عبادتاں دی رات مگروں مُلک دے چوتھے فوجی ڈکٹیٹر دا استعفٰی ہویا۔ سارے ڈکٹیٹر سرحد دا ایوب خان، مُڑ سرحد توں یحیٰی خان، چڑھدے پنجاب توں ضیاء الحق، دِلی توں کراچی مہاجر پرویز مشرف ہوراں دا پچھوکڑ لوئر مڈل کلاس یاں مڈل کلاس نال سی۔
ایہناں ساریاں نے حکومت دیاں واگاں ساڈے "مہان سنگی" امریکی دیاں مہربانیاں نال تھمیاں تے سرمایہ دارانہ جگ دا پکھ رہے۔ پہلے تے تیجے آمر نے جاگیردار آگو فیروز خان نون تے ذوالفقار علی بھٹو توں حکومت کھوہی جد کہ دوجے اپنے اِی فوج دے بندے نوں ہٹایا تے چوتھے نے اک سرمایہ دار نوں باہر کیتا۔
پرانہہ کیتے گئے صدراں چوں اک بنگالی بیوروکریٹ اسکندر مرزا، چوہدری فضل الٰہی گجراتوں سیاستدان، تے گوجرانوالہ پنجاب توں ریٹارئرڈ جج رفیق تارڑ سن۔
ایوب خان نے امریکہ نوں پاکستان وچ روس خلاف بھوئیں ورتن دی اجازت دِتی تے اِنج یو2 جاسوس جہاز روس نے ڈیگیا۔ دوجے نے وی امریکہ وَلوں پھڑائیاں گئیاں پالیسیاں نوں چھوہیا تے اپنے نمانے ہوئے سَمے وارے ایران وچ ہون والے آریہ مہر جشن ویلے روسی صدر نوں تڑی لائی۔ تیجے نے بد لیکھی نال افغانستان دے رپھڑ وچ پیر دھرلیا ایہہ وی امریکہ دے کہن تے ہویا جیس نال مذہبی کٹڑ وادی پُنگری جیس دی پیداوار اسامہ بن لادن اتے طالبان ہین۔جاگیرداراں تے اُٹھدی ہوئی بورژوا تے مذہبی جماعتاں نے اوہ نیہناں اِی صاف کردِتیاں جیس تے مُلک دے موڈھی قائداعظم محمد علی جناح پاکستان نوں اُسارنا چاہندے سن۔ نینہ نوں پہلی سََٹ لیاقت علی خان نے قراردادِ مقاصد راہیں ماری تے اخیری سَٹ تیجے آمر ضیاء الحق نے ایس قرارداد نوں 1973ء دے آئین دا انگ بناکے ماری جیس وچ بدنام زمانہ کٹ وڈھ (ترمیم) 58(2)Bوی رلتی اے۔
مذہبی جماعتاں نوں تے چڑھدے پاکستان دے مجیب الرحمان اتے لہندے پاکستان وَلوں ذوالفقار علی بھٹو نےکھُڈے لادِتا۔ مجیب یحیٰی دا نشانہ بنیا تے بھٹو نوں ضیاء الحق توں "سزا" لبھی۔
ضیاء وانگ مشرف نے وی آئین وچ کٹ وڈھ، بد لیکھی نال اُچیچ عدلیہ دی مہربانیاں نال کیتیاں۔ پہلے گذریل وانگ افغانستان دے معاملے وچ وی اوہ وی امریکی استعمار دے ہتھاں وچ کھیڈیا۔ اوس نے امریکہ نوں طالبان تے القاعدہ خلاف اوہ ساریاں لاجسٹک سوکھتاں دِتیاں جیس دے سَٹے وچ نادرن الائنس ساہمنے آیا جو پاکستانی سرکار دے اُکا اِی وَیری سی۔
