انگریزاں نے سبھ توں پہلاں بھارت دے معاشی ڈھانچے نوں مفلوج کر لوکاں دی سوچ تے پھیر سریراں نوں غلام بنایا جد تک ساری حقیقت دا عام لوکاں نوں پتہ لگدا، تد تک اوہناں وچاریاں دی حالت کھوہ پئے ویڑھکے والی ہو چکی سی۔
گجھے تتھ آؤ، اج دے حالات وچ ایہہ سبھ وچاریئے تاں کہ اسیں آؤن والیاں پیڑھیاں نوں جواب دے سکیئے۔ پچھلے دناں وچ تیل تے سوئی گیس دیاں قیمتاں وچ وادھا ہویا۔ ایہہ عام آدمی لئی نہ سہن جوگ بھار ہے۔ اسیں سارے دیس وچ احتجاج چھیڑاں گے، آواجائی روکاں گے، ہڑتالاں کراں گے ایہہ نعر ے (میٹنگ وچ وادھے بارے خود رضامند ہون توں بعد) عام لوکاں نوں بے وقوف بناؤن لئی سرکار دیاں ہم خیال پارٹیاں نے سبھ توں اچی آواز وچ دتے۔ پر اصلیت کجھ ہور وی ہے تے ہے وی جو نظر آؤندا ہے اوس توں بوہت بھیانک۔ کجھ ات چھپویں تے ات صاف تتھاں نوں گوہ نال گھوکھن توں بعد پڑھنہار ایہہ وچارن کہ اسیں کس پانی نال ڈب رہے ہاں۔
ایہہ یاد رہے کہ چیزاں دا مل کسے چیز دی فراہمی تے اوس دی کھپت تے انحصار کردا ہے۔ معاشی زبان وچ اوس مل دے ودھن گھٹن نوں مہنگائی دی در دے روپ وچ ترجمانی دتی جاندی ہے۔
پچھلے کجھ سمیں دے عرصے وچ ایہو جیہا کیہ ہویا کہ مہنگائی ٦ فیصدی توں ودھ کے ٩ فیصدی دے انکڑے نوں چھوہن لئی تانگھن لگ پئی۔ مہنگائی تے سدھا کنٹرول سرکار دا ہے تے ذمہ واری وی پر وچارن والی ایہہ گل ہے کہ سرکار کس مجبوری جاں لالچ ہیٹھ اس دی لگام کسن دی بجائے ڈھلی کری بیٹھی ہے۔ ہر چیز دھرتی توں ہی جمدی ہے، چاہے اوہ اناج، کھنج، دھاتاں، غیر دھاتاں، کھنج تیل ہی ہووے۔ دیکھن والی گل ہے کہ کیہ منکھ دے پاپاں نوں دیکھ دھرتی ماتا تاں ناراض نہیں ہو گئی اتے قدرت نے آپنیاں رحمتاں وچ کوئی کمی تاں نہیں کر دتی پر اجیہا بالکل ہی نہیں ہے۔ سرکار دے بیاناں موجب اس وار وی ریکارڈ پیداوار ہوئی ہے۔ قدرت دے ایہناں انمول لعلاں دی پیداوار وچ وادھا ہی ہو رہیا ہے۔ قدرت آپنے عام وسنیکاں لئی بے رخ نہیں ہوئی۔
ذمہ وار کون؟ تاں پھیر کون ہے جو عام دھرتی پتراں دی پہنچ توں ایہہ سبھ جیون لئی ضروری وستاں تے وسیلیاں نوں دور کری جا رہیا ہے۔ آؤ، اس پکھ نوں اک مثال راہیں وچاریئے۔ سلفیورک ایسڈ مطلب کہ گندھک دا تیزاب اک ات عام ورتوں دا کیمیکل ہے جو کہ ٩٠ فیصدی انڈسٹری وچ سدھے جاں اسدھے طور تے کم آؤندا ہے۔ اس دی ورتوں دا گویڑ اس گل توں وی لایا جا سکدا ہے کہ اس نوں کیمیکلاں دا راجا کیہا جاندا ہے۔ گل کیہ کاغذ، پلاسٹک، کپڑا، چمڑہ، دھاتاں، کھاداں، تیل سودھ، ہر چیز دی تیاری وچ سلفیورک ایسڈ ورتوں وچ آؤندا ہے۔ دنیا دی کل ٦٠ فیصدی فاسفورک ایسڈ بناؤن لئی ورتی جاندی ہے جس توں اگے جا کے فاسفیٹ کھاداں بندیاں ہن۔ سلفیورک ایسڈ لوہے اتے سٹیل انڈسٹری، آٹو انڈسٹری، کھاد، پانی دے نتار، نائلون، ڈائیاں، رنگ، پتامٹ، دوائیاں، کیٹناشک، ربڑ وغیرہ بناؤن لئی اہم کارک ہے۔
