امریکی کمپنیاں دا دیوالیہ امیراں دیاں جیباں بھرن دی سکیم
جسپال سنگھ
September 18th, 2008
امریکن سرکار نے اعلان کیتا ہے کہ اوہ فینی مے اتے فریڈی میک نوں دیوالیئے توں بچاؤن لئی کئی ٹرلین ڈالراں دا قرضہ آپنے سر لے لوے گی اتے اس طرحاں ایہناں دو کمپنیاں دا کنٹرول آپنے ہتھ لے کے 5 ٹرلین ڈالراں توں وی ودھ قرضہ لاہن دی زمے واری لوے گی۔ سرکار نے ایہہ وی اعلان کیتا ہے کہ ایہہ دنیا دی ساریاں نالوں وڈی بیمہ کمپنی اے آئی جی نوں بچاؤن لئی وی 85 بلین ڈالر وی دیوے گی۔ لوکاں دے پیسے اس طرحاں سرکار وڈے امیراں نوں اک وار پھیر ونڈے گی۔
فینی مے اتے فریڈی دوہیں کمپنیاں امریکہ وچ گھر اتے ہور عمارتاں خریدن لئی ایہناں گھراں اتے عمارتاں نوں گہنے رکھ کے قرضے دیندیاں سن۔ جنہاں گھراں جاں عمارتاں دے سر تے ایہناں کمپنیاں نے 5 ٹرلین توں وی ودھ ڈالراں دا قرضہ دتا سی اوہناں دا مُل اوہ نہیں رہیا اتے بہت گھٹ گیا ہے اتے ایہناں کمپنیاں دا دیوالیہ نکل گیا ہے۔ایہہ مُل سٹے بازاں نے آپ ہی ودھائے ہوئے سی۔ پچھلے کجھ سالاں وچ گھر خریدن والیاں دی مالی حالت پتلی ہون کرکے اوہ ایہناں ودھیاں ہوئیاں قیمتاں دے گھراں دیاں قسطاں دین دے قابل نہیں رہے۔ دسیا جاندا ہے کہ تقریباً 20 لکھ گھراں دے مالک قسطاں نہیں تار سکدے اتے اوہناں نے گھراں دیاں چابیاں قرضہ دین والے بینکاں اتے کمپنیاں نوں واپس موڑن دا فیصلہ کیتا ہے۔
پچھلے کجھ سالاں توں گھراں دیاں قیمتاں وچ سٹے دی وجہ کرکے قیمتاں بہت ہی چڑھ گئیاں سن۔ بینک اتے قرضہ دین والیاں کمپنیاں گھراں دی قیمت دے 120 فیصد تک قرضہ دے رہیاں سن۔سٹہ لاؤن والیاں اتے سود خوراں دیاں موجاں ہی لگیاں ہوئیاں سی۔اوہ گھراں دے ایہناں قرضیاں نوں اگے توں اگے ویچ رہے سی۔ ایہہ قرضے گھراں دی قیمتاں تاں توں کتے ودھ بھاء تے ویچ کے بہت ہی زیادہ منافع بنا رہے سی۔گھراں اتے عمارتاں دی قیمت توں کتے زیادہ بھاء تے ایہہ سٹے باز ایہناں نوں ویچ رہے سی جس دا ذمہ اخیر وچ فینی مے اتے فریڈی میک تے ہی سی۔ گھراں اتے عمارتاں تے سٹے بازاں نے بہت ہی پیسے چک لئے اتے آپنیاں جیباں بھر لئیاں۔
معیشت دا اک مُڈھلا اصول ہے کہ جیہڑی دولت پیدا ہی نہیں کیتی گئی اوس دا بھوگ کس طرحاں کیتا جا سکدا ہے جاں اوس نوں کس طرحاں ونڈیا جا سکدا ہے؟سٹے بازاں نے گھراں دیاں قیمتاں بہت زیادہ ودھا دتیاں اتے ایہناں گھراں دی وکت اونی نہیں سی۔ پر سٹے بازاں نے گھراں دے قرضے اگے توں اگے ویچ کے بہت ہی پیسے بنا لئے۔ فینی مے اتے فریڈی میک کول ایہہ گھر گہنے رکھے ہوئے ہن۔ جدوں گھراں تے قرضے لین والے قسطاں نہیں تار سکے تاں فینی مے اتے فریڈی میک دا وی دیوالیہ نکل جانا سی۔ امیر اتے وڈے سٹے بازاں نے تاں ارباں کھرباں ڈالر کڈھ لئے۔ فینی مے اتے فریڈی میک دی گارنٹیاں کرکے اوہناں دیاں موجاں لگیاں ہوئیاں سن۔ فینی مے اتے فریڈی میک دے پلے اوہ گھر رہ گئے جنہاں دیاں قسطاں نہیں چل رہیاں ہن۔ایہناں گھراں دی قسطاں دے مُڈھ تے اوہناں توں سٹے بازاں نے بہت پیسے چکے ہوئے ہن۔
