سوچیا جاندا سی کہ ایہہ سَرکار عام آدمی دے حقاں دی راکھی کریگی پر سِکّے دا پھیلا سخر چھوہ رِہا ہے۔ ہزاراں کِسان خُودکُشیاں کر رہے ہَن۔ روزگار دے موقعے نہیں ودھ رہے۔ ضروری وستاں دی گھاٹ ہے۔ پانی، بِجلی تعلیم دا پربندھ دل توڑن والا ہے۔ گھراں، واہناں لئی قرضیاں دے سود دی شرح بہُت اُچّی ہے۔ جمع پُونجی دی نِگونی سود شرح، جمع پیسے دی قیمت گھٹا رہی ہے۔ مطلب کہ سَرکار دِیاں پالیسیاں عام آدمی دا جینا مُشکل بنا رہیاں ہَن۔ صاف نظر آؤندا ہے کہ ایہہ سَرکار ملک لئی بے حدّ تباہکُن ثابت ہوئی ہے۔ اوہ وی اُوس ویلے، جدوں بھارت درمیانے درجے دی آمدن والے ملکاں دی لسٹ وِچ شامل ہون جا رِہا ہے۔ اِس حالت توں سب توں ودّھ پیڑت اوہی لوک ہَن جِنہاں نوں ‘عام آدمی’ کہندے ہَن۔ اوناں نوں اِک وار پھِر جِیوندے رہن دی جنگ لڑنی پَے رِہی ہے۔
میں اِس گلّ نال سہمت نہیں کہ قومی جمہوری گٹھجوڑ دی سَرکار اِس لئی چوناں ہار گئی کیونکہ اُوس نے عام آدمی لئی کُجھ نہیں کیتا سی۔ اصل وِچ قومی جمہوری گٹھجوڑ دی سَرکار نے عام آدمی لئی ہوراں نالوں زیادہ کّم کیتا۔ اُوس نے کھُلّی معاشی ماڈل لایا جس نال نویں کاروبار اَتے صنعتاں پرپھُلِت ہوئیاں اَتے لکھّاں دی گِنتی وِچ روزگار پیدا ہوئے۔ مُکّھ گلّ ایہہ ہے کہ جمہوری گٹھجوڑ دی سَرکار سمیں جو خوش حالی آئی، اُوس نال لوکاں دِیاں اُمیداں ہور ودھ گئیاں۔ ودھدیاں اُمیداں دی سدھر وِچ لوک ودھ رہیاں معاشی نابرابریاں دی دن رات تُلنا کرن لگّ پئے۔
اوہ لوک جِنہاں دی حالت پہلاں نالوں سو-گُنا چنگی ہو گئی سی، اوہ آپنا مقابلہ اوناں لوکاں نال کرن لگّ پئے، جو اوناں نالوں ودھیرے خوش حال سن۔ اِس تُلنا وجہوں اوناں نوں محسوس ہون لگّا کہ ترقی دے دؤر وِچ اوناں نوں نظرانداز کیتا جا رِہا ہے۔ اِس لئی اوناں نے ایہہ سوچ کے کانگرس نوں ووٹاں پا دِتّیاں کہ کانگرس اوناں نوں اوناں لوکاں دے برابر لَے جائیگی جہڑے اوناں نالوں ودھیرے خوش حال ہَن۔ پر کانگرس دِیاں ڈاوانڈول پالیسیاں نے اوناں نوں اِک واری پھِر تنگدستی دی حالت وِچ لَے آندا۔ پھِر وی کانگرس نے اِک گلّ خوب کیتی۔ اُوس نے تنگدستی اَتے مجبوریاں دی ونڈ سبھ نوں اِکو جہی کیتی۔ ایہناں توں کِسے نوں وانجھا نہیں رکّھیا۔ نتیجہ ایہہ ہویا کہ قومی جمہوری گٹھجوڑ دی سَرکار ویلے جہڑے لوک کُجھ سَوکھے ہو گئے سن، اوہ دو ویلے دی روٹی کماؤن لئی اؤکھے ہو گئے۔
ڈاکٹر من موہن سنگھ ورگے اِک آدمی نوں جس نے معاشی عہدیاں اُتّے کّم کیتا ہے، ایہہ پتہ ہونا چاہیدا سی کہ غَیر-سرکاری تنظیماں اَتے جُھولے والیاں دِیاں بچکانا سکیماں دیش دی معاشی حالت نوں تباہ کر دینگیاں۔ مِثال دے طور ’تے بے حدّ مورکھانہ، اتینت مہِنگی اَتے اُکّا ہی بے اثر پینڈو روزگار گارنٹی سکیم دیکھی جا سکدی ہے۔ ایہہ ثابت ہو گیا ہے کہ سکیم فیل ہو گئی ہے۔ پر پھِر وی سَرکار نے اِس نوں سارے دیش وِچ لاگوُ کرن دے حُکم دے دِتّے ہَن، صِرف اِس لئی کیونکہ کانگرسی تخت دے وارٽ سِری راہُل گاندھی جی اجیہا چاہُندے ہَن۔ آندھرا پردیش دی کانگرس سَرکار دو روپئے کِلو چول ویچ رہی ہے۔ کانگرس پارٹی کرناٹک دے غریباں نال وعدہ کر رہی ہے کہ اسیں تُہانوں رنگدار ٹی. وی. دیانگے۔ (غریبی ختم کرن دا کِنّا شاندار طریقہ ہے!) دِلّی دی کانگرس سَرکار گُزرے زمانے دے مُغل بادشاہاں دی نقل کرکے غریباں نوں مُفت کھانا کھُوآ رہی ہے۔ اِس طرح دِیاں شوشیبازیاں دی لسٹ کافی لمّی ہے۔
جاپدا ہے کہ پردھان منتری جاں تاں کانگرس پارٹی دے مُکّھ خاندان دے رحم و-کرم ’تے ہَن اَتے اُوس دِیاں بے معنی سکیماں دا ورودھ نہیں کر سکدے جاں اوناں نوں دیش دی سماجک اَتے سیاسی نظم و نسق دی اصلیت بارے کُجھ پتہ نہیں۔ ایہی کارن ہے کہ اوہ اِس گلّ وِچ یقین رکّھدے ہَن کہ چھوٹیاں-موٹیاں رعائتاں دے اعلاناں نال غریبی نوں دُور کیتا جا سکدا ہے۔ نِکّے-موٹے اعلاناں نال غریبی دُور نہیں ہو سکدی۔ جس طرح دِیاں سکیماں دا سَرکار اعلان کردی ہے، ایہناں نال تاں سگوں اوہ بابو لوک اَتے ٹھیکے دار قِسم دے لوک ہی امیر ہُندے ہَن، جہڑے ایہناں سکیماں نوں عمل وِچ لیاؤندے ہَن۔
بھارت وِچ سِکّے دا پھَیلا ودھ رِہا ہے۔ اِس دے کُجھ کارن تاں عالمی ہَن، پر سَرکار دِیاں فضول خرچ پالیسیاں اَتے معاشی بد انتظامی وی بھارت وِچ اسمان چھونہدیاں قیمتاں دے کارن ہَن۔ ودھدیاں قیمتاں دا اِک وڈّا کارن سَرکار دی فضول خرچی ہے۔ سَرکار آپنے کُھلّے خرچے کرن لئی گھاٹے والا بجٹ بناؤندی ہے۔ جس کارن بازار وِچ بہُتا دھن آ جاندا ہے جو سِکّے دے پھَیلا دا کارن بندا ہے۔ ١٩٨٠ویاں وِچ بالکُل ایہی کُجھ ہویا سی۔ سَرکار دِیاں لوکاں نوں خوش کرن والیاں سکیماں اَتے رعائتاں کارن خزانہ خالی ہو گیا اَتے سَرکار نوں پیسہ اُدھار لینا پیا۔ نتیجے وجوں قیمتاں ودھ گئیاں، سود دی شرح اُچّی ہو گئی اَتے سَرکار دے قرضے وِچ وادھا ہو گیا اَتے بھارت دا دِوالہ نِکلن تکّ نوبت پہُنچ گئی۔
سَرکار دی معاشی بد انتظامی دا ایہہ حال ہے کہ ساڈے اِک وزیر اشونی کُمار اناج دی جمھانکھوری (ہورڈنگ) کرن والیاں وِرودھ قانون دی ورتوں کرن دی دھمکی دِندے ہَن۔ پر سَرکار قانون لاگوُ کرن لئی کِس چیز دی اُڈیک کر رہی ہے؟ کی اوہ کُجھ ہور خُودکُشیاں دا انتظار کر رہی ہے؟ جاں اوہ قانونی کاروائی کرن توں پہلاں ایہہ چاہُندی ہے کہ کھان-پین دِیاں چیزاں ہتھیاؤن لئی گلیاں-بازاراں وِچ فساد شروع ہو جان۔ دُکّھ دی گلّ ایہہ ہے کہ کانگرس پارٹی موجودہ حالت لئی قومی جمہوری گٹھجوڑ دی سَرکار نوں دوشی کہہ رہی ہے۔ جے ایہہ بحران ٢٠٠٤ وِچ آؤندے تاں گلّ کُجھ سمجھ آؤن والی سی۔ پر موجودہ بحران تاں ہُن پیدا ہویا ہے، جد کانگرس نوں راج کردیاں چار سال ہو گئے ہَن۔ اصل وِچ بحران دے حالات پچھلے دو سالاں توں بننے شروع ہو گئے سن پر سَرکار پَیر ملدی رہی۔ کی اِس سَرکار دے سیانیاں نے کَندھ ’تے لِکھیا نہیں پڑھیا؟ کھیتی باڑی وزیر کہندے ہَن کہ انّ بحران پیدا ہون دا کارن ایہہ ہے کہ بھارتی ہُن خوش حال ہو گئے ہَن اَتے اوناں دِیاں کھان-پین دِیاں عادتاں بدل گئیاں ہَن۔ کی ایہہ سوجھی، کھیتی وزیر نوں ہُن ہی آئی ہے؟ کی سَرکار دے اہلکاراں نوں ایہہ محسوس نہیں ہویا کہ ودھ رہی خوش حالی (جو قومی جمہوری سَرکار دی کامیابی نوں تسلیم کرن والی گلّ ہے) کارن اناج دی سپلائی اَتے قیمتاں اُتّے دبا پئیگا؟ جاں کانگرس ایہہ چاہُندی ہے کہ لوک غریب ہی رہن اَتے اوناں کول انّ خریدن جوگے پیسے وی نہ ہون۔
قیمتاں گھٹّ رکّھن دے دو طریقے ہَن۔ اِک طریقہ کانگرس دا ہے کہ معیشت نوں پابندیاں ہیٹھ رکّھیا جاوے۔ اُدم اَتے پیداوار دا گلا گُھٹّ دِیو۔ لوکاں نوں غریب رکھّو تاں جو اوہ کوئی منگ کرن جوگے ہی نہ رہن اَتے قیمتاں نوں بناؤٹی طور ’تے ہیٹھاں رکّھیا جاوے۔ دُوجا طریقہ قومی جمہوری گٹھجوڑ دا ہے کہ لوکاں دی صلاحیتاں دی صحیح طریقے نال ورتوں کیتی جاوے تاں جو اوہ بہُتا کماؤن تے بہُتا کھان اَتے خوش حال ہو جان۔
صاف گلّ کہنی ہووے تاں آکھیا جا سکدا ہے کہ سِکّہ-پھیلاؤ دی اوکھت حلّ نہیں ہو سکدی کیونکہ سَرکار وِچ تندہی نال کّم کرن دی سکت نہیں ہے۔ اوہ بندوبست وِچ اجہیاں تبدیلیاں نہیں کر سکدی جو پیداوار ودھاؤن لئی ضروری ہَن۔بے معنی دِتّیاں رعائتاں کُجھ نہیں سنواردیاں۔
چاہیدا ایہہ ہے کہ غریباں دی اہلیت ودھائی جاوے اَتے اوہ آپنے پَیراں اُتّے کھڑے ہو جان اَتے سَرکار ولّ نہ جھاکن۔ اِس دا مطلب ہے کہ غریباں نوں کوئی ہُنر سِکھایا جاوے تاں جو اوہ کھیتی جاں دستکاری وِچ ودھیرے قبل تے پیداوار کرن دے قابل بن سکن۔ کِساناں اَتے کاریگراں نوں شہر دِیاں منڈیاں نال جوڑیا جاوے جِتھے اوناں نوں آپنی پیداوار دا ودّھ توں ودّھ مُلّ مِل سکے۔ اوناں نوں پتہ ہونا چاہیدا ہے کہ کِس چیز دی لوڑ ہے اَتے کہڑی چیز وِکدی ہے؟ کِسان نوں سوجھی ہووے کہ کہڑی فصل پیدا کرنی ہے، کیویں کرنی ہے اَتے اوناں دی زمین نوں کِس طرح دا سامان چاہیدا ہے؟
اجہیاں گلاّں نوں اُودوں دِھیان وِچ رکّھیا جاندا سی جدوں ملک وِچ سبز انقلاب آیا سی۔ پر پچھلے دو دہاکیاں وِچ کھیتی ودھاؤ سیواواں (سروسز) بالکُل ٹھپّ ہو کے رہ گئیاں ہَن۔ جِنّا چِر اجہیاں سیواواں نوں مُڑ عمل وِچ نہیں لیاندا جاندا اَتے لوڑیندے سُدھار نہیں کیتے جاندے، اونا چِر بھارت دے لوک خوش حال نہیں ہو سکدے۔ قرضہ-معافیاں اَتے رعائتاں تھوڑے چِر لئی مددگار ہو سکدیاں ہَن پر ایہہ کوئی پکّا حلّ نہیں ہَن۔ اجہیاں رعائتاں نال سگوں لوکاں اُتّے بوجھ ودھدا ہے اَتے قیمتاں چڑھدیاں ہَن پر جے کانگرس نے اِسے راہ ’تے تُردے رہنا ہے تاں اِس دا مطلب ہے کہ مہنگائی کارن کانگرس چوناں ہار جائیگی اَتے ملک نوں اِک نِکمّی سَرکار توں چھُٹکارا مِل جائےگا۔
