قسمت کیویں دناں وچ ہی پاسہ پرتاؤندی ہے، ایہہ گل سیاست وچ خاص طور تے ظاہر ہندی ہے۔ اقتدار وچ کانگرس اک لوک لبھاؤنا مرکزی بجٹ پیش کرکے اتے کساناں دے ٦٤ ہزار کروڑ روپئے دے قرضے معاف کرکے خود نوں سخراں تے محسوس کر رہی سی۔ سول اتے فوجی افسراں دیاں تنخواہاں وچ ١٩ ہزار کروڑ روپئے دا وادھا کیتے جان کارن وی کانگرس دیاں اکھاں وچ چمک سی۔ سوجھوان اس دے پکھ وچ ودھن والیاں ووٹاں دی گنتی کرن وچ لگے ہوئے سن (قومی اسمبلی دیاں چوناں وچ ہن اک سال توں وی گھٹ چر رہ گیا ہے)۔
پر مہنگائی وچ ہوئے غیر معمولی وادھے کارن ہن منموہن سنگھ سرکار وچ گھبراہٹ ہے۔ سکے دے پھیلاء دی در (شرح)، جو ٧ فیصدی تک پہنچ چکی ہے، نوں ہیٹھاں لیاؤن لئی چھیتی چھیتی کابینہ اتے اوس دیاں اپ کمیٹیاں دیاں بیٹھکاں ہو رہیاں ہن۔ ہریک نے، خاص کرکے کھبے پکھیاں جو سرکار نوں باہروں حمایت دے رہے ہن نیں، کانگرس تے حملے کرنے شروع کر دتے ہن۔ پارٹی خود بچاء دی راہ لبھ رہی ہے۔ اوہ اس گل توں وی پریشان سی کہ قیمتاں وچ اس وادھے توں پہلاں ہوئے اک سروے وچ دسیا گیا سی کہ جے ہنے چوناں ہو جاندیاں ہن تاں ٥٤٥ میمبری قومی اسمبلی وچ کانگرسی اگوائی ہیٹھلا گٹھ جوڑ ٣٩ سیٹاں گوا کے ١٧٧ سیٹاں تک سمٹ جاوے گا۔
مجرم کانگرس آپ ہے۔ اوس نے لوکاں وچ ایہہ آس بٹھا دتی سی کہ اوہ کنک، چول، دالاں اتے خوراکی تیلاں ورگیاں ضروری وستاں دیاں قیمتاں نہیں ودھن دیوے گی۔ ایہہ آس اس لئی پکی ہو گئی کیونجے وزیر اعظم من موہن سنگھ اتے وت منتری پی چدنبرم دی گنتی جگ دے اُگھے معیشت داناں وچ کیتی جاندی ہے۔ سو، سمجھیا گیا کہ اوہ قیمتاں تے قابو پاؤن وچ کامیاب رہن گے۔ اوہناں دا اک کم لوکاں دے مناں وچ ایہہ گل بٹھاؤنا وی سی کہ کانگرسی دی اگوائی والی سرکار اوہ معجزہ کر سکدی ہے، جو ہور پارٹیاں نہیں کر سکدیاں۔
معیشت دا علم ہونا اک وکھری گل ہے پر اس نوں حقیقت دی کسوٹی تے لاگو کر سکنا وکھری گل ہے۔ مینوں یاد آ رہیا ہے کہ جدوں لال بہادر شاستری وزیر اعظم بنے سن تاں اوہناں نے آپنی پہلی پریس کانفرنس وچ کیہا سی کہ اوہناں دا سبھ توں پہلا ترجیحی کم اناج دیاں قیمتاں نوں ودھن توں روکنا ہے۔ اوہ اجیہا کرن وچ کامیاب وی رہے سن۔ اوہناں دی سوجھ کتابی نہیں سگوں لوک پکھی سی۔
ایہناں تڑک بھڑک والے معیشت داناں ساہمنے اوکڑ ہے ایہناں دیاں پالیسیاں دا امیراں دے پکھ وچ ہونا۔ امیراں لئی روزانہ ورتوں دیاں وستاں دیاں قیمتاں وچ وادھا کوئی مسئلہ نہیں ہے۔ بھارت وچ صرف دو ہفتیاں وچ ہی ضروری وستاں دیاں قیمتاں وچ ٢٠ توں ٢٥ فیصدی تک وادھا ہویا ہے، جس نے عام آدمی دا لک توڑ دتا ہے۔ پر سرکار دی فکر دا موضوع قیمتاں وچ وادھا نہیں سگوں ترقی دی شرح ہے۔ حالاں کہ سرکاری گویڑ اجے وی ٨.٥ فیصدی دی ترقی دی شرح تے اڑے ہوئے ہن پر معاشی ایجنسیاں مطابق ایہہ شرح ٧ فیصدی توں اگے ودھ سکن دی امید نہیں ہے۔ ایہہ گل معیشت دے ایہناں اُچ پروہتاں نوں پسند نہیں آؤندی۔