ایہہ مشرف دا اِی دور سی جدوں ات گردی خلاف جنگ دے وڈے اتحادی نے ہندوستانی نیوکلیئر پروگرام نوں سول نیوکلیئر ایگریمنٹ ہیٹھاں قنونی قرار دِتا تے ایتھے پاکستان وچ اُگھے نیوکلئیر سائنسدان ڈاکٹر اے کیو خان نوں نظر بند رکھیا گیا فیر وی امریکی ایہی وچاردے نیں پئی پاکستانی نیوکلئیر پروگرام "بدمعاش" ہتھاں وچ ہے۔ ایہہ امریکی سیاسی سائنسدان جیہنے پاکستان دی بالقنائزیشن دی گل کیتی سی پر رب پاک دے کرم نال مشرف وارے رکھی جان والیاں ایس دیاں نینہاں رُک گئیاں۔
چونہاں آمراں دی کارکردگی نوں دوجے پکھوں وِی ویکھیا جا سکدا ہے۔ ایوب وارے وچ جوان کیمونسٹ آگو حسن ناصر نوں لاہور قلعے وچ تسیہے دے دے کے ماردِتا گیا تے پُلس دا آکھنا سی پئی اوہنے اپنی شلوار دے "نالے " نال اپنے آپ نوں پھاہے لایا لیا فیر چوکھے اُگھے بلوچ آگوواں نوں ٹنگیا گیا اخیرلی ریل کنونشن لیگ دے ورکراں وَلوں چوناں وچ فاطمہ جناح نوں ہراون تے کراچی والیاں دے قتلام تے مُکی۔ ایہہ ہولوکاسٹ گوہر ایوب ہوراں دی "چنگی ہدایت" ہیٹھ ہوئی جو ہُن مشرف دا حمایتی اے۔ کراچی قتلام دے فیض ہوریں نہیں بھُل دے جیہناں آکھیا سی
نہ مدعی، نہ شہادت، حساب پاک ہوا یہ خون خاک نشیناں تھا رزق خاک ہوا
دوجے آمر دی حکومت واری اک وار فیر چڑھدے پاکستان وچ ہولوکاسٹ ہویا جیس پاروں جناح دا پاکستان ٹُٹ گیا ۔ قائداعظم نے برطانوی سرکار وَلوں ایس کانی ونڈ نوں " اُوٹھ دے مونہہ زیرا" کہیا سی۔
تیجے آمر دی حکومت بارے ایناں آکھنا بھلا اے پئی لوک آگو ذوالفقار علی بھٹو دا عدالتی قتل ہویا تے اے آر ڈی دی لہر نوں فوجی طاقت نال مدھیا گیا، سندھ وچ احتجاج کرن والے تے بغیر کسے لحاظ دے فائرنگ کیتی گئی جیس وچ ضیاء وَلوں ہٹائے گئے نیشنل پریس ٹرسٹ دے سَت صحافی ہلاک ہوگئے۔ ساریاں دا سانگا لاہور نال سی۔
چوتھا آمر پرویز مشرف وی کوئی وکھرا نہیں سی۔ اوہدی چھتر چھانویں ڈاکٹر نال زنا دے معاملے وچ اکبر بگٹی دا ریاستی فوج ہتھوں قتل ہویا۔ بینظیر اپنی ساری جماعت دی لیڈر شپ سَنے کراچی وچ آپ ماُرو دے ناکام دھاڑے دا نشانہ بنائی گئی پر مُڑ راولپنڈی وچ ماری گئی۔ دوجا دُکھانت 12 مئی 2007 ء نوں کراچی وچ ہوئیا جیس وچ 50 معصوم لوک معطل چیف جسٹس افتخار چوہدری دی آمد تے مارے گئے۔
