سارے جگت وچ وستاں دے گھاٹ دا رولا پیا ہویا ہے۔ سگوں ہر مُلک وچ کھان پین تے دوجیاں وستاں دی تھوڑ نال وخت پیا ہویا ہے۔ آٹا، چاول دالاں، تیل کیہڑی شے ہے جیہڑی لوکاں دے خریدن وس وچ رہ گئی ہے۔دنیا دے سب توں بہتا اناج پیدا کرن والے تے سب توں ودھ امیر مُلک وچ کھان پیون دیاں شیواں وچ اعلانیہ تراسی فیصدی وادھا ہویا ہے۔ اصل وادھا تے ایس توں کتے ودھ ہے پر چلو اینا وی من لوو تے پھیر وی عام امریکی دا ساہ سکاون لئی کافی ہے۔ ایسے طرحاں ہندوستان وچ مہینیاں دے اندر اندر قیمتاں وچ کئی گنا وادھا ہویا ہے، پاکستان سنے ہر ملک وچ ایہہ سیاپیا ہویا ہے۔ ایس دی مُڈھلی وجہ ہے کیہہ؟
پہلاں تے اسیں اوہناں کارناں دا ذکر لئیے جیہڑے دنیا دے میڈیا وچ ہر روز دسے جاندے ہین۔ اک۔ سب توں بہتی دسن جاون والی وجہ ایہہ ہے جو چین تے ہندوستان وچ ترقی بڑی ترکھی ہو رہی ہے، لوکاں دیاں آمدنیاں ودھ رہیاں ہین تے نال ہی اوہناں دی وستاں دی ورتوں وی ودھ رہی ہے۔ مطلب ہُن اوہ بہتے چاول آٹا دالاں تے ہور شیواں ورتدے ہین۔ ایہہ وی کہیا جاندا ہے جو دنیا دی ادھی آبادی اوتھے رہندی ہے تے ایس لئی اہناں دی ورتوں ودھ نال دنیا وچ وستاں دی گھاٹ ہو گئی ہے۔
دو۔ ودھ توں ودھ زمین تے اوہ فصلاں بیجیاں جا رہیاں ہین جنہاں نال پٹرول دا بدل مطلب ایتھانول وغیرہ بندا ہے۔ ایس کرکے کھاون پیون دیاں شیواں لئی دنیا دا کُل رقبہ گھٹ گیا ہے۔ ایس لئی کھان پین دیاں شیواں دی گھاٹ پیدا ہوگئی ہے۔
تن۔ آسٹریلیا وچ اووڑ (خشک سالی) دے کارن تے امریکہ وچ ککّر () کنک، چاول تے ہور فصلاں دی پیداوار گھٹ گئی ہے۔ ایس گھاٹ نوں ہور کسے طرحاں پورا نہیں کیتا جا سکیا۔
چار۔ کئیاں کارناں پاروں امریکی ڈالر دی جگت قیمت ڈگ گئی ہے تے جے کر کے دنیا دیاں منڈیاں وچ وستاں دی قیمت ڈالر وچ متھی جاندی ہے ایس لئی وستاں دا مُل ودھ گیا ہے۔
ہُن اہناں دلیلاں نوں اِک اِک کرکے ویکھو۔ پہلی تے گل ایہہ ہے جو چین یا ہندوستان وچ معاشی ترقی پچھلے سال توں شروع نہیں ہوئی یا اوتھے درمیانے طبقے دا ہڑ اک سال وچ نہیں چڑھ آیا، ایہہ کم تے کئی دہاکیاں توں ہو رہیا (گھٹو گھٹ پندراں سالاں توں)۔ سگوں پچھلے سال توں ہن تیکر دنیا وچ کل معاشی ترقی رُک گئی ہے، آئی ایم نے دنیا وچ معاشی ترقی نوں چار فیصد توں ودھ توں گھٹا کے اک اعشاریہ اک فیصد کردتا ہے۔ چین تے ہندوستان وچ وی ترقی دی شرح تھلے ہی گئی ہے۔ ایس لئی جے لوڑ دیاں وستاں دی قیمت نے کتے جانا سی تے اوہ تھلے جانا سی۔ پرہویا ایہدے الٹ۔