حیرانی والی گل ایہہ ہے کہ پچھلے چھ مہینیاں توں سلفیورک ایسڈ دا بھاء تن روپئے توں ٥٦٠ فیصدی ودھ کے ١٧ روپئے ہو گیا ہے۔ سوکھے شبداں وچ ایہہ کہ قریب چھ مہینیاں وچ چھ گنا وادھا۔ عام بندے لئی گل منن جوگ نہ ہووے پر ایہہ ہے سچائی۔ ہن سوچو جو کاروباری انڈسٹری تے ایہہ بھار پایا گیا ہے، اوہ کیہ کریگا جاں تاں اوہ آپنا کاروبار بند کرے، اوہ ایہناں حالتاں وچ ممکن نہیں۔ پھیر اوہ آپنا مال ودھا کے ویچے گا۔ وست دا بھاء ودھے گا تاں اوس دا بوجھ عام لوکاں تے پوے گا جو کہ چھالاں ماردی مہنگائی دے روپ وچ ہوئےگا۔ یاد رہے کہ اک بندہ جو ایہہ تیزاب خریددا ہے آپنا مال بناؤن لئی، اوہ وی کوئی بہتا وڈا کاروباری سرمائیدار نہیں بلکہ بینک دے قرضیاں دے تھلے دبیا عام بندیاں وانگ اک ججھارو ہی ہے۔
سوچن والی گل اجیہا کیہ ہویا کہ اک وست جو تیل وانگ کدی خبراں وچ نہیں رہندی، دے بھاء وچ چھ گنا بڑھوتری ہو گئی تے ہن وی لگاتار جاری ہے۔ اس سارے توں نقصان تاں عام آدمی دا ہویا پر فائدہ کس دا ہویا۔ ہن تاں انگریز وی آپنے دیش وچ نہیں جو بھانڈا اوہناں سر بھنڈیا جا سکے پر کوئی تاں ہے اس سبھ دے پچھے۔ کوئی اوہ سرمائیدار کھٹمل جو غریباں دا خون چوس آپنا ناں دنیا دے سبھ توں رشٹ پشٹ لہو پینیاں وچ لکھوا سبھ توں امیر ہون دا سپنا سنجو رہیا ہے۔
ہن دوجا پکھ وچاریئے کہ ایہہ ہر سرکار دا فرض ہے کہ اوہ آپنے دیش تے دیش دے لوکاں دے قدرتی وسیلیاں دی راکھی کرے۔ پر عام آدمی دی سمجھ توں باہر دی گل ہے کہ ایہو جہی کیہ مجبوری جاں لالچ ہے جو سرکار ہتھ تے ہتھ دھری عام انسان دی ان دیکھی گجھی لٹ نوں بڑھاوا دے رہی ہے۔ کیہ لوڑ ہے؟ آپنے دیش دے وڈملے خزانے جو کاناں تے تیل بھنڈاراں دے روپ وچ قدرت نے سانوں بخشے ہن، نوں نجی کمپنیاں دے ہتھاں وچ انھے واہ لٹاؤن دی؟ ایہہ سمجھیا جا سکدا ہے کہ اس پچھے کجھ لکے ہوئے ٹیچے ہن، کتے اچیاں کرسیاں تے بیٹھے کرسیاں سمیت تاں نہیں وک گئے؟
ویلے دی لوڑ لوڑ ہے جاگن دی عام بندے نوں تاں جو اوہ ایہناں کنبھ کرنی نیند وچ ستے ملک دے رہبراں نوں جگا سکے۔ لوڑ ہے سارے میڈیئے نوں چاپلوسی دے چکڑ توں اپر اٹھ کے ڈھول بن کے ایہناں کنبھ کرنیاں دی نیند نوں توڑن دی۔ نہیں تاں جو اندرکھاتے اوہلے وچ جو ہو رہیا ہے جد تک عام آدمی دی سمجھ وچ آئے گا تد تک بہت کویل ہو چکی ہوویگی۔ اوس دی جیون روپی گڈی جس نوں اوہ انتھک محنت نال پٹڑی تے پاؤن دی لگاتار کوشش کر رہیا ہے، دور کھیتاناں وچ پئی ویلے دے زخماں دی گواہی دیندی دکھے گی۔
جیکر اپرلی مثال نوں گوہ نال واچیئے تاں ایہہ ثابت ہوئےگا کہ اوہ چیزاں جنہاں دا سانگا سدھا سدھا روٹی، کپڑا، مکان نال ہے، اوہ ہی سرمائیداراں ولوں جاں ذخیرہ کرن والیاں ولوں اغوا کر لئیاں جان گیاں تاں عام ڈھڈوں بھکھے، سروں، سریروں ننگے بندے کول غلامی قبولن توں علاوہ کوئی حل نہیں رہ جاویگا۔ اوہ لوک جو ایہہ کہندے ہن کہ کوآپریٹ جگت وچ ہر حصے دار جاں شیئر ہولڈر نوں فائدہ ہو رہیا ہے، اوہ عام لوکاں نوں بھرماؤن وچ اوہو رول نبھاء رہے ہن جو انگریزاں ویلے گوری سرکار دے پٹھواں نے نبھایا سی۔ اس تتھ دی سچائی سمجھن لئی پچھلے چھ مہینیاں دے انکڑے ہی کافی ہن۔ سرکار تے سرکار نوں چلا رہے اوہناں اکاواں نوں ہتھ بنھ بینتی ہے کہ جس جنتا نے تہانوں آپنے وار بنا کے دیش دی واگ ڈور ہتھ پھڑائی ہے، آپنے ناجائز سکھاں لئی اوس جنتا نوں ہتھاں وچ ٹھوٹھے پھڑا سرمائیداراں دے رحم وکرم تے رہ کے زندگی لنگھاؤن والے رستے نہ دھکو۔
