صدر جنرل پرویز مشرف بھارت وچ کوئی بہتے ہرمن پیارے نہیں رہے۔ اوہ کارگل لڑائی دے نال جڑے رہے، جس نال بھارت نوں بھاری جانی نقصان چکنا پیا۔ اوہناں تے سرحد پار توں ات واد نوں مدد دین دے الزام لگن توں بعد اوہ آگرہ سخر سمیلن نوں ادھواٹے چھڈ کے تر گئے، ایہہ گل اج وی جنتا دے دل و دماغ وچ ہے۔ انج وی بھارت وچ اجیہے فوجی آمر نوں اہمیت نہیں دتی جاندی جو لوکائی نوں جمہوریت توں وانجھا رکھدا ہے۔ مشرف دیاں پاکستان بارے سیواواں بارے ادھر ادھر توں جو ٹپنیاں ہو رہیاں ہن، اوہناں نوں بھارتی لوکائی دی رائے نہیں منیا جانا چاہیدا۔
مشرف دے استعفیٰ دین توں اک ہفتہ پہلاں قومی راکھی صلاح کار نے جیہڑا بیان دتا سی، اوہ سرکار دی حالت نوں ظاہر نہیں کردا سی۔ اوہناں نے کیہا سی کہ مشرف دے استعفیٰ دے کے پرانہہ ہو جان دے نتیجے وچ ات وادی جتھے آپنیاں من آئیاں کر سکدے ہن۔ وزیر خارجہ پرناب مکھرجی نے نتارا کیتا ہے کہ مشرف دا استعفیٰ پاکستان دا اندرونی معاملہ ہے اتے اوس نال دو دیساں دے سانگیاں جاں گل بات تے کوئی اثر نہیں پوےگا۔ بھارتی جنتا پارٹی نے وی ایہی کیہا ہے کہ اوہ مشرف دے استعفیٰ دین توں فکرمند نہیں ہے کیونکہ ایہہ پاکستان دی گھروکی سیاست دا اک عمل ہے۔
من موہن سنگھ سرکار کول بہت گھٹ سیاسی جانکاری ہے۔ کئی واراجیہا لگدا ہے کہ اوہ نارائن ورگے افسرشاہ توں متاثر ہو جاندی ہے پر جدوں پکے طور تے پالیسیاں بنایاں جاندیاں ہن تاں سرکار دا اسلام آباد بارے رویہ صلح صفائی والا اتے سوجھ بوجھ والا ہی ہندا ہے۔ پاکستان دے وزی اعظم سید یوسف رضا گلانی نوں وی تد شاید ایہو محسوس ہویا ہووےگا جدوں اوہ کولمبو وچ سارک سخر سمیلن دے موقعے تے بھارت دے وزیر اعظم ڈاکٹر من موہن سنگھ نوں ملے سن اتے ہور وی دلی دے بھروسے جوگ سوتراں نے ایہی کیہا ہے کہ مشرف دے جان نال دوواں دیساں وچکار امن گل بات تے کوئی اثر نہیں پوے گا۔
جو وی ہے، انج لگدا ہے کہ نویں دلی واشنگٹن دی نقل کردی لگدی ہے؟ امریکہ آمراں نوں بہتا پسند کردا ہے کیونکہ اوہناں نوں کار ویہار وچ بہتا اثر والا مندا ہے۔ اوس نوں جمہوری ڈھانچہ اس لئی نہیں بھاؤندا کیونکہ اوس وچ چنے ہوئے نمائندیاں، جنہاں دی گنتی کافی ہندی ہے اتے اوس نوں ایہناں توں پورا لابھ نہیں مل پاؤندا۔ بھارت دی افسرشاہی دا رجھان وی لوکاں دی سرکار دے مقابلے اک بندے دی اچیچ نوں وڈیاؤندا ہی رہندا ہے۔ پر پھیر وی اجیہے ڈھانچے نوں لوک حمایت نہیں ملدی۔ لوکاں نے چوناں وچ محترمہ اندرا گاندھی تک نوں ہرا دتا جدوں اوہناں نے ١٩٧٥-١٩٧٧ وچ ایمرجنسی لائی سی۔ کجھ بھارتی اخباراں نے مشرف دے جان توں بعد مایوسی دا شک ظاہر کیتا ہے۔ اس دی وجہ ایہہ ہے کہ اوہ پاکستان نوں فوجی جنڈلی دے روپ وچ ہی گن دے ہن۔ ٥٠ سالاں دے فوجی راج نے بھارت وچ پاکستان بارے اک وکھری ہی راء بنا دتی ہے۔ اجیہا منیا جاندا ہے کہ فوج پاکستان دا پچھا کدے نہیں چھڈے گی اتے اوتھوں دے لوکاں نے آپنے آپ نوں اس حالت دے مطابق ڈھال لیا ہے۔ اس کارن ایہہ ہور وی ضروری ہو گیا ہے کہ پاکستان وچ فوج دے کردار نوں گھٹایا جاوے۔ بھارت واسیاں دے دماغ وچ اس دی اکو اک پرکھ ایہہ ہے کہ آئی ایس آئی دیاں سرگرمیاں نوں کنٹرول کیتا جاوے۔ جیکر اوس نوں داخلہ وزارت ہیٹھ لیاؤن دا فیصلہ بحال ہو جاندا ہے تاں فوج دا کھیتر خود ہی سنگڑ جائےگا اتے جمہوری طاقتاں دا گھیرا موکلا ہو جاوےگا۔
پاکستان دی تاریخ وچ اینا دمن، اینا ات واد اتے اینی کٹڑتا کدے وی نہیں رہی، جنی کہ صدر مشرف دے ٨ سال دے دور وچ ہوئی۔ دلی نوں وی اوہناں پالیسیاں توں پیڑت ہونا پیا ہے جنہاں نے طالبان واد نوں بھارت وچ وی ہوا دتی۔ جدوں مشرف دے صلاحکار واشنگٹن نے اوہناں نوں طالبان نال جنگ کرن لئی کیہا تاں مشرف نے ادھے ادھورے من نال ہی اجیہا کیتا۔ اوہ طالبان نوں پناہ دیندے رہے جد کہ اوہ افغانستان وچ آپنیاں کاروائیاں وچ لگے ہوئے سن۔ نتیجہ ایہہ ہویا کہ پاکستان دے اک جاں دوسرے حصے وچ ہر ہفتے ہی بمب دھماکے ہندے رہندے ہن۔ مشرف جمہوریت نوں نہیں سمجھدے اتے نہ ہی اوہناں کدے اس دی پرواہ کیتی ہے۔
مینوں دو سال پہلاں اوہناں نال اسلام آباد وچ ہوئی اک ملا قات یاد آؤندی ہے۔ اوہ ایہہ دلیل دے رہے سن کہ جموں اتے کشمیر دے کھیتر وچ ری گروپنگ نال سرحداں غیراہم ہو سکدیاں ہن۔ اوہناں دا ایہہ اک ذاتی نظریہ سی۔ میں اوہناں نوں دسیا کہ بھارتی پارلیمنٹ اس سجھاء نوں مانتا نہیں دے سکدی۔ اوہناں نے مینوں پچھیا کہ جے اوہ، وزیر اعظم من موہن سنگھ اتے اوہناں دی کابینہ اس سجھاء نوں منظوری دے دیندے ہن تاں پارلیمنٹ رستے وچ کتھوں آئے گی؟ اوہناں نے جو کجھ کیہا، اوہ ایمان داری نال اوس وچ یقین رکھدے ہن۔ ایہہ چنگا ہی ہویا کہ مشرف نے مواخذے دی دھمکی نال ہی آپنا عہدہ چھڈ دتا۔ کسے جمہوری راج وچ اجیہے بندے دی کوئی تھاں نہیں۔ میں سوچدا ہاں کہ اوہ جتھے وی رہن گے، اوہ اس گل نوں ضرور سمجھ لین گے۔
جتھوں تک مشرف توں بعد دے دور دا تعلق ہے، بھارت وچ کئی لوکاں دی سوچ ایہہ ہے کہ پاکستان پیپلز پارٹی دے آصف زرداری اتے مسلم لیگ دے نواز شریف آپنے سانجھے دشمن دے چلے جان توں بعد ہن اک دوجے دی دھون نوں ہتھ پاؤن گے۔ ایہناں دوہاں آگواں وچکار من مٹاء دیاں خبراں کارن پریشانی ہندی ہی ہے۔ پھیر وی اوہناں نوں ایہہ سمجھنا پوے گا کہ اوہناں کول پاکستان نوں مایوسی، بے بسی اتے معاشی پچھڑے پن وچوں باہر کڈھن دا اک موقع ہے، جس وچ دیس کجھ چر توں پھسیا ہویا ہے۔ مشرف سنگی مسلم لیگ اتے ایم کیو ایم ورگے مخالف دھر وی موقعے دی بھال وچ ہن اتے ایہہ گل دوہاں آگواں نوں چنگی طرحاں سمجھ لینی چاہیدی ہے۔
