صدر مشرف دے استعفے نال اِی اوس دی حکمرانی تے اک عہد مُک گیا۔
18 اگست 2008 ء اوہدے جاون نے میرا اک بھمبل بھوسے بھریا مفروضہ تے پَکا کردِتا جیس تے میں بطور سیاسی سائنسدان پچھلے کئی ورہیاں توں گوہ کررہیا سی کہ دساں سالہ مگروں پاکستانی سیاست وچ اک وڈی بدلی آؤندی اے۔ 1938، 1948، 1958، 1968، 1978، 1988، 1998 تے ہُن 2008 ایس بدلی دے شروع یاں مُکن دے اہم ویلے نیں۔ لگدا ہے کہ اٹھ نمبر اکتوبر تے اگست ہار ایس حساب کتاب وچ اہم پدھر رکھدا ہے۔
ایس دس سالہ سیاسی بدلی دی گھمن گھیری دے نظریہ دا حقیقت وچ مُڈھ اکتوبر 1938 ء نوں کراچی وچ ہون والی آل انڈیا مسلم لیگ کانفرنس توں بھجا۔ ایس کانفرنس دے رَلتیاں نے ہندوستانی مسلماناں واسطے اک وکھرے وطن دی واسطے سنجیدگی نال سوچیا۔ ایس بیٹھک وچ ایہہ موضوع وڈا مسئلہ سی تے ایس ٹیچے نوں حاصل کرن واسطے کئی فیصلے کیتے گئے۔ 1940 ء لاہور وچ پاکستان مَتا ایسے تاریخی بیٹھک دا سِٹہ سی۔
دساں سالاں وچ پاکستان اک حقیقت بن گیا پر جناح دی شخصیت تے اوہناں دا اُچیچ آگو دا پدھر پاکستان لہر دی ساری لیڈرشپ تے چھایا رہیا۔ ستبمر 1948ء وچ اوہناں دی موت نال پہلا دَس سالاں دا چکر مُکیا تے اگلے دا مُڈھ بنھیا گیا۔ اگوائی دا چولا اوس دے شاگرد لیاقت علی خان تے بٹوارے توں پہلاں ہوند وچ آون والے آگوواں دے ٹولے لئی چھڈ دِتا۔ اکتوبر 1951 ء وچ پاکستان دے پہلے وزیراعظم دے قتل مگروں سیاسی لت کھِچ، سازشاں تے حکومت دِیاں لگاتار بدلیاں نے ایس گروپ نوں پاکستانی سیاست وچ چنگا کردار نبھاون ناں دِتا تے اِنج اوس دی موت ثابت ہویا۔ ایہہ مایوسیاں، موڈھی پیو تے پاکستانی لوکائی سُجھ تے سفنیاں دی تباہی دا دہاکا سی۔
اکتوبر 1958ء نوں جنرل ایوب خاں ہوراں دے فوجی قبضے نوں بتھیرے پاکستان دے بہترین ویلے دا مُڈھ آہندے نیں۔ وڈیاں سودھاں تے بھرویں صنعت کاری نے جگتی پدھرتے پاکستان نوں نویں سدھر تے پچھان دِتی۔ 1968ء وچ "سودھاں بھرے دہاکے" دے مُکدیاں اِی ایوب خان دی طاقت وِی وکھ وکھ ہونی شروع ہوگئی تے ایہہ دس سالاں دا سماں وی مُکن دے نیڑے آگیا۔ صدر ایوب دی قسمت دا فیصلہ ہوچکیا سی مارچ 1969ء دا استعفٰی صرف ایس گھمن گھیری دے انت دی رسمی کارروائی سی۔
ذوالفقار علی بھٹو، ایوب خان دی مارشل لاء کابینہ وچ 1958ء رَلت ہوندیاں اِی پاکستانی سیاست دا اُبھردا تارا سی۔ اپنے گورو دے اخیرلے سمے وچ اوہ مُلکی سیاسی منظر دا اک لازمی کھیڈاری بن چکیا سی۔ نوجوان، کرشماتی، ذہین بھٹو پہلے اِی ملک دے لہندے حصے پاکستانی لوکائی دی آس بن چکیا سی۔ 1968 ء وچ اوس دی نویں پارٹی دا نعرہ روٹی،کپڑا تے مکان گھروکی اکھر بن گیا سی۔ اوہدی جماعت عام لوکائی نوں کھُل دیون واسطے جیہڑا نرول انقلاب لیائی سی پاکستان دی سیاست ہمشیاں لئی بدل دِتی۔
بھٹو دا اپنی ہتھیں چُنیا آرمی چیف اوہدی جان دا دُشمن بن گیا۔ جولائی 1977 ء دی تباہی مگروں ہولی ہولی 1978ء تیک اپنا زور ودھانا شروع کردتا۔ حیرانی دی گل دونوں بندیاں دے لیکھ اک دوجے دے مخالف سن۔ اک عوامی بندہ، مشہور چُنیاں ہویا قومی آگو جیہدے جگتی پدھر دے جان پچھان سی اوہنوں موت ی سزا دِتی گئی جد کہ اوس دے بچونگڑے ہتھ اگلے دس ورہیاں لئی حکومت آگئی۔
