ہر حال وچ ہریا ویکھنا چاہوندے سن۔ فیر 1977ء دِیاں چوناں وچ پی پی پی نے بلوچستان تے سرحد دیاں بوہتیاں سیٹاں، اپنے پارٹی منشور پاروں نہیں ریاستی جبر ورت کے، جِت لئیاں سن۔ جماعت نے دوجے دونواں صوبیاں وچ وی دھاندلی کیتی پر اوہ فتح غیر متوقع وی نہیں سی۔ پی پی پی فیر وی مشہور سی، دھاندلی نے صرف جماعت دی حکمرانی نوں فوج راہیں مُکاون دا راہ صاف کیتا جیس بارے پی پی پی دے حمایتی تے سپوٹراں نوں مگروں جذباتی نعرے لاؤنے پئے
بھٹو ہم شرمندہ ہیں تیرے قاتل زندہ ہیں
1950 ء دی مسلم لیگ نے لیاقت علی خان دے حکماں ہیٹھ ہون والی پنجاب وچ اسمبلی دیاں پہلیاں چوناں وچ بدنامی کھٹی۔ چوناں وچ وڈی پدھر تے ہون والی دھاندلی پاروں" جھُرلو" دا نانواں دِتا گیا۔ ایہناں چوناں نے مسلم لیگ نوں دو دھڑیاں وچ پاڑ دِتا، وکھ ہون والے دھڑے نے اپنے آپ نوں "جناح مسلم لیگ" اکھوانا پسند کیتا۔ پنجاب وچ ایہناں چوناں نے اوہناں ساریاں وڈیریاں نوں مُڑ لیاندا جیہناں نے 1945-46 ء وچ مسلم لیگ دی وہم پاروں مخالفت کیتی سی۔
نویں مُلک نال جڑیاں آساں مِٹیو مِٹی ہوگئیاں تے پنجاب وچ مسلم لیگ وڈی پدھر تے لوکائی نوں ہُن قبول نہیں رہی سی۔ ایہدا مکمل ڈھاء بنگال دیاں صوبائی چوناں مگروں ہویا جدوں جگتو فرنٹ نے مسلم لیگ نوں ہمیشاں لئی بنگال توں کڈھ ماریا جیہدی نینہ تے مگروں وکھیواں تے بنگلہ دیش اُبھریا۔
پنجابی سیاستدان تے پنجابی پٹھان جرنیل پورے مُلک توں اڈ بنگال خلاف اِک ہوگئے۔ پہلے مارشل لاء وارے 1950ء دے وِچالے سانجھ فارمولے مگروں، بنگال سرکار وچ اپنے حصے توں وانجھے گئے دوجے مارشل لاء وارے سیاستدان خاص کر کے بھٹو نے ایس چکر نوں پوریاں کیتا تے بنگلہ دیش جم پیا۔ لہندے پاکستان دے جاگیردار آگوواں نے بنگال دے جاگیردار وَیری لوکاں نوں اجوکے ہتھیاراں توں لیس پاکستان آرمی خلاف مسلح جدوجہد شروع کرن تے مجبور کردِتا سی۔
پنجاب آل انڈیا مسلم لیگ نال جڑیا رہیا کیونجے اوہنوں اپنے سفنیاں دے مُلک وچ انقلابی نظام حکومت دی تانگھ سی۔ اوہناں نوں پتہ سی پی پی پی دی لوک پکھی نظام حکومت ہیٹھ جاگیردار تے 22 ٹبر، لہندے دی حمایتی بیوروکریسی تے فوج لئی کوئی تھاں نہیں ہووے گی۔
پنجاب دے دو سُفنے سن۔۔۔۔۔۔۔۔اک دا وار 1940 توں لے 1947 ء تیک تے دوجا 1970 ء وچ۔ پہلے مرحلے وچ برطانوی نظام حکومت اپنے چیلیاں سَنے مُک جاوے گا تے دوجے مرحلے وچ برطانوی وارے توں مگروں دی برطانوی پکھی رہند کھوہند دی نندیا ہووے گی تے لوکائی کھُل کے اقبال دی ایہناں شعراں وانگوں گل کرن گے
گیا دور سرمایہ داری گیا تماشہ دِکھا کر مداری گیا
اجکل لوکائی مصطفٰی کھر تے شیخ رشید ہوراں دیاں بنائیاں پارٹیاں توں کوئی آس نہیں رکھدے کیونجے ایہہ حکمران اشرافیہ دا انگ رہے نیں۔ لوک اوس تے بھروسہ کرنا چاہوندے نیں جیہڑا صدیاں توں حکمران ٹبراں توں نجات دواؤن دا اُدم رکھدا ہے۔ نویاں بنیاں جماعتاں وچ لوکائی لئی کوئی تھاں نہیں جیہڑے پچھلے سٹھاں سالاں توں طاقتور طبقے دے ممبر رہے نیں۔ کیہہ کھبے پکھی عوامی پارٹی طبقاتی ونڈ دے خاتمے دا ٹیچا رکھدی ہے؟
