تہانوں ١٩٩٠ دے شروع دے سالاں دا چیتا ہووےگا؟ بھارت دا اک طرحاں دیوالیہ نکلیا ہویا سی۔ سکے دا پسار ودھ رہیا سی۔ سرکار کول تیل خریدن لئی کوئی پیسہ نہیں سی اتے سرکار نے پیٹرول دا راشن شروع کر دتا سی۔ (پیٹرول پمپ کجھ دن بند رہندے سن) نتیجے وچ پیٹرول پمپاں تے لمیاں قطاراں لگ جاندیاں سن کیونکہ تیل دی کمی سی اتے کمی دا کارن ایہہ سی کہ لوک پیٹرول جمع کرن لگ پئے سن۔ ہن اسیں اک وار پھیر اوسے حالت نوں پہنچن والے ہاں۔ سرکار نے آپنی فضول خرچی اتے ووٹ بینک دی بے سمجھ سیاست کارن دیس نوں دیوالیہ پن دے کنارے پہنچا دتا ہے۔ کانگرس اتے اس دیاں بانہہ بیلی پارٹیاں آپنیاں کرتوتاں کارن اک چون توں بعد دوجی چون ہاردیاں جا رہیاں ہن۔ اوہناں نے بھارت دا درمیانی آمدن والے دیساں دی قطار وچ شامل ہون دا سُفنا چکناچور کرن وچ کوئی کسر نہیں چھڈی۔ دیش دی غریبی اتے سماجی پچھڑے پن نوں حل کرن لئی کجھ عملی کم کرن دی ضرورت ہے، بجائے اہناں تکڑم بازیاں دے، جہڑیاں کانگرس ووٹاں بٹورن دے نشانے نال کر رہی ہے۔
درآمد تے انحصار اس ویلے بھارت دے ساہمنے عالمی منڈی وچ پیٹرول وستاں دیاں چڑھ رہیاں قیمتاں دا بحران ہے۔ بھارت آپنا ٧٥ فیصدی پیٹرول باہروں منگواؤندا ہے اتے تیل دی درآمد اتے ٦٠ توں ٧٠ ارب ڈالر سالانہ خرچ کردا ہے۔ اس لئی بھارت اس طرحاں دا ویہار نہیں کر سکدا کہ عالمی منڈی وچ کچے تیل دیاں ودھ رہیاں قیمتاں اس اتے کوئی اثر نہیں کردیاں۔ بھارت ورگے دیساں دی ترقی کر رہی معاشی حالت اُتے تیل دیاں ودھ رہیاں قیمتاں بہت برا اثر پاؤندیاں ہن۔ اس دے باوجود کانگرس سرکار اس طرحاں ویہار کر رہی ہے جویں بھارت تیل دیاں عالمی قیمتاں توں اچھوتا ہے۔ اس دا اجیہا ویہار کھبیاں پارٹیاں دے دباء کارن ہے جو بھارت نوں دوجا سوویت یونین بناؤنا چاہندیاں ہن۔ جے بھارت تیل دے معاملے وچ خود انحصار ہندا تاں اس دا ایہہ وتیرہ سمجھ آ سکدا سی۔ پر بھارت کیونکہ درآمداں اُتے انحصار کردا ہے، اس لئی اچھوتے رہن والا ویہار تباہی نوں سدا دین توں گھٹ نہیں۔
قیمتاں وچ وادھے دی گل بھارت وچ تیل اتے ڈیزل دیاں قیمتاں ادوں متھیاں گئیاں سن جدوں تیل دا عالمی بھاء ٩٠ ڈالر سی۔ اوس ویلے تیل دا بھاء ١٣٥ ڈالر دے نیڑے تیڑے ہے۔ پر ایہناں چیزاں دیاں قیمتاں لما چر نہیں ودھائیاں گئیاں۔ ایہہ حالت ہمیشہ نہیں چل سکدی۔ دیر جاں سویر تہانوں اہناں چیزاں دا مُل تارنا پوے گا، جیہڑیاں تسیں ورتدے ہو۔ جیکر اس طرحاں دا گویڑ ہووے کہ قیمتاں عارضی طور تے ودھائیاں گئیاں ہن اتے دوبارہ پہلے ٹکانے تے آ جان گیاں تاں سرکار قیمتاں ودھاؤن توں گریز کر سکدی ہے۔ پر جے قیمتاں ودھن دا رجھان پکا ہے، جویں کہ پیٹرول دیاں قیمتاں بارے جاپدا ہی ہے، تاں قیمتاں ودھاؤن توں بناں کوئی چارہ نہیں۔ جے قیمتاں ودھاؤنیاں ہون تاں پیٹرولیم وستاں اتے ٹیکس گھٹا کے سرکار قیمتاں نوں کجھ درمیانے پدھر تے رکھ سکدی ہے پر ایہہ کہنا کہ ودھیاں قیمتاں دا سارا بوجھ سرکار اٹھائیگی، بہت غلط گل ہے۔