جے ودھ توں ودھ زمین پٹرول دا بدل ایتھانول پیدا کرن والیاں جنساں لئی ورتیجن لگ پئی سی تے پھیر پیٹرول دی منگ اونی گھٹ ہو جاندی تے پیٹرول دی قیمت ہر دن اک دو ڈالر اوپر چڑھ جاندی ہے۔ تے پھیر ایتھانول دی پیداوار امریکہ تے برازیل تیکر ہی سیمت (محدود) ہے۔ ایس لئی ایہہ وجہ وی من گھڑت ہے۔
ہو سکدا ہے آسٹریلیا وچ خشک سالی تے امریکہ وچ ککر نال اناج وچ دی پیداوار وچ کُجھ گھاٹ آئی ہووے پر معاملہ تے ایہہ ہے جو اوہناں وستاں دی قیمت نوں وی اگ لگی ہوئی ہے جنہاں دا اہناں دو ملکاں نال کوئی تعلق ہی نہیں۔ پیٹرول ، سونا یا ہور دھاتاں دا مُل کیوں اسمان ول جا رہیا ہے؟ کیہہ اک سال وچ دنیا وچ پٹرول دی منگ دوگنی ہو گئی ہے جو اوس دی قیمت دگنی ہوئی ہے؟ ایس لئی ایہہ وجہ وی کھچ تان کے بنائی گئی ہے۔ ایسدا حقیقت نال کوئی تعلق نہیں۔
ڈالر والی گل اک حد تائیں ہووے گی پر ڈالر نہ تے ادھی قیمت تے آیا ہے تے نہ ہی اوہ سدھا وستاں دیاں قیمتاں متھدا ہے۔ پہلاں وی کئی واری ڈالر نوں بڑی مار پئی ہے پر اوس نال وستاں دا مُل اِنج کدی نہیں ودھیا یا اینا نہیں ودیا۔ ایس لئی ایہہ دلیل وی کوڑی ہے۔
اصل گل ایہہ ہے وستاں دا مُل جگت دے مالیاتی نظام وچ ودھ والی سٹے بازی نال ودھیا ہے۔ پہلاں ایہہ سٹے بازی سٹاک مارکیٹ وچ کھیڈی گئی پھیر اوس دا بھٹہ بیٹھا تے سارا مالیاتی سٹہ دنیا دی ریل اسٹیٹ وچ وڑ گیا۔ ریل اسٹیٹ دیاں قیمتاں گھنٹے تے منٹاں وچ ودھنیاں شروع ہویاں۔ اخیر اوس دی وی اخیر ہوگئی تے کروڑاں لوک برباد ہوگئے۔ ہن ریل اسٹیٹ وچوں نکل کے اوہو مالیاتی سرمایہ وستاں دی مارکیٹ وچ وڑ گیا ہے۔ تیل توں لے کے کنک، چاول تے دالاں تیکر دا مُل اُنج ہی روز ودھدا ہے جیویں مکاناں تے دوکاناں دا ودھدا سی۔ ایس لئی ایس مسئلے تے ایس پکھ توں گوہ کرن دی لوڑ ہے (باقی اگلی قسط وچ)
سارے جگت وچ وستاں دے گھاٹ دا رولا پیا ہویا ہے۔ سگوں ہر مُلک وچ کھان پین تے دوجیاں وستاں دی تھوڑ نال وخت پیا ہویا ہے۔ آٹا، چاول دالاں، تیل کیہڑی شے ہے جیہڑی لوکاں دے خریدن وس وچ رہ گئی ہے۔دنیا دے سب توں بہتا اناج پیدا کرن والے تے سب توں ودھ امیر مُلک وچ 
اصل گل ایہہ ہے وستاں دا مُل جگت دے مالیاتی نظام وچ ودھ والی سٹے بازی نال ودھیا ہے۔ پہلاں ایہہ سٹے بازی سٹاک مارکیٹ وچ کھیڈی گئی پھیر اوس دا بھٹہ بیٹھا تے سارا مالیاتی سٹہ دنیا دی ریل اسٹیٹ وچ وڑ گیا۔ ریل اسٹیٹ دیاں قیمتاں گھنٹے تے منٹاں وچ ودھنیاں شروع ہویاں۔ اخیر اوس دی وی اخیر ہوگئی تے کروڑاں لوک برباد ہوگئے۔ ہن ریل اسٹیٹ وچوں نکل کے اوہو مالیاتی سرمایہ وستاں دی مارکیٹ وچ وڑ گیا ہے۔ تیل توں لے کے کنک، چاول تے دالاں تیکر دا مُل اُنج ہی روز ودھدا ہے جیویں مکاناں تے دوکاناں دا ودھدا سی۔ ایس لئی ایس مسئلے تے ایس پکھ توں گوہ کرن دی لوڑ ہے (باقی اگلی قسط وچ)