ہُن پنجاب دا مسئلہ، پہلا مارشل لاء عام چوناں واسطے گجرات توں سرائے عالمگیر تیک ویہہ میل لمے مظاہرے مگروں آیا۔ چوتھے دی اِنکاری دا سہرا اک پنجابی دے سِر تے بنھدا ہے جیس نے 9 مارچ نوں ملک بھر دے وکیلاں دی ستھاں دی مدد نال ہٹائے جان نوں نہیں منیا۔ ہوشیار پور توں وَسے کوئٹہ دا افتخار چوہدری پہلاں بندہ سی جیہنے مشرف تے وَٹا ماریا جیہنوں ایم کیو ایم ورگی " عوامی" حمایت دا بڑا مان سی۔
آمراں نے پنجاب نال کیویں دا سانگا رکھیا؟ میں ذاتی طور تے کالاباغ ڈیم دی حمایت وچ نہیں سی پر ایہہ فیر وی پنجاب نال جڑت رکھدا ہے۔ایہہ سندھ بیسک واٹر ٹریٹی دا انگ سی تے فزیبیلیٹی مکمل سی۔ منگلا مگروں ایہنوں بنایا جانا سی پر فیلڈ مارشل ایوب خان ہوریں تربیلا وچ بوہتی دلچسپی رکھدے سن حالانجے ڈیم ماہراں مٹی دے پہاڑ اتے بھُچال دے علاقے وچ ہون پاروں اوس دی حمایت وچ نہیں سن پر ایوب نے بھار پایا تے اداریہ وَلوں ہدایت نوں اکھیوں پروکھے رکھیا۔ کالا باغ ڈیم نوں کجھ چر لئی روکی رکھیا برگیڈیئر حیات ہوراں مطابق ایوب خان نے وعدہ کیتا سی پئی تربیلا مگروں کالا باغ نوں اہمیت دِتی جاوے گی (فیر ایوب دے نواب آف کالا باغ نال تعلقات چنگے ناں رہے۔)
ذوالفقار علی بھٹو نے ڈیم بناون دا وعدہ کیتا پر اوہ اپنے آکھے نوں پورا کرن لئی جیوندے ناں رہ سکے۔ ضیاء الحق جو پنجابی سی ،اوہدے سمے وچ اوس دے اپنے گورنر فضل حق نے حقیقت توں اڈ ڈیم خلاف رولا پاونا شروع کردِتا حالانجے سرحد توں انجیئراں نے ایہدے بناون دی بینتی کیتی سی، رولا چلیاتے سندھ رلتی ہوگیا۔ ایہنوں کُراہے پائی رکھیا گیا لیکن مُکایا نہں گیا۔
مشرف نے اپنے پکے جوٹی داراں ایم کیو ایم تے قاف لیگ وِچکار وِتھ نوں مُکاون واسطے کالا باغ ڈیم نوں ورتن دی کوشش کیتی۔ ایم کیو ایم دی اپوزیشن نے ایہنوں پُٹھا لیا۔ اک واری مشرف انچوک حیدر آباد اپڑ گیا تے اعلان کیتا پئی اوہ کالاباغ ڈیم نوں بناؤنا شروع کردیوے گا جیکر اوہنے اِنج ناں کیتا تاں پنجابی اوہنوں باہر کڈھ مارن گے ۔ اِنج ایہہ خاص پنجاب دا مسئلہ بن گیا ناں کہ پانی تے بجلی دا فیر پنجاب دے چوہدریاں نال گل کیتے بِناں تھاں کالا باغ توں بھاشا ڈیم نال تبدیل ہوگئی۔ ایہہ گذریل صدر دی کارکردگی سی۔
پنجاب نوں وڈا نقصان دوجے آمر نے پُجایا جدوں مسلح فوجاں وچ پوٹھوہاریاں تے پختوناں دی چوکھی گنتری نوں دھرو کے چڑھدے پاکستان وچ رولیا گیا۔ ایہہ پنجاب نوں وڈا دھکا سی۔ ہُن ہر کوئی آس کرسکدا اے کوئی پنجواں ناں اُڈیک وچ ہووے۔
