ودھدی مہنگائی تے خوراک دے بحران دے اثر کیہ ہون گے؟

پچھلے ہفتے ٧.٤١ فیصدی تک ودھی افراط زر دی شرح نے سماج دے سبھ توں نازک ورگ (طبقے) غریباں نوں وڈی سٹ ماری ہے۔ وستاں دیاں ودھدیاں قیمتاں نے وچلے اتے غریب وچلے ورگ دے بجٹ گڑبڑاکے رکھ دتے ہن اتے ہر کوئی فکرمند نظر آؤندا ہے، خاص کرکے اودوں جدوں وزیر اعظم اتے وزیر خزانہ، جو دوویں مہان ماہر معیشت منے جاندے ہن، ولوں اعلان کیتا گیا ہے کہ اوہ اس بارے بہتا کجھ نہیں کر سکدے۔ اس نے معاشی ترقی دی شرح بارے گنتیاں منتیاں نوں وی گڑبڑا دتا ہے، جو ٩ فیصدی توں ودھ منی جا رہی سی اتے ایہہ ٨ فیصدی اتے اس توں وی گھٹ رہ سکدی ہے۔ ودھدی بے روزگاری اتے معاشی ترقی دے لابھ غریباں تک بہت گھٹ پجن کر کے حالت خراب ہوئی پئی ہے۔

بھارت وچ افراط زر دی شرح خوراکی وستاں، کچے تیل، سبزیاں اتے ہور لوڑ دیاں وستاں دیاں قیمتاں وچ ہوئے وادھے کارن اینی ودھی ہے۔ بھارت کنک دا منیا ہویا درآمدکارہے، جد کہ کھان جوگ تیلاں، دالاں اتے کھاداں دی ایہہ وڈی پدھر تے درآمد کردا ہے۔ سرکار دا مننا ہے کہ خوراکی وستاں دیاں اسمان چھوہندیاں قیمتاں کرکے بھارت نوں نازک حالات دا ساہمنا کرنا پے رہیا ہے۔ پھر وی درآمد برآمد اتے کرنسی بازار بارے سرکار دیاں آپنیاں نیتیاں ہی افراط زر نوں ودھاؤن دا کارن بن رہیاں ہن۔ جو قدم ہن اس ولوں چکے جا رہے ہن، اوہ بہت چر پہلاں چکے جانے چاہیدے سن۔ وزیر خزانہ پی. چدنبرم، منصوبہ بندی کمیشن دے نائب چیئرمین مونٹیک سنگھ آہلووالیا اتے ایتھوں تک کہ ڈاکٹر من موہن سنگھ نے وی قیمتاں وچ ماڑے موٹے وادھے دا ہی گویڑ کیتا سی۔

بدقسمتی ایہہ ہے کہ سرکارافراط زر وچ وادھے دے رجھاناں توں جانو وی سی پر پھیر وی ایہہ اودوں جاگی جدوں پانی سر توں لنگھ گیا۔ ایتھوں تک کہ ہن وی صرف دھمکیاں وغیرہ ہی دتیاں جا رہیاں ہن، کوئی بھرواں پیر نہیں پُٹیا جا رہیا۔ کھبے پکھی پارٹیاں جنہاں دی حمایت تے کانگرس اقتدار وچ ٹکی ہوئی ہے، پچھلے دو سالاں توں ودھدی مہنگائی مخالف چتاونی دیندیاں آ رہیاں ہن۔ ایہناں پارٹیاں ولوں سجھاء دتے گئے کہ سرکار نوں برآمد اتے درآمد کر لوڑ مطابق متھن، خوراکی وستاں دے سٹہ وپار تے مکمل پابندی لاؤن اتے ماہرانہ لوکائی ونڈ پرنالی راہیں وستاں دیاں ودھدیاں قیمتاں نوں روکن ورگے معاشی اتے پربندھی قدم چکنے چاہیدے ہن۔ ڈھکویں پربندھاں راہیں اوس اک لکھ ٹن کنک اتے جھونے نوں بچایا جا سکدا ہے، جو چوہیاں ولوں کھا لیا جاندا ہے جاں ہور کارناں کرکے برباد ہو جاندا ہے۔ سرکار دیاں خرید ایجنسیاں سرے دیاں بے ایمان اتے ناکارہ ہو چکیاں ہن۔ فوڈ کارپوریشن آف انڈیا نوں طنز دے طور فوڈ کرپشن آف انڈیا کیہا جان لگا ہے۔ اجیہا کہن دے جائز کارن وی ہن۔ پھیر ایہہ اناج دے اگاؤن والے کساناں نال وی دھوکھے دی کھیڈ کھیڈدی ہے۔ جے سانجھے پربندھی گٹھ جوڑ دی سرکار قیمتاں وچ وادھے نوں روکن وچ ناکام رہی ہے تاں راج سرکاراں وی ذخیرہ کرن والیاں تے قابو نہیں پا سکیاں اتے دلال قسم دے بندیاں نوں موٹے منافعے کماؤن دی کھل ملی ہوئی ہے۔ سبزیاں دے معاملے وچ کاشت کاراں نوں اونا لابھ نہیں ہندا، جنا کہ وچولیاں اتے پرچون ویچن والیاں نوں ہندا ہے۔

