ایس کالم نوں میں اک سال توں اپنے دماغ وچ لکھدا آرہیاں۔ وکیلاں دی تحریک دے عروج توں لے کے پچھلیاں گرمیاں وچ معطل کیتے گئے چیف جسٹس دی بحالی تیکر مینوں بی بی سی ورلڈ ولوں مسلسل پچھیا جارہیا سی جو مشرف ہور کنا چر صدارت دے عہدے تے لگے رہن گے؟ میں جواب دیندا سی جو ایس سال دے اخیر تیکر۔ پچھلے اٹھاں مہینیاں توں میں گھروں باہر رہیاں۔ میرا خیال ہے ایس گل دے وکھالے وچ کوئی حرج نہیں جو فروری دے الیکشن توں مگروں اوہناں دی سیاسی حیاتی نوں اوہ پھٹ وجے ہین جنہاں دی اوہناں نوں آس نہیں سی۔
پچھلے دوہواں ہفتیاں وچ جیہڑے اوہناں دے استعفے تے مکے میڈیا نے اوہناں دے خلاف الزماں دا مینہ ورا دتا سی۔ اوہناں وچوں کجھ پکی گل ہے ٹھیک وی ہین۔ رہندے الزام بناء ثبوت دے ہین۔ اک غیر مستحق حکمران ہوون دے ناطے اوہناں نے آئین نوں برباد کیتا۔ ایس حقیقت نوں جھٹلایا نہیں جا سکدا پر اپنے نو سالاں دی حکومت وچ اوہناں نے کجھ کم بوہت چنگے وی کیتے ہین۔ اوہناں دے جاون توں مگروں جیویں جیویں مخالف جذبیاں دی دھوڑ بیہندی جاوے گی اوہناں دے دور دی بیلنس شیٹ وچ کجھ چنگے کم ودھ دے جاون گے۔
ایمانداری دی منگ ہے جو میں اہنوں مناں کہ میں اوہناں دے اُنی سو نڑینوے وچ اقتدار تے قبضہ کرن دے فیصلے نوں سلاہیا سی۔ ایہہ ٹھیک ہے جو میں فوجی حکومت نوں چنگا نہیں سمجھدا، پر جو کجھ اُس ویلے سیاسی میدان وچ ہو رہیا سی اوہدا ایس توں اڈ کوئی حل نہیں سی۔ پڑھن والیاں نوں چیتا ہونا جو نواز شریف آئین وچ پندرھویں ترمیم لیاون والے سن۔ اوہناں نوں پک سی جو مارچ دو ہزار دو وچ آئین وچ ترمیم کرن لئی اوہناں دے کول سینٹ وچ ضروری وڈی گنتی موجود سی۔ جے اوہ کامیاب ہو جاندے تے موجودہ سول قنون دی تھاں شرعی قنون لے لیندا تے نواز شریف نوں امیر المومنین یاں مومناں دا کمانڈر آکھیا جاندا جیہڑا کہ خلافت دا عہدہ ہے تے ایس عہدے تے اوہ سارے اختیاراں دا مالک ہوندا ہے تے جیویں سانوں جانکاری ہے جے انج دا قنون بن جاندا تے پھیر اوہنوں بدلیا نہیں سی جاسکدا۔
ایس لئی میں منناں جے میں فوجی حکومت نوں جی آیاں نوں آکھیا تے مینوں کوئی ایس تے ہرکھ نہیں ہے، کیوں جو ایس ویلے فوج ہی اک انج دی طاقت سی جیہڑی آئین وچ پندرھویں ترمیم دا راہ روک سکدی سی تے مشرف دی اوہ تصویر جیہدے وچ اوہ اپنے پالتو کتے نوں بانہواں وچ لے کے تے نال اوہناں دی گھر والی تے ساڑھی وچ ماں وی سن میرے لئی آس دی کرن سی۔ اوہناں نے نویں ترکی تے اوہدے موڈھی مصطفی کمال پاشا دی تعریف کیتی تے مگروں اک سیکولر سپاہی دے تصور تے زور پایا جو اسیں قرون وسطیٰ دے دور دی وچار توں باہر نکل سکیے جیہڑی سانوں واپس ہنھیرے ول دھکنا چاہندی ہے
ہرکھ اوہناں دی بے محل امید پرستی اوہناں دے تجربے تے چھا گئی۔ جیویں جیویں اوہ میڈیا وچ آوندے گئے تے اقتدار تے اپنا قبضہ پکا کر دے گئے مشرف وی اپنے پیش رو فوجی آمراں وانگوں ہو گئے۔ ملاں لوک فوج دے نال اپنے سانگیاں دے تسلسل کارن بوہت خوش سن۔ اوہناں نے اوہناں دے حق نوں من لیا۔ ایہدے بدلے وچ اوہناں نوں شمال مغربی سرحدی صوبہ تے بلوچستان وچ دو ہزار دو دی دھاندلی والے الیکشن توں مگروں حکومت سازی دی اجازت دے دتی گئی۔
پر اوہناں نے کابینہ وچ زنانیاں لئی مخصوص سیٹاں ودھائیاں تے کسے حد تیکر ضیاء آرڈی نینس نوں منسوخ کر دتا۔بھاویں ساڈے وچوں بوہتے ایہہ شکایت کردے ہین جو اوہناں دیاں اصلاحواں بے نتیجہ رہیاں۔ حقیقت ایہہ ہے جو انج نکے نکے فیصلیاں نے اوہناں دے قدامت پسند اتحادیاں نوں ہرکھا دتا۔ ایس لئی اوہناں دا چلنا اوکھا ہو گیا، بھاویں اُنی سو نڑینوے وچ کارگل دے پھڈے دے کارن اوہ ملک نوں جنگ دے کنڈھے تے لے آئے سن پر اوہناں نے پاکستان بھارت ڈیڈ لاک توڑ کے دوہواں ملکاں وچکار سوہنے سانگیاں دا مڈھ رکھیا۔
