کیہ دودھ دا گلاس پین جاں دودھ توں بنیا کوئی ہور کھانا کھان توں بعد تہاڈے ڈھڈ وچ گیس بندی ہے، گڑگڑ دی آواز آؤندی ہے، اپھریواں ہندا ہے، کڑل پیندے ہن جاں فیر دستاں وغیرہ دی شکایت ہندی ہے؟ کیہ تہاڈے گھر دے کسے ہور بندے نال اجیہا ہندا ہے؟ کیہ تہانوں مائیگرین، کلوٹس جاں دمہ وغیرہ دی بیماری ہے؟ کیہ دند صاف کرن دے باوجود تہاڈے منہ وچوں بدبو آؤندی ہے؟ جے اجیہا ہے تاں ہو سکدا ہے تہانوں لیکٹوس نوںنہ سہن دی بیماری ہووے۔ ایہہ اک اجیہا وگاڑ ہے جو ٹبر وچ پیڑھی در پیڑھی چلدا ہے اتے اک ممبر توں دوجے تک پہنچ جاندا ہے۔ لیکٹوز ددھ وچ موجود اک طرحاں دی کھنڈ ہندی ہے۔ اس لیکٹوز نوں بالن دے طور تے ورتن لئی تہاڈے پنڈے نوں اس نوں ہضم کرن دی لوڑ ہندی ہے۔ چھوٹی انتڑی لیکٹیز ناں دا اک انزائیم بناؤندی ہے جو لیکٹوز نوں گلوکوز اتے گلیکٹوز ورگی عام کھنڈ وچ بدل دیندا ہے۔ گلوکوز اتے گلیکٹوز نوں جذب کرنا اتے توانائی وچ تبدیل کرنا پنڈے لئی سوکھا ہندا ہے۔
لیکٹوز نوں نہ سہن والے لوکاں دی چھوٹی انتڑی وچ ڈھکویں مقدار وچ لیکٹیز انزائیم پیدا نہیں ہندا۔ لیکٹیز توں بناں تہاڈا پنڈا خوراک وچ لیکٹوز نوں ہضم نہیں کر سکدا۔ اس دا مطلب ہے کہ جدوں تسیں ددھ جاں اس توں بنے ہور کھانے ورتدے ہو تاں اس وچ لیکٹوز تہاڈیاں انتڑیاں وچ ہی موجود رہندا ہے۔ اجیہا ہون تے وڈی انتڑی وچوں بیکٹیریا اس ان پچے لیکٹوز تک پہنچ کے خمیر عمل نوں انزام دیندا ہے، جس نال وڈی مقدار وچ گیس پیدا ہندی ہے۔ اس کرکے ہی اپھارہ ہونا، کڑل پینے اتے دستاں ورگیاں اوکڑاں پیش آؤندیاں ہن۔ ایہہ لچھن لیکٹوز والا کھانا کھان دے دو گھنٹے بعد توں لے کے تن دناں تک پیدا ہو سکدے ہن۔ بچیاں نوں الٹیاں وغیرہ دی شکایت وی ہو جاندی ہے۔
لیکٹوز دا نہ سہناکنی کو عام ہے؟ تتھ ایہہ ہے کہ جگ دی ٧٠ فیصدی آبادی پیٹ دی کسے بیماری دا ساہمنا کیتے توں بناں ددھ نہیں پی سکدی جاں دودھ توں بنے کھانے نہیں کھا سکدی۔ لیکٹوز نوں نہ سہن دا روگ پیڑھی در پیڑھی چلن والا وگاڑ ہے، جو بہتا افریقہ، ایشیاء اتے بھومدھ ساغر دے کھیتراں وچ وسن والے لوکاں وچ پایا جاندا ہے۔ عام کرکے اتری یورپی کھیتر دے لوک ہی اس بیماری توں بچے ہوئے ہن۔ لیکٹوز نوں نہ سہن والے لوکاں نوں بہتا آپنے اس وگاڑ دا پتہ وی نہیں ہندا۔ اوہ اس نوں انتڑیاں دی کوئی وڈی بیماری ہی سمجھدے رہندے ہن۔ جے تہانوں شک ہے کہ تسیں لیکٹوز نوں نہ سہن دے روگی ہو تاں دو ہفتیاں لئی دودھ پینا جاں ہور ڈیئری کھانے کھانے بند کر دیو۔ جے تسیں چنگا محسوس کرو، گیس وغیرہ ورگیاں اوکڑاں دور ہو جان تاں تسیں اک ٹیسٹ کر سکدے ہو۔ تھوڑا جیہا دودھ پیو جاں تھوڑا جیہا پنیر کھاؤ اتے دو تن دناں تک اڈیکو کہ کیہ ہندا ہے۔ کیہونجے کئی وار لیکٹوز نہ سہن دے لچھن ظاہر ہون وچ چر لگ جاندا ہے۔
