پنجاب تے سندھ دے رڑے دے وسنیک گرمی تے لو توں اک ست کے پہاڑی علاقیاں ول منہ کر جاندے نیں پر اک نویں کاہڈ راہیں پتہ لگا ہے کہ رُکھ تے بُوٹے وی گرمی دا مقابلہ کرن لئی بندیاں وانگوں بوہتیاں اُچیاں تھاواں تے تھاہراں بھالدے ہین۔ ایس توں ایس گل دا پتہ لگدا ہے کہ بندیاں تے جانوراں وانگوں رُکھ تے بُوٹے وی پکھی واس بن سکدے ہین تے اپنیاں آبائی تھاہراں چھڈ کے چنگے ماحول دی کھوج وچ کسے ہور تھاں جا سکدے ہین۔
لہندے یورپ دے پہاڑاں وچ رُکھاں دیاں 171 نسلاں دی کھوج کرن مگروں پتہ لگا ہے کہ ودھدی ہوئی عالمی گرمی نال نجٹھن لئی ہر دس ورھیاں وچ رُکھ پہاڑاں تے نیڑے تیڑے 95 فُٹ اُتے چڑھ جاندے ہین۔ مطلب ایہہ ہویا کہ جیہڑا رُکھ 1995ء وچ 5000 فٹ دی اُچان تے اُگدا سی اوہ 2005ء وچ 5100 فٹ دی اُچان تے ہوندا ہے۔
سائنسداناں دا آکھنا ہے کہ ایہہ پہلا ثبوت ہے کہ عالمی گرمی نال رُکھ تے بُوٹے کیویں متاثر ہوندے ہین۔ ایس کاہڈ وچ فرانس تے چلی دے سائنسداناں نے 1905ء اتے 1985ء وچکار 171 بُوٹیاں دے اُگن تے ودھن تے کھوج کیتی تے فیر ایہدا مقابلہ 1986ء تے 2005ء وچکار ہوون والی بڑھوتری نال کیتا۔ اوہناں نوں پتہ لگا کہ 171 وچوں اک تہائی بُوٹے بوہتی اُچان تے چلے گئے۔
ایس توں پہلوں امریکی ریاست کیلیفورنیا دے اک سائنسدان نے وی خبردار کیتا سی کہ ودھدے ہوئے درجہ حرارت دا مقابلہ کرن لئی کیلیفورنیا دے رُکھ چنگے ماحول دی کھوج وچ 'پکھی واس' بن جاون گے۔ ایہہ وی ویکھیا گیا کہ جیہناں رُکھاں دیاں عمراں بوہتیاں لمیاں ہوندیاں نیں اوہ گھٹ اُتے جاندے نیں تے گھاہ تے ہور جڑی بوٹیاں جیہناں دیاں عمراں نکیاں ہوندیان نے اوہ چھیتی'پکھی واس' بن جاندیاں نیں۔