ملیشیا دی مثال لے لو۔ اوتھےافراط زر نوں ٣.٥ فیصدی تک سیمت رکھیا گیا ہے۔ پیٹرول دی قیمت ٢٦ روپئے فی لیٹر ہے اتے خوراکی وستاں دے بھاء قابو ہیٹھ رکھے جاندے ہن۔ بجلی اتے گیس بھارت نالوں سستی ہے۔ تن بیڈروماں والا اک چنگا فلیٹ جو چندی گڑھ وچ اک کروڑ روپئے دا پیندا ہے، ملیشیا دی راجدھانی کوالالمپور وچ اس توں ادھی قیمت تے مل جاندا ہے۔ سرکار دا کم کاج پوری طرح ماہرانہ ہے اتے اوتھے چنگی سالانہ ترقی دی شرح بنائی رکھی جاندی ہے۔ پر بھارت وچ پی. چدنبرم نے صرف چتاونی ہی دتی ہے کہ جے کجھ ورگاں (طبقیاں) نے غیر ذمہ واری والا ویہار کیتا تاں وستاں دیاں قیمتاں تے قابو پاؤن لئی سخت قدم اٹھائے جان گے۔ اسیں کئی قدم اٹھائے ہن۔۔۔ اسیں ہور قدم اٹھاؤن توں وی نہیں جھجکاں گے، بھاویں اس دا مطلب آمدنیاں دی قربانی دینا ہی کیوں نہ ہووے، جو سماجی کھیتر دے خرچ لئی بری طرحاں لوڑیندیاں ہن۔ لوکائی ایہہ سبھ سن سن کے تنگ آ چکی ہے۔

سرکار ہن نیند توں جاگ رہی جاپدی ہے کیونکہ اس نوں اس سبھ کجھ توں نکلن والے سیاسی نتیجیاں دی فکر ہے۔ جے مہنگائی تے قابو نہ پایا گیا تاں کانگرس نوں اگلیاں چوناں جتن دی گل بھل جانی چاہیدی ہے۔ حالاں کہ ایہہ صحیح ہے کہ بھاجپا کول وی کوئی سٹیک حل نظر نہیں آؤندے۔ لوکائی نوں نچوڑن والے وپاریاں بارے اس دی ہمدردی کسے توں گجھی نہیں۔ وست بازار دی نگرانی کرن والے فارورڈ مارکیٹس کمیشن نے کیہا ہے کہ امریکہ دے بازار وچ ہویا بھلک وپار (فیوچر مارکیٹ) ہی وستاں دی ودھدیاں قیمتاں لئی ذمہ وار ہے۔ بھارتی بازار پوری طرحاں اک پرچون وپار ہے جو چھوٹے پیداواریاں، چھوٹے درآمدکاراں، برآمدکاراں اتے چھوٹے سٹے بازاں ولوں چلایا جاندا ہے۔ سٹے بازی اتے اگاؤں وپار (فیوچر مارکیٹ) نوں وڈا پاپ اتے اپرادھ منیا جانا چاہیدا ہے۔ سٹیل ورگیاں وستاں دیاں قیمتاں وچ وڈا وادھا سٹے بازی والے وپار کرکے ہی ہویا ہے۔ پھیر وی سرکار نے اگاؤں اتے سٹے بازی والے وپار نوں سرپرستی تے ہلا شیری دتی۔ عالمی بینک سمیت کئی پاسیاں توں چتاونیاں دتیاں جا رہیاں ہن کہ کھان پین دی گھاٹ کارن دن گے وی ہو سکدے ہن۔ عالمی بینک دا کہنا ہے کہ جگت پدھر تے خوراکی وستاں دیاں اسمان چھوہندیاں قیمتاں نے غریب دیساں وچ بھکھ اتے کپوشن دیاں گنبھیر اوکڑاں پیدا کیتیاں ہن اتے اس نے غریبی مخالف لڑائی نوں ست سال پچھے پا دتا ہے۔ پچھلے سال وچکار کنک دی قیمت وچ ١٢٠ فیصدی وادھا ہو چکا ہے۔ صرف دو مہینیاں وچ ہی چولاں دی قیمت ٧٥ فیصدی ودھ چکی ہے۔ پچھلے تن سالاں وچکار خوراکی وستاں دیاں قیمتاں وچ اوسطاً ٨٣ فیصدی وادھا ہویا ہے۔