فینی مے ۔ فریڈی میک اتے اے آئی جی دے دیوالیئے نال سٹے بازاں نوں بہت نقصان ہونا سی۔ اس لئی سٹے بازاں دے منافعے قائم رکھن لئی سرکار نے ایہناں دوہاں کمپنیاں نوں آپنی چھتر چھایا ہیٹھ لین دا اعلان کر دتا ہے۔ اس اعلان نال سود خوراں اتے سٹہ لاؤن والیاں کمپنیاں دے حوصلے پھیر ودھ گئے ہن اتے اوہناں دے ڈگ رہے شیئراں وچ تیزی آؤن لگ پئی ہے۔ ایہناں سٹے بازاں نے ارباں کھرباں دا منافع کما لیا ہے اتے وچارے گھر خریدن والے کول اوس دا گھر وی نہیں رہیا جس گھر دے مُڈھ تے سٹے بازاں نے بہت منافعے بنائے ہن۔
امریکن سرکار دے اس فیصلے بعد کاراں بناؤن والیاں کمپنیاں دیاں وی لاراں چو رہیاں ہن۔ اوہ وی سرکار اتے کانگرس توں منگ کر رہیاں ہن کہ اوہناں نوں وی ارباں کھرباں ڈالر دتے جان۔گویڑ لائے جا رہے ہن کہ کانگرس اتے سرکار ایہہ کم ضرور کرن گے اتے امیراں دیاں جیباں ہور بھرن دا سلسلہ جاری رکھن گے۔
لہمن بردرز ناں دی کمپنی نے وی آپنا دیوالیہ کڈھن دا اعلان کیتا ہے۔ایہہ کمپنی وی سٹے بازاں اتے سود خوراں دی پسندیدہ وڈی کمپنی سی اتے ایہناں نے اس کمپنی وچوں ارباں ڈالر کڈھ لئے ہن اتے کمپنی نوں انب وانگ چوس کے چھڈ دتا ہے۔ہن اس کمپنی دا دیوالیہ کڈھ کے اینرون وانگ ہی امیر ہور امیر بن رہے ہن اتے عام آدمی جس نے اس کمپنی دے شعر خریدے سن اوسدے پیسے ڈب جان گے۔جہڑے لوکاں دیاں پینشناں اتے رٹائرمینٹ دے پیسے ایہناں کمپنیاں وچ پئے سی اوہ وی ڈب جان گے۔ امیراں لئی دیوالیہ آپنی جیب بھرن لئی اک بہت ہی ودھیا طریقہ ہوندا ہے۔جد کہ ایہناں دے دیوالیئے دا بھار لوکاں تے پایا جاندا ہے۔
اجوکے دور وچ لبرل ڈیموکریسی دا پربندھ اتے سرکار امیراں دیاں جیباں بھرن اتے اوناں نوں ہور امیر بناؤن دا ہی پربندھ ہے۔ مٹھی بھر اجارہ دار کمپنیاں دیاں موجاں ہی موجاں ہن۔ پورے سماج اتے معیشت دی دولت اوہناں نوں پھڑا دتی جاندی ہے۔ سٹے بازی، جنگ اتے سود خوری نال ایہہ لوکاں دی دولت کھوہ لیندیاں ہن اتے لوکاں دیاں مُڈھلیاں لوڑاں وی پوریاں نہیں ہندیاں۔ مثال دے طور تے امریکہ وچ اس ویلے 5-4 کروڑ لوکاں کول بیماری وچ علاج کرن دا کوئی وسیلہ نہیں ہے۔کانگرس اتے سرکار اس پاسے کوئی دھیان نہیں دے رہی۔اسے طرحاں عام شہری تے بہت ہی زیادہ قرضہ ہے۔ کانگرس اتے سرکار اس عام شہری دے سر تے قرضے دی پنڈ دا کوئی علاج نہیں کر رہے اتے ناں ہی ایہناں دی اس وچ کوئی دلچسپی ہے۔
حالات منگ کردے ہن کہ اقتدار اتے طاقت ایہناں حالات نوں بدل کے نویں اساری راہیں نویں حالات پیدا کرے۔ پر لبرل ڈیموکریسی دا اقتدار اتے طاقت حالات نوں جیوں دا تیوں برقرار رکھ کے امیراں دیاں جیباں بھر رہے ہن۔ لوک اس اقتدار نوں بدل کے حالات بدلن دی فکر وچ ہن۔
