تناں شیواں نے ہندوستان وچ مسلماناں دے اک ہزار سالہ دور دی منجی کھڑی کرن وچ اہم کردار ادا کیتا سی۔ اوہ تن شیواں سن محرم ، مجرے تے مشاعرے۔ جیویں اٹھاراں سو بتالی وچ تالپر حکمراناں دے سیر تے شکار تے مذہبی کٹر پنے دے کارن سندھ اک آزاد ملک توں انگریزاں دے ہتھوں غلام سلطنت وچ بدلیا گیا سی انج جدوں دھرتی پیراں تھلیوں کھسک دی جارہی سی تے اُتری ہندوستان وچ امیر بھاویں غریب پتنگ تے مشاعرے لٹ رہے سن۔ اُتری ہندوستان وچ مسلم وسیب دے انج دے بھیڑے زوال دا نقشہ عظیم بنگالی لکھاری ستہ جیت رے نے اپنی فلم '' شطرنج کے کھلاڑی '' وچ وی کھچیا ہے واجد علی شاہ دی اودہ دا نقشہ۔ ہندوستان تے مسلماناں دی اک ہزار سال عہددی منجی صدیاں پہلوں کھلو گئی تے جاگیرداریاں، نوابداریاں، تے تعلق داریاں وی کدوں دیاں مُک چکیاں پر اوہناں دے دور دی شان تے ڈھیندے ہوئے مسلم جاگیردار وسیب دی رہندکھوند پتنگ تے مشاعرے دیاں نشانیاں دی صورت وچ اج وی روایتاں دے طور تے زندہ ہین۔ مشاعرہ اہناں ہی عظیم دناں دی سچی جھوٹھی قصیدے گوئی تے پھیر اج تیکر ایسے دور دے مکن تے نوحہ گری تے تماش بینی دا ہی ناں ہے جنہوں شاعراں نوں جھوٹی سچی داد تے واہ واہ تے دربار ولوں چنگے ماڑے شعراں تے اشرفیاں، انعام کنام دتے جاندے سن۔ چنگے شعر تے داد دینا یاں چنگا شعر پڑھنا ہور گل سی پر اک جگت بندی سی اک بھانڈ پن تے مسخری سی جیہڑی مشاعریاں نوں چکی رکھدی۔شخصے موجب مشاعرہ گاہواں دیاں چھتاں ڈیگی رکھدیاں سن۔ غالب ورگا عظیم شاعر وی بادشاہواں دے اعزازاں تے داد دا شوقین تے لوڑ مند سی۔
باہے شہہ کا مصاحب پھرے ہے اترائے وگرنہ شہر میں غالب کی آبرو کیا ہے
ایسے لئی تے کسے نے کہیا سی '' غالب دا گناہ شراب پینا نہیں سگوں بادشاہواں دی قصیدہ خوانی سی، نہیں تاں میر تے غالب تے اردو دے وڈے شاعر سن جیویں گلزار نے اپنے ڈرامے غالب وچ کہیا ہے جو عظیم شاعر اوہ ہے جیہدا کلام فقیر گلیاں وچ تے طوائفاں کوٹھیاں تے گاوندیاں ہین۔ میر تے غالب یاں اقبال تے فیض نوں مشاعریاں دی کیہہ لوڑ پر مشاعرہ درباراں توں نکل کے گلیاں چوباریاں تے کوٹھیاں کوٹھیاں، ادب ثقافت دا حصہ بن گیا۔شاعری کافی داناں تیکر محلسراواں دی نوچی نہیں رہ سکدی سی پر مشاعرے عوامی، سیاسی، تے سماجی رنگ تے پھڑگئے پر اوہناں دی اک ثقافت اک درباری تے بازاری قسم دی ہی رہی تاں ہی جوش ملیح آبادی ورگے عظیم شاعر نوں اپنا کلام پڑھدے سنن والیاں تے ورہ جانا پیندا سی ''بخیلو داد کیوں نہیں دیندے'' ایوب خان دے زمانے توں ڈپٹی کمشنراں نے مشاعریاں دی صدارت سنبھالی تے حبیب جالب ورگے شاعر نے کہیا سی کمشنر شاعری فرما رہے ہین۔
اٹھاراں سو ستونجاہ دی جنگ آزادی غدر وچ وی قلعہ معلٰی وچ مشاعرے ہی ہور رہے سن جدوں گورے یاں مار پدھارے سن۔ ہندوستان تے اپنے راج دے وچکار انج دے وی بدیسی حکمران تے افسراں تے اوہناں دی بیگماں ہو گذریاں ہین جیہڑے اردو دے صاحب بیاض شاعر سن تے مشاعرے لٹ دے سن۔ صاحب نشاط والیاں وچوں کئی آپوں بیاض دیاں صاحباں سن سُر نال مشاعرہ پڑھن وچ اوہ دوجے شاعراں نوں پچھاں چھڈ جاندیاں تے ہن تیکر دے شاعراں وچ وی ترنم دا تڑکہ اوتھوں آیا ہویا ہے۔ ویرٹہ توں لے کے ملتان تیکر ساریاں چھاؤنیاں دے نال اہل نشاط والیاں دے چکلے تے پارسیاں دیاں شراب دیاں ہٹیاں آباد ہوئیاں۔ شاعر قرض تے انعام دی مئے پیندے رہے تے رہندی خدا دی مخلوق مشاعریاں، تیتر بٹیر پتنگ تے خورے کنہاں کنہاں بازیاں وچ رُجھے اہناں ہی زمانیاں توں لے کے اج وی اک دوجے نوں نواب صاحب آکھ کے سد دے ہین۔