اک حقیقت جنہوں بوہتے لوک نہیں من دے ایہہ ہے جو آمراں نوں عام طور تے سارے اختیار نہیں ہوندے پر مشرف نے وڈے وڈے مسئلیاںتے اپنے کور کمانڈراں نوں نال رلائی رکھیا تے جدوں اوہناں نوں کنگ پارٹی وچ تریڑ نظر آئی تے اوہناں اپنے ورگے بنیاد پرست لوکاں جیویں چودھری شجاعت حسین تے اعجاز الحق دے نال ڈیل کر لئی۔ نواز شریف تے بینظیر ورگے بے لگام لوکاں توں جان چھڈا کے اقتدار تے قبضہ رکھن دا ارادہ کر کے اوہناں دا انحصار پورے دا پورا تنگ نظر رجعت پسند لوکاں تے ہو گیا۔
جدوں اوہناں ریفرنڈم کروایا تے اوہناں دا اکلاپا ظاہر ہو گیا۔ بھاویں پنج فیصد توں وی گھٹ ووٹ پائے گئے پر حکومت نے بھاری ٹرن آؤٹ دا دعویٰ کیتا۔ جدوں میں اک نیڑلے مشیر نوں پچھیا جو ایس جعل سازی نوں روکیا کیوں نہ گیا تے اوہنے آکھیا '' تہانوں نہیں پتہ مشرف دے دوالے جنرلاں دا حلقہ بڑا مضبوط ہے۔اوہ سارے اہم معاملیاں تے بس اوہناں دی سن دے ہین حالانکہ اوہ جو کجھ کہندے ہین اوہدا اوہناں کول ثبوت نہیں ہوندا''۔ دوجے بوہت سارے ڈکٹیٹراں وانگوں مشرف وی اوہی سننا چاہندے سن جو اوہناں نوں پسند ہوندا سی۔
ایہہ حقیقت ہے جو نو گیاراں توں مگروں مشرف نے صرف اپنے آپ تے بھروسہ کرنا سکھیا۔ ایس واقعے توں مگروں اچن چیتی اوہناں نوں آمریت نوں نکل کے جعلی جمہوریت ول آونا پیا کیوں جو ات واد دے خلاف جنگ وچ اتحادی بنن دی ایہو منگ سی۔ بھاویں ایس یوٹرن لین تے پاکستان وچ اوہناں دی بڑی نکھیندی کیتی گئی ہے پر حقیقت ایہہ ہے جو ایس حال وچ کئی لیڈر اوہی کردے ہین جو اوہناں نے کیتا۔ ایہہ ٹھیک ہے جو دوجیاں نالوں چنگی ڈیل کر لیندے پر ایہہ گل منن دے قابل نہیں ہے جو نیو یارک تے واشنگٹن تے دھاڑیاں نال پھٹڑ تے ویہرے ہوئے امریکہ دی منگ ساہمنے اوہ ڈٹ جاندے۔
ایہہ وی حقیقت ہے جو اوہناں دی حکومت وچ سٹاک مارکیٹ دی کاکردگی بوہت چنگی رہی تے ملکی معیشت نے ترقی کیتی۔ جے اوہناں نوں اوسط پاکستانیاں دا معیار زندگی اُچا کرن دا پیمانہ نہیں آکھیا جاسکدا تے ایہہ وی چیتا رکھنا چاہی دا جو آمر کسے چوناں دے حلقے دے ساہمنے جواب دہ نہیں ہوندے۔
پر جیویں ہی لوکاں نوں موقع ملیا اوہناں نے اوہناں دے تے اوہناں دے ہر فیصلے دے خلاف ووٹ دتے۔ پر ایس گل نوں مننا چاہی دا جو اوہناں نے نتارویاں چوناں کروائیاں۔ خورے اوہناں ایہہ ایس لئی کیتا جوگجرات دے چودھریاں اوہناں نوں پک کروایا سی جو مسلم لیگ ق دی پوزیشن مضبوط ہے تے ایس قابل ہے جو اوہناں دی دوجی ٹرم لئی کامیاب اتحاد سازی کر سکے۔ حقیقت ایہہ ہے جواوہناں نے خفیہ ایجنسیاں دیاں پکیاں رپورٹاں دی بجائے چودھریاں دیاں صلاحواں تے عمل کیتا۔ ایہہ گل اگلے کئی سال اوہناں نوں پریشان رکھے گی۔
اوہناں دے نواں سالاں دے اقتدار تے نظر پاوندیاں ہی جے اوہناں نوں کوئی بوہت وڈا جرم نظر آیا ہے جیہڑا اوہناں نے پاکستانی قوم دے نال کیتا اوہ ایہہ ہے جو اوہ بینظیر بھٹو دی حفاظت نہیں کرسکے۔ اوہناں دیاں چوکھیاں خامیاں اپنی تھاں پر اوہ کلی پاکستانی لیڈر سن جیہڑیاں باہر بیہہ کے وی ملک نوں اہناں مسئلیاں توں کڈھ سکدیاں سن جنہاں دا ساہمنا اج قوم نوں ہے۔ اوہناں دے نیش لفظ جیہڑے حالیں ہی اک امریکی کتاب وچ چھپے ہین اوہناں دی سیاسی ناسمجھی دا نشان ہین۔ '' تہاڈی حفاظت دا دارومدار ساڈے بنائے طریق کار موجب چلن تے ہے''۔