جگت پدھر تے خوراکی وستاں دیاں قیمتاں وچ ہوئے وادھے دا اک ہور کارن ہے نباتاتی بالن والیاں فصلاں دی کاشت ول ودھیا رجھان۔ امریکہ، کینیڈا اتے یورپی دیساں توں اڈ ملیشیا ورگے دکھن پوربی ایشیائی دیس وی نباتاتی بالناں دی ورتوں نوں وڈی ہلاشیری دے رہے ہن۔ اس پالیسی دا مطلب ہے ودھ توں ودھ زمین نوں خوراکی فصلاں دی کاشت ہیٹھوں کڈھنا۔ یورپ اتے امریکہ نوں نباتاتی بالن والیاں فصلاں دی کاشت وچ وادھا کرکے بلدی تے تیل پاؤن والا کم نہیں کرنا چاہیدا۔ نباتاتی بالناں دے ماحولیاتی لابھ وی شک دے گھیرے وچ ہن اتے دوجے پاسے ایہہ خوراکی وستاں دیاں قیمتاں وچ وادھے دا کارن بن کے غریب لوکاں تے بوجھ وی پا رہے ہن۔ خوراکی وستاں دیاں قیمتاں وچلے وادھے توں براعظم افریقہ سبھ توں ودھ متاثر ہویا ہے۔ پچھلے ١٢ مہینیاں وچکار قیمتاں وچ ہوئے تکھے وادھے کارن کئی دیساں وچ دنگے وی بھڑک چکے ہن۔ پاکستان، بنگلادیش وغیرہ سنے ایشیا تے افریقہ دے کئی دیساں وچ خوراک لئی تشدد ہو چکیا ہے۔ بھارت دی تصویر وی فکر جوگ ہے کیونکہ لوکاں نوں آپنا ڈھڈ بھرن لئی وڈا گھول کرنا پے رہیا ہے۔ کھیتی غلبے والے دیساں بھارت تے پاکستان نوں خوراک دی وڈی گھاٹ دی اوکڑ درپیش ہے۔ اناج دی گھاٹ ہے اتے اس دیاں قیمتاں تقریباً ادھے بھارتیاں (٣٠ کروڑ) اتے تقریباً ادھے پاکستانیاں (٨ کروڑ) دی پہنچ توں باہر ہن۔

ورلڈ فوڈ پروگرام موجب، قیمتاں وچ وادھے کارن پاکستان دی تقریباً ادھی آبادی نوں خوراک دی گھاٹ دے مسئلے دا ساہمنا کرنا پے سکدا ہے۔ خوراکی ٹوٹ دے شکار لوکاں دی گنتی پچھلے سال نالوں ٢٨ فیصدی ودھ کے ٧.٧٠ کروڑ ہو چکی ہے جدوں کہ پچھلے سال ایہہ ٦ کروڑ سی۔ چولاں، سبزیاں اتے کھانا پکاؤن والے تیل دیاں قیمتاں وی تیزی نال ودھیاں ہن۔ لوکاں نوں درپیش آئیاں معاشی تنگیاں نے وی حال ہی دیاں چوناں وچ مشرف دیاں حمایتی سیاسی پارٹیاں دی ہار وچ وڈا کردار نبھائیا سی۔

ایشیا اتے افریقہ وچ حالت حقیقی طور تے بے حد ماڑی ہے۔ بھارت، پاکستان اتے بنگلادیش وچ دو کلو چول خریدن تے ہی اک غریب ٹبر دی اک دن دی ادھی آمدنی خرچ ہو جاندی ہے۔ ودھدیاں قیمتاں دا مطلب ہے گھٹدی خوراک وچ ہور گھاٹ۔ غریب لوک ہن آپنی آمدن دا اک چوتھائی توں ودھ حصہ صرف روٹی تے ہی خرچ رہے ہن۔ اس خوراک بحران دا اثر اجوکے سمیں لوکاں نوں گھٹ خوراک مہیا ہون جاں سماجی بے چینی ودھن تک ہی سیمت نہیں ہے، سگوں ایہہ بچیاں اتے بھلک دے نوجواناں دی سکھن دی قابلیت تے وی اثر پاوے گا اتے اوہناں دی ذہنی تے جسمانی ترقی وچ وی اڑکا پوے گا۔ عالمی بینک دا کہنا ہے کہ ساڈے گویڑ مطابق اس خوراک بھران دے اثر کارن جگ وچ غریبی گھٹاؤن دی لڑائی ست سال پچھے پے گئی ہے۔