مئی دیہاڑ: کی کُجھ کرنا لوڑیندا ہے مزدوراں دے حقاں لئی؟

مئی تہاڈڑے تے خاص مضمون

مزدوراں، مُلازماں اَتے محنت کشاں دِیاں اوکھتاں نال جڑیا دِہاڑا ہر سال پہلی مئی نوں جگت  پدّھر ’تے منایا جاندا ہے۔ اِس دِن محنتیاں دِیاں مشکلاں نوں مُکّھ رکّھدے ہوئے مزدور اَتے مُلازم جتھیبندیاں ولّوں کِرتی لوکاں دے بِہتر کل لئی پروگرام بناوندے ہَن۔

مئی دیہاڑا پہلی وار سنّ ١٨٩٠ وِچ کئی ملکاں وِچ مزدور دیہاڑا وجوں منایا گیا۔ اِس دِن دی تاریخ امریکہ دے شہر شِکاگو دِیاں سال ١٨٨٦ دِیاں واپریاں نال جُڑیا ہویا ہے۔ اوناں دِناں وِچ امریکہ وِچ وڈّے-وڈّے صنعتی مرکزاں ولّوں مزدوراں توں ١٦ توں ٢٠ گھنٹے تکّ کّم لیا جاندا سی۔ اِس دے ورودھ وِچ مزدوراں نے ٨ گھنٹے دی دِہاڑی کراؤن اَتے برابر کّم، برابر تنخواہ والیاں لئی ہڑتال کر دِتّی۔

 امریکہ دے شہر شِکاگو وِچ ایہہ ہڑتال بہُت سپھل رہی۔ تِنّ مئی ١٨٨٦ نوں مزدوراں دی چلّ رہی میٹِنگ اُتے پولیس نے گولی چلا دِتّی۔ اِس گولی چلن تے وِچ ٦ مزدور شہید ہو گئے اَتے کئی زخمی ہو گئے۔ سَرکار نے سارے ملک وِچ گرِفتاریاں شروع کر دِتّیاں۔ اٹّھ مزدور آگواں وِرودھ شِکاگو شہر وِچ مظاہرہ کرن دے الزام ہیٹھ مقدّمہ چلایا گیا۔ ایہناں آگواں وِچوں البرٹ پارسن، آگست سپائیس، اتالپھ پھِسر اَتے جارج اینگل نوں ١١ نومبر ١٨٨٧ نوں پھانسی دِتّی گئی۔ لوئیلِنگ جیل اندر شہید ہو گیا۔ مائی سائب اَتے سَیموال پھیلتن نوں عمر قید تے آسکر نے نوں ١٥ سال قید ہوئی۔

مئی دیہاڑا ہر سال مزدور اَتے مُلازم طبقے لئی گنبھیر چُنوتیاں لَے کے آؤندا ہے۔ اِنٹک، ایٹک، سیٹو، کُلّ ہِند راج سرکاری مُلازم فَیڈریشن اَتے ہور مزدور جتھیبندیاں نے سمیں-سمیں ’تے جتن کرکے آپنیاں کئی منگاں منوائیاں ہَن جِنہاں وِچ چُھٹّی دا حق، مَیڈیکل بھتّا، پروارک پَینشن اَتے پَینشن لابھ وغیرہ شامل ہَن پر اجّکل جس طرح صحت، تعلیم ، بِجلی، ٹرانسپورٹ، سماجی بھلائ محکمہ  اَتے پینڈو ترقی دا محکمہ  نِجّیکرن (نیجیان) ولّ نوں ودھ رہے ہَن۔ اِس نال مزدور اَتے مُلازم طبقے نوں آپنے حق  کھُسدے نظر آ رہے ہَن۔ سرکاراں ایہناں محکمیاں نوں پنچائتی راج تنظیماں دے ہیٹھ کر رہیاں ہَن جِنہاں کول ایہناں نوں چلاؤن واسطے نہ تاں ودھیرے فنڈ ہَن اَتے نہ ہی کارگر وسیلے ہَن۔ سمیں-سمیں دِیاں سرکاراں ایہناں تنظیماں دی بِہتری لئی ڈھُکویں قدم چُکّن دی بجائے ایہناں تنظیماں نوں نِجّیکرن (ٹھیکہ پرنالی یا پرائیوٹائزیشن) ولّ دھکّ رہیاں ہَن۔

امریکہ سامراج دی کٹھپُتلی ورلڈ بینک ،آئی ایم ایف اَتے ہُن عالمی وپار تنظیم دے حُکماں نال دِیو قد بہُو-قومی (انٹرنیشنل)  کمپنیاں نے ملک دی معیشت ا نوں ہِلا کے رکّھ دِتّا ہے اَتے کماؤ ادارے نِجّیکرن دے ہیٹھ لیاندے جا رہے ہَن، جس نال ملک اندر غریبی اَتے بے روزگاری ’چ وادھا ہو رِہا ہے۔

ورلڈ  بَینک دِیاں معاشی پالیسیاں کارن ضروری وستاں دِیاں قیمتاں تیزی نال ودھ رہیاں ہَن۔  دو-تِنّ لکّھ مِلاّں بیمار پئیاں ہَن۔ لکھّاں-کروڑاں مزدور تے اہلکار بے روزگار ہو رہے ہَن۔ کمپیوٹریکرن راہیں ہزاراں-لکھّاں مزدوراں-مُلازماں نوں وادھو قرار دِتّا جا رِہا ہے۔ انٹرنیشنل لیبر آرگنائزیشن دے انکڑیاں دے حِساب نال تنظیمی اصلاحات اں کارن ترقی کر رہے ملکاں اندر بے روزگاری اَتے غریبی ودھی ہے اَتے ودھ رہی ہے۔ انگِنت ٹَیکساں، وِکری ٹَیکساں کارن ضروری چیزاں دِیاں قیمتاں آسمان نوں چھوہ رہیاں ہے اَتے غریب طبقے دی پہُنچ توں دُور ہُندیاں جا رہیاں ہَن۔

ایہناں ودھیاں ہوئیاں قیمتاں کارن مزدور طبقہ لئی روزی-روٹی دا سوال کھڑا ہو گیا ہے۔ مزدور طبقہ آپنیاں بُنیادی لوڑاں روٹی، کپّڑا، مکان، صحت اَتے سِکّھیا (تعلیم) لئی ہڈّ-توڑویں محنت کر رِہا ہے پر اینی محنت کرن دے باو جود وی اوہ آپنیاں بُنیادی لوڑاں پُوریاں نہیں کر سکدا۔

سمیں-سمیں دِیاں سرکاراں نوں چاہیدا ہے کہ مزدوراں دے کل لئی قدم پُٹّنا، بیمار پئیاں صنعتی اِکائیاں نوں وادھو فنڈ دے کے چالو کرنا، ، کھیتی مزدوری لئی گھٹّو-گھٹّ اُجرت والے قانون بناؤنا ضروری ہے جدوں کہ مُلازماں دی گِنتی گھٹاؤنی بند کرنی چاہیدی ہے۔ نویاں اَتے ودّھ توں ودّھ آسامیاں پیدا کرنیاں چاہیدیاں ہَن، خالی پئیاں آسامیاں بھریاں جانیاں چاہیدیاں ہَن۔ اجیہے لوڑیندے قانون بناؤنے چاہیدے ہَن کہ مزدور، مُلازم طبقہ دِیاں بُنیادی لوڑاں دے نال-نال اوناں دِیاں تنخواہاں، بندے بھتّے اَتے پَینشنری فائدے  وی سنبھلے رہن۔