پیٹرول وستاں دے ٹیکس توں مرکز اتے صوبائی سرکاراں نوں تقریباً ١،٥٠،٠٠٠ کروڑ روپئے سالانہ آمدن ہندی ہے۔ پیٹرول دی قیمت دا ٥٤ فیصدی (تقریباً ٢٥ روپئے) اتے ڈیزل دی قیمت دا ٣٥ فیصدی (تقریباً ١١ روپئے) مرکزی اتے صوبائی سرکاراں نوں جاندے ہن۔ پیٹرولیم وستاں اتے ٹیکس، ایہناں چیزاں دیاں قیمتاں دے مُڈھ تے لگدے ہن۔ سو، جدوں وی قیمتاں ودھدیاں ہن تاں سرکار نوں چنگا گپھا ملدا ہے۔ سرکار جدوں قرضے معاف کرن دے اتے پینڈو روزگار سکیم ورگے مہنگے خرچے کردی ہے، تاں اس دی پورتی پیٹرول وستاں دے ٹیکس وچوں ہی کردی ہے۔ صوبائی سرکاراں وی پیٹرول تے ڈیزل دا ٹیکس نہیں چھڈ سکدیاں۔ اس توں بناں اوہ کساناں نوں مفت بجلی، فری ٹی. وی. سیٹ اتے دو روپئے کلو چول وغیرہ ورگیاں سہولتاں کویں دین گیاں؟
اجوکے حالات اجوکے حالات موجب پیٹرول دی قیمت ١٥ روپئے فی لٹر اتے ڈیزل دی قیمت ٢٢ روپئے فی لٹر ودھاؤنی بندی سی۔ تاں ہی ایہناں چیزاں دیاں قیمتاں عالمی قیمتاں دے نیڑے تیڑے ہون گیاں۔ پر کانگرس سرکار ایہہ قدم چکن توں جھجک رہی ہے کیونکہ اس نوں ڈر ہے کہ اجیہا کرن نال کھبیاں پارٹیاں آپنی حمایت واپس لے لین گیاں اتے سرکار ڈھیہہ ڈھیری ہو جاوے گی۔ جے کھبیاں پارٹیاں آپنی "بس گجن اتے نا ورھن" دی نیتی موجب حمایت نا وی واپس لین تاں وی ڈر ہے کہ اپوزیشن پارٹیاں حالات توں لابھ چکن دی کوشش کرن گیاں، جس توں کہ سرکار آگامی چوناں دے مدنظر بچنا چاہندی ہے۔
اصولاً، تیل دیاں قیمتاں نوں راجنیتی دا مدعا نہیں بناؤنا چاہیدا۔ لکھت سرکاری پالیسی موجب ہر ١٥ دناں بعد تیل دیاں قیمتاں اُتے وچار ہونی چاہیدی ہے۔ پر اس اصول اتے کدی عمل نہیں ہویا۔ جے سرکار تیل دیاں قیمتاں سیاسی مُڈھ دی بجائے معاشی مُڈھ تے متھدی، تاں تیل قیمتاں تے سیاست نہیں سی ہونی۔ پچھلے ویلے وچ سرکار تیل دیاں قیمتاں نہ ودھا کے نیکی کھٹنا چاہندی سی تاں ہن جدوں اس نوں مجبوراً قیمتاں ودھاؤنیاں پئیاں تاں تکھی نکھیدی دی مار وی کھانی پوے گی۔
معیشت بنام سیاست جاپدا ہے کہ بھارتی سیاستداناں نے اجے ایہہ گل نہیں سکھی کہ ماڑی معیشت چنگی سیاست نوں جنم نہیں دیندی۔ ایہہ وی لگدا ہے کہ ماڑی سیاست ہی چنگی معیشت اُتے حاوی رہوے گی۔ اک تیل کمپنی نے تاں کہہ وی دتا ہے کہ اس کول تیل خریدن جوگے پیسے نہیں ہن۔ اس ویلے اوہ تیل اُدھار خرید رہی ہے پر دیر جاں سویر تیل دین والے پیسے منگن گے ہی، جو کہ اوس کول نہیں ہن۔ عام آدمی دی سرکار نے بڑی چلاکی ورتدیاں تیل کمپنیاں دا گھاٹا پورا کرن لئی اوہناں نوں تیل بانڈ جاری کیتے ہن۔ پر ایہہ تاں ودھدیاں قیمتاں دا بوجھ اُکا آپنیاں اگلیاں پیڑھیاں دے سر لدن والی گل ہے۔ انہاں نوں متھیا ویلا آؤن تے بانڈاں دا مل تارنا پوے گا۔ کیہ اسیں اجیہا قرضہ لواں گے، جیہڑا ساڈے بچیاں نوں لاہنا پوے۔ اسیں آپنے خرچ گھٹ کرن دی کوشش کراں گے تاں جو ساڈی فضول خرچی دا خمیازہ ساڈے بچیاں نوں نہ بھگتنا پوے۔