برصغیر وچ اردور دی پہلی غزل دے موڈھی تے عظیم صوفی امیر خسرو دی ایجاد کیتی ہوئی قوالی تے کہہ مکرانیاں نواباں تے شاہاں دی چھاں وچ شعر تے سماع تے اوہ ظاہری مرتبہ نہیں پاسکے جیہڑا مشاعریاں دے بھانڈپنے نوں نصیب ہویا تے ساری اردو شاعری اک پاسے تے امیر خسرو دی '' گوری سوئے سیج پر مکہ پر ڈھارے کھیس'' اک پاسے۔
مشاعریاں تے مشاعری باز قوم نے جیہڑی بے قدری تے بے حسی غالب ورگے عظیم شاعر نال اوہناں زندگی وچ ورتی سی اوہدی کجھ صحیح تصویر کشی غالب تے بنن والے ڈرامے وچ گلزار دے اسکرپٹ تے نصیر الدین شاہ دی ایکٹنگ وچ کیتی گئی ہے۔ غالب کدی جوئے وچ تے کدی قرضہ نہ دیون تے پھڑے جاندے۔ میں ایہہ ڈرامہ سندھی ، مہاجر قتلاں وچکار کرفیو دے دناں تے راتاں وچ ویکھیا سی۔ مینوں چیتا ہے ایہہ اوہ دن سی جدوں کجھ جوان فساد زدہ علاقیاں وچ لوکاں نوں اک ہور ڈرامہ ' تمس '' وکھاونا چاہ رہے سن جو لوکاں نوں فساداں دے پچھے اصلی ہتھ نظر آجاون۔ کجھ سندھی تے اردو بولن والے جوان فسادی گلیاں وچ امن دے چٹے بینراں توں لے کے مارچ کردے پریس کلب دے باہر فساداں دے خلاف بھکھ ہڑتالاں کردے۔ اہناں دناں وچ جوش نے اپنی زندگی دے چھیکڑلے دناں وچ کہیا سی جیہڑی قوم اپنے مونہہ وچ گلوری پان دی لے کے اک دوجے نوں ست ست واری تسلیمات بجا لیاوندی سی اوہ اج اک دوجے دے گاٹے وڈھ رہی ہے۔ انج دے دناں دے ذمے وار جتھے بلوائی ذہنیت ضیاء شاہی تے سندھی پنجابی پختون اقتداری مافیا سی اوتھے اوہ وڈے ناواں والے ترقی پسند سوجھوان وی سن جیہڑے اپنی ذات دے ڈر تے فیدیاں لئی ظلم نوں ظلم تے ات واد نوں ات واد نہیں کہندے سن سگوں ہور چکراں وچ سن۔ یعنی کہ سینٹ تے اسمبلیاں دی اوہ وی '' ون وے ٹکٹ''۔
اہناں لئی ہی احمد فراز نے کہیا ہے
تم اہل حرف کہ پندار کے ثنا گرتھے وہ آسمان ہنر کے ہجوم سامنے ہیں بس اس قدر تھا کہ دربار سے بلاوا تھا گداگران سخن کے ہجوم سامنے ہیں
انج دا ہی اک مشاعرہ میں کجھ دیہاڑ پہلوں نیو یارک وچ ویکھیا۔ ایہہ گہوارہ ادب دا مشاعرہ سی جیہڑا کہندے ہین ایم کیو ایم دا ادبی محاذ ہے ایس مشاعرے دی صدارت وی ایم کیو ایم دے خالد مقبول صدیقی کر رہے سی۔
مینوں مرزا فرحت اللہ بیگ دی کتاب ' دہلی کا آخری مشاعرہ'' توں لے کے عزیز آباد دا اوہ مشاعرہ تیکر چیتے آگیا جیس وچ فقیر منش شاعر جون ایلیا نال بھیڑا سلوک کیتا گیا سی۔ نیو یارک دے ایس مشاعرے وچ وی سنن والے نیم دل تے سہمے ہوئے بیٹھے سن اکا انج جیویں شخصے موجب نازی جرمنی ہٹلر دی سالگرہ دے اکٹھ وچ یہودی بیہندے سن۔رہے راحت اندورہی تے تہاڈے وچوں جنہاں نے نصیرالدین اجتہادی نوں سنیا ہووے گا اوہناں نوں راحت اندوری گھٹ ہی متاثر کرے گا۔ شمالی ہندوستان وچ اردو شاعری ہے کیہہ زوال پذیر مسلممان وسیب تے اپنی مشکوک وفاداری تے ماتم، آہ بقا۔ پاکستان وچ اردور شاعری بوہتا زمین توں وکھ ہوون دا غم تے ہجر تے بیگانگی دا وکھالا ایہہ !ڈومیسائل نہ بنن دا ہرکھ یاں فلسفہ، انکار وطن۔
شکم کی آگ لئے پھرتے ہیں شہر بہ شہر سگ زمانہ ہیں ہم اور ہماری ہجرت بھی