ایہہ وی ضروری ہی ہووےگا کہ مشرف ولوں برخاست کیتے گئے جج آپنے عہدیاں تے بحال کیتے جان۔ دراصل وکیلاں ولوں اوہناں ججاں دی بحالی لئی چلائی گئی تحریک نے ہی ہرمن پیارے اقتدار دی واپسی لئی راہ پدھرا کیتا سی۔ اوہناں نوں ہی پٹڑی توں اتری جمہوریت نوں مڑ پٹڑی تے لیاؤن دا سہرا جاندا ہے۔ جو وی ہووے، وکھ وکھ تحریکاں نے پاکستان نوں مضبوتی دتی ہے اتے طاقت دتی ہے۔ بھاویں جو وی مت بھید ہون پر لوک ہن ایہہ جان چکے ہن کہ بھلک وچ جمہوریت لئی کوئی وی خطرہ پیدا ہندا ہے تاں اوہ اوس نال ٹکر لین گے۔
ساڈے وچوں کجھ جنہاں نے ١٤-١٥ اگست دی رات نوں واہگہ سرحد تے موم بتیاں جگائیاں سن، اوس ویلے درڑھتا نال ایہہ نہیں کہہ سکدے سن کہ مشرف عہدہ چھڈ دین گے جاں نہیں۔ پر ایہہ صاف ہی سی کہ پاکستان وچ جمہوریت واپس آ گئی ہے۔ دوجے پاسیوں وی لگ بھگ ٥٠ توں ودھ لوک زیرو پوآئنٹ تک آئے سن اتے اوہناں نے ساڈے نال رل کے موم بتیاں جگائیاں سن۔ ماحول وچ جوش و خروش سی کیونکہ اس توں پہلاں آزادی توں لے کے ہن تک کدی وی کوئی اس رات نوں سرحد تے اوس پاسیوں موم بتیاں جگاؤن دے اس پروگرام وچ سانوں مدد دین لئی نہیں آیا سی۔ اسیں کئی سالاں توں سرحد تے موم بتیاں جگاؤندے سی۔ بھارت وچ جیہڑا اکو سوال پچھیا جاندا سی، اوہ ایہہ سی کہ پاکستان ولوں کنے لوک آئے؟ کیونکہ اوس پاسیوں کوئی نہیں آ پاؤندا سی اتے جواب ہندا سی کہ کوئی نہیں۔ ساڈا ایہہ نتارا وی میڈیا سمیت کجھ ہی لوکاں دے گلے اتردا سی کہ اجیہا ہون دی وجہ ایہہ ہے کہ فوج اتے کٹڑ پنتھیاں نے اوس پاسیوں آؤن دا جتن کرن والیاں نوں روک دتا ہے۔ اس وار جدوں پاکستانی آئے تاں میڈیا وی رپورٹ دین لئی گھٹ ہی سی۔ ساڈے پاسیوں سرحد راکھی بل دی مدد وی اینی زیادہ رہی کہ اوس نے زیرو پوآئنٹ تے لگے گیٹ وی کھول دتے سن۔ حالاں کہ دوجے پاسے گیٹ بند ہی رہیا اتے سانوں موم بتیاں دے آدان پردان کرن لئی کجھ ہور اگے جانا پیا۔ مینوں مننا پوے گا کہ اوہناں ولوں آئیاں موم بتیاں زیادہ موٹیاں اتے پختہ سن۔ ایسے طرحاں پاکستانی لوکاں ولوں دوستی دا جذبہ وی ساڈے نالوں ودھ پکا ہونا چاہیدا ہے۔ ہن جدوں کہ پاکستان وچ جمہوریت بحال ہو چکی ہے اتے آؤن والے سالاں وچ واہگہ سرحد تے موم بتیاں دوہاں دیساں دے لوکاں وچکار امن تے دوستی دی لوڑ نوں اہمیت دین لئی ہور وی زیادہ چانن بکھیرن گیاں۔
