امریکہ وچ جاری وڈے مالی بحران دے وچکار ملک دے چوتھے وڈے سرمایہ کار ادارے لیہمین برادرز نے دیوالیہ قرار دیون دی درخواست دتی ہے، جیہدے نال عالمی مالیاتی نظام نوں نقصان ہویا ہے۔اہناں مہنیاں وچ اک سو پنجاہ سال پرانے ایس بینک نوں امریکی مارٹگیج مارکیٹ وچ ارباں ڈالر دا نقصان ہویا ہے۔ لیہمن برادرز دا کہنا سی جو اوہناں نے ایہہ عرضی امریکی ' بینکر پٹسی کوڈ ' دے باب گیاراں ہیٹھ دتی ہے، جیہدے موجب دیوالیہ ہوون والے ادارے نوں قرض داراں نوں رقماں موڑن تے آپنے آپ نوں پھیر منظم کرن دی مہلت مل جاندی ہے۔
کئی ہور وڈیاں امریکی کمپنیاں وی وختاں وچ پئیاں ہوئیاں ہین تے ایہدا ساری دنیا وچ اثرحصص دیاں ڈگدیاں ہوئیاں قیمتاں وچ ویکھیا جاسکدا ہے۔آکھیا جارہیا ہے جو امریکی وال سٹریٹ تے انج دے چویہہ گھنٹے لنگھے ہین جنہاں نوں اُنی سو ویہہ توں مگروں سب توں وڈے غیر معمولی آکھیا جارہیا ہے جنہاں وچ دنیا دیاں وڈیاں وڈیاں کمپنیاں مالی اوکڑاں نال نبڑن لئی مدد منگ رہیاں سن۔
انج دی اک ہور ڈرامائی پیش رفت وچ اطلاعواں موجب دنیا دی سب توں وڈی بروکریج فرم میرل لِنچ نے ایس گل تے ایکا کر لیا ہے جو بنک آف امریکہ اہنوں اپنی مالکی وچ لے لوے۔ نیو یارک ٹائمز تے وال سٹریٹ جرنل موجب ایہہ سودا پنجاہ ارب ڈالر وچ مکیا ہے۔
دنیا دے وڈے بینک تے مالیاتی ادارے وختاں وچ پئے اداریاں دی مددلئی ستر ارب ڈالر دے خصوصی قرضے لئی قنڈ بناون تے اک ہو گئے ہین۔
سرمایا دار ادارے لیہمن برادرز دے دیوالیہ ہوون نال ساری دنیا دے مالیاتی نظام نوں بوہت نقصان ہوسکدا ہے کیوں جو کئی بینک لیہمن برادرز نال کیتے گئے اپنے گنجل دار سودیاں نوں مکاونا شروع کردیون گے۔ انج دنیا دی سب توں وڈی انشورنس کمپنی اے آئی جی وی امریکہ دے مرکزی ریزرو بینک توں تقریباََ چالی ارب ڈالر دے فنڈ دی منگ کررہی ہے۔
امریکہ وچ مالی بحران دے وچکار کئی ملکاں وچ حصص دیاں قیمتاں کالھی نال ڈگیاں ہین۔ آسڑیلیا وچ انڈکس دو اعشاریہ پنج فیصد تھلے گیا تے سنگا پور وچ ایہہ تن فیصد توں ودھ ڈگیا۔ تائیوان وچ چار تے انڈیا وچ پنج فیصد توں ودھ کمی آئی۔لندن وچ مرکزی انڈیکس تقریباَ تن تے فرانس وچ ڈھائی فیصد ڈگیا ہے۔
یورپ وچ اٹلی دی فضائی کمپنی الاطالیہ نوں بچاون لئی آس ہے جو پیر نوں گل بات جاری رہوے گی۔ الاطالیہ تے دو ارب ڈالر دے قرضے ہین تے اوہ دیوالیہ پربندھ ہیٹھ کم کررہی ہے۔کمپنی دے نوکر ایس کوشش وچ ہین جو کمپنی نوںبچاون لئی لوکاں دیاں نوکریاں نہ مکن تے نہ ہی تنخواہواں وچ کمی کیتی جاوے۔ آس ہے جو ایس کم وچ ہزاراں لوکاں دیاں نوکریاں جاسکدیاں ہین۔
لیہمن برادرز دے دیوالیہ ہوون وچ مہینیاں دا ویلا لگ سکدا ہے تے ایس توں وکھ بینک تے مالیاتی ادارے بوہت غیر یقینی صورتحال دا شکار ہو جاون گے۔ لیہمن برادرز دے دو ممکنہ خریدار بینکاں برطانیہ دے بارکلیز تے بینک آف امریکہ دے پچھے ہٹ جاون توں مگروں لیہمین برادرز دا دیوالیہ ہو جاونا ضروی ہوچکیا سی۔
لیہمین برادرز دے سارے جگ وچ پنجھی ہزار نوکر ہین جنہاں وچوں پنج ہزار صرف برطانیہ وچ اوہدیاں شاخاں لئی کم کردے ہین۔بار کلیز بینک ولوں لیہمین دے سودے توں پچھے ہٹنا امریکہ دے اُس چوتھے وڈے بینک نوں بچاون لئی کیتیاں جاون والیاں کوششاں لئی اک وڈا دھکا ہے۔
لیہمین برادرز نے گھراں دی خریداری لئی جاری کیتے گئے قرضیاں وچ کروڑاں ڈالر دا نقصان چکیا ہے۔ بی بی سی موجب دنیا دی سب توں وڈی حصص مارکیٹ وال سٹریٹ امریکہ وچ سن اُنی سو تریہہ دی بوہت کساد بازاری دے مگروں ہن تیکر کوئی مالیاتی ادارہ دیوالیہ ہوون دی حد تیکر نہیں اپڑیا۔