ضیاء سمے پاکستانی سیاست وچ مذہب تے بوہتا زور ویکھن نوں لبھا۔ بھانویں جنرل ضیاء الحق نے گیاراں ورھیاں تائیں حکومت کیتی لیکن اوہدا دور 1978 ء وچ اِی شروع ہوگیا سی جدوں قسمت اوڑک بھٹو دا ساتھ چھڈ گئی سی۔ 17 اگست 1988 دی گُجھی ائیر کریش واپری وچ ضیاء ماریا گیا تے اوہدا دور لد گیا۔
پاکستانی جمہوریت دا دوجا تجربہ 1988 ء توں لے 1998 ء تیک رہیا۔ بینظیر بھٹو مرحومہ تے نواز شریف دودو وار وزیراعظم بن کے وی اپنی طاقت یاں پاکستان وچ حقیقی جمہوریت لیاون وچ ناکام رہے۔ اوہناں دی ناکامی دِیاں کئیاں وجہاں دِتیاں جا سکدیاں ہین۔ سبھ توں ودھ ایہہ حقیقت اے پئی قومی آساں تے اوہناں دا ذاتی مفاد چھایا رہیا۔ ناتجربہ کار بینظیر تے نواز شریف ہتھاں وچ پاکستانی ایٹمی دھماکے دا فیصلہ کھیڈدا رہیا۔ جس طرحاں سپریم کورٹ تے حملے کرکے سجاد علی شاہ، فاروق لغاری اتے جنرل جہانگیر کرامت نوں نوں ہٹایا گیا اوس تے لوکائی تے اسٹیبلشمنٹ دونویں ناراض سن۔
فوج وی نواز شریف دے ہندوستان نال ودھدے ہوئے امن دی گیتاں توں راضی نہیں سی۔ ایہدا بھرواں وِکھالا اودوں کیتا گیا جدوں 1999ء دے سجرے اٹل بہاری واجپائی دی لاہور پھیرے تے جی آیاں نوں آکھن سمے اُچیچ عہدیدار رلتی ناں ہوئے۔
تکینکی طور نواز شریف خلاف فوجی بغاوت اکتوبر 1999ء وچ ہوئی لیکن اوہدے ایس زوال دِیاں نیہناں اک سال پہلے رکھیاں جا چکیاں سن۔ مشرف دی دَس سال گھمن گھیری 1998ء وچ شروع ہوگئی سی جدوں اوس نوں آرمی چیف لایا گیا۔اوہدے کارگل ایڈوینچر دے بھیڑے سَٹے نکلے نواز شریف حکومت نوں نویں چیف نال نجھٹنا اوکھا ہو رہیا سی، پاکستانی سیاست وچ بدلی دا ویلا اگانہہ نوں تُر رہیا سی۔ مشرف دے قبضے تے ڈرامے نوں ویکھدیاں ہوئیاں پچھانہہ وانگوں ایہہ نترگیا سی پئی حکومت تے مُلک وچ تے جگتی پدھر تے اک اہم کردار نبھانا اوہدے لیکھاں وچ اے۔
ایس سمے وارے اک ہور اہم مُل جوگ طریقہ وی دُہرایا گیا۔ گھٹ توں گھٹ چار واری "بھروسے والے" آرمی چیف نے ہی اپنے گورواں توں حکومت لئی۔ ایہہ صدر اسکندر مرزا توں جنرل ایوب، صدر ایوب توں جنرل یحیٰی خان، وزیراعظم ذوالفقار علی بھٹو تے ضیاء الحق، نواز شریف تے جنرل پرویز مشرف نال ہویا۔
جیکر ایہہ دساں سالاں دی گھمن گھیری والا چکر چلدا رہندا اے تاں فیر اسیں ایہہ فرض کرسکدے آں پئی اجوکا جمہوری ایکا تے سلسلہ 2018 ء تیک رہوے گا۔ پر بدلی دا چکر عام تانگھاں ہار نہیں ہوندا ناہیں دَس سالاں مگروں، ایہناں وڈی تبدیلی دے ویلیاں دے مُڈھ تے اخیر توں پہلے بدلی دا ویلا ہوندا اے۔
ایہناں چکراں وارے شخصیتاں اُگھیاں رہیاں جیویں 1938-48 ء دے وارے جناح چھائے رہے سن، ایوب خان 1958ء توں 1968 تیک، بھٹو 1968-78 ، ضیاء الحق 1978-88ء ، پرویز مشرف 1998-2008 تیک۔ 1948-58 اتے 1988-98 تیک بھانویں لیاقت علی خان، بینظیر بھٹو، نواز شریف سارے اِی اپنے ویلے دے جانے پچھانے آگو سن پر ایہناں چوں کوئی وی پاکستانی سیاسی منظر نامے تے کوئی گوڑھی چھاپ نہیں چھڈ سکیا۔
سیاسی عمل دس ورہیاں دے اخیر تیک چلدا رہوے گا۔ جیکر تاریخ اپنے آپ نوں مُڑ دُہراندی ہے تاں سانوں اگلے دس ورہیاں تیک اُڈیکنا پوے گا۔