جتھے بہتا کرکے ایہہ وگاڑ موروثی ہی ہندا ہے اوتھے کئی وار ہور کارناں کرکے وی لوکاں وچ لیکٹوز نہ سہن دی بیماری پیدا ہو جاندی ہے۔ کئی وار کسے ہور بیماری کرکے جاں پیٹ دے ہور روگاں کرکے وی ساڈی انتڑی لوڑیندی مقدار وچ لیکٹیز بناؤنوں ہٹ جاندی ہے۔ اینٹی بائیوٹک دوائیاں ورتن والے لوکاں وچ اتے دستاں دا کارن بنن والی انفیکشن دا شکار ہون والے لوکاں وچ وی کئی وار لیکٹوز نہ سہن دی بیماری پیدا ہو جاندی ہے۔ شراب پین والے لوک وی اس وگاڑ دے شکار ہو سکدے ہن۔ جویں جویں تہاڈی عمر ودھدی جاندی ہے، دودھ نال بنے کھانے ہضم کرنے اؤکھے ہندے جاندے ہن۔ دو سال دی عمر توں انسانی پنڈا گھٹ مقدار وچ لیٹکیز بناؤنا شروع کر دیندا ہے۔ جے تسیں لیکٹوز نہ سہن دے شکار ہو تاں تہاڈا پنڈا لیکٹیز والا کوئی وی کھانا کھان جاں پین توں دو گھنٹے دے وچ وچ اس تے رد عمل ظاہر کرنا شروع کر دیندا ہے۔ اس بارے ساریاں نوں اکو جہی اتے اکو جنی مشکل درپیش نہیں آؤندی کیونجے کجھ لوک دوجیاں توں ودھ لیکٹوز جھل سکدے ہن۔ پر ایہہ ضرور ہے کہ جدوں وی پنڈا کھانے نوں پچاؤنا شروع کردا ہے تاں ایہہ عمل کافی تکلیف دہ ہندا ہے۔ تکلیف کئی طرح دے لچھناں والی ہو سکدی ہے۔
کئی لوک اینٹی ایسڈ (تیزاب مخالف) دوائیاں لین دی غلطی کر لیندے ہن۔ پر ایہہ مسئلے دا حل نہیں کردی کیونجے ایہہ دوائی پیٹ وچلے تیزاب نوں ختم کردی ہے جدوں کہ مسئلہ تاں انتڑی وچ ہندا ہے۔ دست روکو دوائی کھانی تاں ہور وی پُٹھی پئے سکدی ہے کیونجے تہانوں لوڑ ایہہ ہندی ہے کہ لیکٹوز نوں جنی چھیتی ہو سکے پنڈے توں باہر کڈھ دتا جاوے۔ تاں کیہ لیکٹوز کھادے جان توں بعد اس دا کوئی توڑ نہیں ہے؟ جواب ہے نہیں۔ تسیں بس اوہناں تکلیفاں نوں ہی گھٹ کر سکدے ہو جو اس دی موجودگی دے نتیجے وجہوں پیش آؤندیاں ہن۔
لیکٹوز نہ سہن دی بیماری کس عمر وچ شروع ہندی ہے؟ بنگلادیش وچ تن سال توں گھٹ عمر دے ٥٩ فیصدی بچے اس دے روگی پائے گئے۔ ایہناں وچوں ١٠ فیصدی تاں ١٨ مہینیاں توں وی گھٹ عمر دے سن۔ سنگاپور اتے تھائی لینڈ وچ وی تقریباً ایہی گنتی رہی۔ جارڈن، ٹونیشیا، تھائی لینڈ وغیرہ وچ وی ١٨ مہینیاں تک دی عمر دے ١٠ توں ٣٢ فیصدی بچے لیکٹوز نہ سہن دی بیماری وچ پائے گئے۔ پیٹ دی انفیکشن نوں اتے وائرل انفیکشن کارن دستاں وغیرہ دا وار وار شکار ہون والے بچے وی لیکٹوز نہ سہن دے روگی ہو جاندے ہن۔ کیونجے اوہناں دی لیکٹیز پیدا کرن والی جھلی نوں نقصان پہنچدا ہے اتے اوس توں بعد اوہ جنی وار ددھ پیندے ہن، ایہہ نقصان ودھدا ہی جاندا ہے۔ ایشیائی بچیاں وچ ایہہ نقصان خاص طور تے ویکھن نوں ملیا۔ کجھ بچے تاں جنم توں ہی اوہ لیکٹیز انزائیم پیدا کرن توں وانجے ہندے ہن، جو لیکٹوز نوں ہضم کردا ہے۔ جدوں تک ددھ دا کوئی بدل نہیں سی ملیا، اودوں تک ایہہ حالت بچیاں لئی مارو سدھ ہندی رہی۔ بچیاں وچ لیکٹوز نہ سہن دا چھیتی توں چھیتی پتہ لاؤنا بے حد ضروری ہے۔ جے تہاڈا بچہ دستاں، گیس اتے اپھریویں وغیرہ ورگیاں بیماریاں توں لگاتار پیڑت رہندا ہے تاں اس دا کارن ددھ وی ہو سکدا ہے، بھاویں اوہ صرف ماں دا دودھ ہی پیندا ہووے۔ تہانوں چھیتی توں چھیتی اوس دی لیکٹوز نہ سہندی جانچ کروا لینی چاہیدی ہے۔
جے تہانوں اپنے بارے لیکٹوز نہ سہن دے روگی ہون دا شک ہے تاں تہانوں آپنے ڈاکٹر نال گل کرنی چاہیدی ہے۔ اوہ تہاڈے ساہ وچ موجود ہائیڈروجن گیس دی مقدار دے مُڈھ تے اس دا پتہ لا لوے گا۔ کیونجے لیکٹوز جدوں انتڑیاں وچ جمع ہو جاندا ہے تاں ایہہ ہائیڈروجن گیس پیدا کردا ہے۔ ڈاکٹر تہاڈے ساہ دی جانچ کرکے اس وچلی ہائیڈروجن دی مقدار دا پتہ لا سکدا ہے۔ جے مقدار ودھ ہووے تاں اس دا مطلب ہے کہ تسیں لیکٹوز نہیں سہہ سکدے ہو۔
کہڑیاں کہڑیاں چیزاں وچ لیکٹوز ہندا ہے؟ دودھ، دہیں، پنیر، سکا دودھ، ملک پاؤڈر، آئیس کریم اتے پنیر والا پیزا وغیرہ، سبھ وچ ہی لیکٹوز موجود ہندا ہے۔ پنیر اتے اس نال بنیاں ہور وستاں وچ لیکٹوز تاں دودھ توں وی کتے بوہتا ہندا ہے۔ گربھ روکو گولیاں وچ وی لیکٹوز موجود ہندا ہے۔ اصل وچ بوہتیاں دوائیاں وچ لیکٹوز اک غیر سرگرم تت وجہوں موجود رہندا ہے۔ اس نوں اک پرت دے روپ وچ گولی دے باہرلے حصے تے وی چڑھایا جاندا ہے تاں جے گولی آسانی نال تلک کے پیٹ وچ چلی جاوے۔ بھاویں اجہیاں دوائیاں وچ ایہہ بہت تھوڑی مقدار وچ ہندا ہے پر پھر وی کجھ معاملیاں وچ اینی اک مقدار وی اوہناں لوکاں نوں نقصان پہنچاؤن دا کارن بندی ہے، جو اس نوں اُکا ای نہیں سہہ سکدے ہن۔ بزرگاں، خاص کرکے روز دیاں درجناں گولیاں کھان والے لوکاں لئی سبھ توں ودھ جوکھم ہندا ہے۔
سو، لوڑ ہے کہ دودھ نال بنیاں ساریاں کھاون دیاں وستاں بند کر دیو۔ آخر اسیں ایہہ دودھ نال بنے کھانے کیلشیم واسطے ہی تاں لیندے ہاں، جو کہ آسانی نال سویا دودھ، سنترے دے رس، پالک جاں ہور کسے وی ہری سبزی توں مل سکدا ہے۔ چاہ اتے کافی دے وی ہزاراں دودھ رہت بدل موجود ہن۔ اجکل تاں سویا، بداماں، چولاں، مکی دے رس اتے آلواں دے میدے توں وی دودھ تیار ہون لگ پیا ہے۔