نچوڑ بھاویں جو وی ہووے، ایہہ ہے تاں مندی معیشت ورگی حالت دا ہی نتیجہ۔ ایتھوں تک کہ دو ہفتے پہلاں ایہہ آس نہیں کیتی جا سکی کہ قیمتاں وچ اینا وادھا ہو جاوے گا تاں مجرم تاں اوہی ہن جو معیشت دی وزارت سنبھال رہے ہن۔ ہن سرکار باسمتی چاول دی برامد تے پابندی لا رہی ہے اتے ذخیرہ کرن والیاں نوں بھیڑے نتیجیاں دی چتاونی دتی گئی ہے۔ کابینہ نے ہن تک ایہو قدم چکے ہن۔ اس توں جاپدا ہے کہ سرکار کول مسئلے نال نجٹھن لئی سوچ وچار دی وی انہوند ہے۔ سرکار ولوں چکے جا رہے قدم صرف کم چلاؤ اپرالے ہی کہے جا سکدے ہن۔
سرکار دیاں پالیسیاں معاشی سدھار ہی کھپت واد لئی ذمہ وار ہن۔ اس نے خرچ کرن دا اک نواں رواج پا دتا ہے۔ اس سلسلے وچ اوہناں لوکاں ول دھیان ہی نہیں دتا جا رہیا، جو آپنے ڈھڈ دی اگ بجھاؤن لئی لوڑیندا اناج تک وی نہیں خرید سکدے، سکھ آرام دیاں وستاں خریدنا تاں دور دی گل ہے۔ بازار وچ جتھے ودھ توں ودھ دھن دوڑ رہیا ہے، اوتھے اوہناں لوکاں دی گنتی وی ودھ توں ودھ ہندی جا رہی ہے، جو اک مٹھی اناج جٹا سکن توں وی متھاج ہن۔ صرف اناج دی گل ہی لے لوو۔ پچھلے اک دہاکے وچ پیداوار ١.٢ فیصدی سالانہ ودھی ہے، جدوں کہ آبادی دا وادھا ١.٩ فیصدی رہیا ہے۔ لوڑ ہے ہور اناج پیداوار دی اتے ہور زمین تے کھیتی باڑی دے پربندھ دی۔
اس دے باو جود سرکار پوری طرح خاص معاشی کھیتراں وچ رُجھی ہوئی ہے۔ ایہہ کھیتر کامیابیاں توں بالکل ویہلے ہن۔ اجے حال ہی تک کھیتی جوگ زمین لوکائی فیدیاں دے ناں تے خاص معاشی کھیتراں لئی ایکوائر کیتی جا رہی سی اتے کارپوریشناں نوں سونپی جا رہی سی۔ کھبے پکھی وی اودوں تک اسے راہ تے چلدے رہے جدوں تک کہ لوک احتجاج نے سرکار نوں آپنی پالیسی بدل کے اس گل لئی مجبور نہیں کر دتا کہ خاص معاشی کھیتراں لئی کھیتی باڑی والی زمین نہیں لئی جاوے گی۔
تتھ تاں ایہہ ہے کہ کجھ ورھیاں توں ساری کھیتی پالیسی وچ ہی وگاڑ آیا ہے۔ ساڈا فی بندہ اناج پیداوار مڑ ١٩٧٠ دے دہاکے دی پدھر تے آ گیا ہے۔ اج بھارت نوں اک ہور ہرے انقلاب دی لوڑ ہے۔ اس لئی سخت محنت اتے پوری چوکسی سہت منصوبے بناؤن کرن دی لوڑ ہووے گی پر سرکار تاں دھن دے وکھاوے وچ ہی رجھی ہوئی ہے، جس دی ورتوں اوہ ودیشاں توں اناج خریدن لئی کر سکے۔ پر کتے وی وافر اناج مہیا نہیں ہے۔ جدوں کجھ ورھے پہلاں ٥ ملین ٹن کنک دی درامد کیتی گئی سی تاں اصل وچ اس دی کوئی گھاٹ نہیں سی۔ ایہہ سودا صرف دھن بناؤن لئی ہی کیتا گیا سی، کیونکہ ایہہ کنک بے حد مہنگی خریدی گئی سی۔ اس بارے کوئی جانچ نہیں کیتی گئی کیونکہ انگلاں وزیر زراعت شرد پوار تے اٹھیاں سن (درامدشدا کنک وچوں بہتی کھان جوگ ہی نہیں سی)۔
اس وار کنک دی پیداوار بارے شروعاتی پیش گوئیاں بڑیاں من موہک سن۔ اچانک ہی کنک دا جھاڑ ٢٠ توں ٣٠ ملین ٹن گھٹ گیا۔ اجیہے غلط گویڑ لئی ذمے وار بندیاں تے کاروائی ہونی چاہیدی سی۔ ایہہ وی ہو سکدا ہے کہ غلط اندازے جان بجھ کے لائے گئے ہون تاں جے ذخیرہ کرن والیاں دیاں پو باراں ہو سکن۔ ذکیرہ کرن والیاں اتے سیاستداناں دی گنڈھ تپ کوئی بھیت نہیں ہے۔ سرکار نے اجے ایہہ وی نتارا کرنا ہے کہ اوس نے اس کھیتر وچ نجی کھڈاریاں نوں آمد دی اجازت کیوں دتی؟ اوہناں نے فصل سدھی ہی کساناں توں خریدی۔ ایہناں نجی کھڈاریاں اتے وڈیاں فرماں دے آپنے گودام بھر گئے۔ ایہناں گوداماں وچ اناج اجے وی مہیا ہے۔ جدوں سخرلے سیاستدان ہی ذخیرہ کرن والیاں دے سرپرست ہون تاں چھاپے کون مار سکدا ہے؟
حالت اینی گمبھیر ہے کہ ایہہ اک منصوبہ بند اتے اوکھا راہ اپنائے جان دی منگ کردی ہے۔ اس دے باوجود ساریاں سیاسی پارٹیاں حالات دا لابھ اٹھاؤن وچ رجھیاں ہوئیاں ہن۔ اس ویلے دیس وچ ایکتا دی سبھ توں ودھ لوڑ ہے پر سیاسی پارٹیاں ایکتا نوں نقصان پہنچاؤن والی راہ تے اگے ودھ رہیاں ہن۔ ایہناں پارٹیاں نوں اس گل دا احساس نہیں ہو رہیا کہ ساڈے کول جو کجھ مہیا ہے، جے اوس دی منصفانہ ونڈ نہ ہوئی تاں دیس وچ اناج دے سوال تے دنگے بھڑک سکدے ہن۔ ذخیرہ کرن والیاں نوں کھلی چھوٹ ملدی رہی تاں اجیہی دکھد گھڑی آ سکدی ہے۔
پانی اک ہور اجیہا مدعا ہے، جو کسے وی دن دنگیاں نوں ہوا دے سکدا ہے۔ میں نہیں جاندا کہ دریاواں نوں اک دوجے نال جوڑن دی منصوبہ بندی کنی اک ٹھوس ہے۔ پر پانی دا مدعا آئین دی شق وچ شامل ہونا چاہیدا ہے۔ پاکستان، جو سمورتی لسٹ ختم ہی کر دین دی گل کر رہیا ہے، نوں اس دے نتیجیاں بارے گمبھیرتا نال سوچنا چاہیدا ہے۔ دریاواں دے پانی اتے ماحول ورگیاں سانجھیاں اوکڑاں صرف راجاں نال جُڑی لسٹ وچ ہی نہیں رہن دتیاں جا سکدیاں۔
بھارت وچ پانی دے جھیڑیاں دیاں کئی مثالاں ہن۔ تامل ناڈو اتے کرناٹک وچکار کاویری دے پانی بارے ہمیشہ کلیش چھڑیا رہندا ہے۔ اس ہفتے دے شروع وچ اک کنڑ حمایتی دھڑے نے بنگلور وچ تامل فلماں دکھاؤن والے سنیمیاں اتے تامل سنگم دے دفتر دی بھن توڑ کیتی۔ ایہہ سارا ہنگامہ اوہناں نے ہوگی کنال دے تاملناڈو جل پراجیکٹ دے خلاف کیتا۔ اصل وچ کیندر سرکار کجھ وی نہیں کر رہی۔ اوہ اجہیاں مسئلیاں نوں سپریم کورٹ تے چھڈ دیندی ہے۔ جے ممکن ہندا تاں سرکار اناج دی انہوند دا مسئلہ وی عدالتاں دے فرض وچ لیا سٹدی۔
