تسیں کدی سوچیا جو جے واقعی چند نہ ہوندا تے کیہہ ہوندا؟ زمین تے چند دا ساتھ بڑا پرانا ہے۔ زمین تقریباََ ساڈھے چار ارب سال پہلوں وجود وچ آئی سی،چند زمین دے صرف تریہہ کروڑ سال مگروں بن گیا سی۔ جے فرض کیتا جاوے جو زمین دی کل عمر چویہہ گھنٹے ہے، تے چند پہلے دس منٹ دے مگروں ہی بن گیا سی۔
ہن ایہہ سوال پیدا ہوندا ہے جو اخیر چند آیا کتھوں ؟
زمین نوں بنیاں بوہتا ویلا نہیں لنگھیا سی جو ایہدی تاریخ دا سب توں خوفناک واقعہ پیش آیا۔ ہویا انج کہ مریخ دی جسامت دا اک سیارہ پنج لکھ کلومیٹر دی رفتار نال آیا تے زمین نال ٹکرا گیا۔ ایہہ دھماکہ اینا شدید سی جو اوہدے نال زمین دا بوہت وڈا حصہ ٹٹ کے وکھرا ہو گیا۔ مگروں ایہہ ٹٹیا ہویا حصہ تے کجھ ٹکراون والے سیارے دے ٹوٹے زمین دے دوالے پھیرے لاون لگے تے مگروں اوہناں نے چند دی شکل پھڑ لئی۔
جدوں چند وجود وچ آیا، ایس ویلے اوہ زمین دے بوہت نیڑے سی۔ یعنی تقریباََ پنجھی ہزار کلو میٹر دور۔ تے اوہدی جسامت اسمان وچ موجود چند دے مقابلے تے پندراں گنا ودھ نظر آوندی سی۔ پر ایس ویلے زمین تے کوئی جاندار نہیں سی جو اوہدے من کھچویں نظارے توں سواد لے سکدا۔
ایہہ تے ہر کوئی جاندا ہے جو چند زمین دی پدھر تے موجود پانی نوں متاثر کردا ہے تے سمندر دے مدوجزر وی چند دی کشش دے کارن ہی پیدا ہوندے ہین۔ پر ایہدے توں وکھ زمین دا ٹھوس خول وی چند دی کشش توں متاثر ہوندا ہے۔ ایس کھچ دھرو دے کارن زمین دے خول وچ حرارت پیدا ہوندی ہے،جیہدے نال زمین دا درجہ حرارت ودھدا ہے۔ کجھ ارضیات دے ماہراں نے نظریہ پیش کیتا ہے جو چند دے ایسے کھچاؤ دے کارن براعظماں دی حرکت، یعنی پلیٹ ٹیکٹونکس عمل وچ آئی ہے۔ دوجے سیاریاں دا خول انج حرکت نہیں کردا سگوں اُکا ساکن رہندا ہے۔
ایہہ تے تہانوں پتہ ہووے گا جو براعظم بوہت سستی نال مسلسل سفر وچ ہین اج توں کروڑاں سال پہلوں برصغیر افریقہ دے جنوب وچ سی۔ پر ایہہ اوتھوں ٹردا ہویا آیا تے ایشیا نال ٹکرا گیا۔ہمالیہ دا عظیم پہاڑی سلسلہ ایسے ٹکرا دے تت وچ پیدا ہویا ہے۔
ایہدے توں وکھ چند دا موسم تے وی اثر ہوندا ہے۔ تسیں ال نینو دا ذکر سنیا ہووے گا۔ بحرالکاہل وچ پیدا ہوون والے ایس موسمی نشان پچھے وی چند دا ہتھ ہے کیوں جو چند دی کشش نال بدلاں تے ہواؤاں تے وی اثر پیندا ہے جیہڑا اگے جا کے طوفان دی شکل پھڑ سکدیاں ہین۔
ایس توں وکھ چند زمین دی حرکت نوں متوازن رکھن دا کم وی کردا ہے۔ زمین دے اپنے محور تے مستقل 23 درجے دے زاویے تے برقرار رہن دے کارن چار موسم وجود وچ آوندے ہین۔ جے چند نہ ہوندا تے ایہہ زاویہ قائم نہ رہ سکداتے زمین اک بے قابو لاٹو وانگوں گھمدی جیس دے کارن موسم بوہت بے ترتیب ہوندے۔ اج کڑاکے دی گرمی تے کل ٹھنڈ۔ موسماں دا زندگی دے ارتقا تے وی ڈوہنگا اثر ہویا ہے کیوںکہ جے زمین دے موسم وکھرے ہوندے، تے ایس تے پائی جاون والی زندگی وی کجھ وکھری ہوندی۔ کئی سائنس داناں داخیال ہے جو ایس ویلے زمین تے جیہڑی گنجل دار زندگی، سنے انساناں دے، موجود ہے، اوہ چند دے بغیر ممکن نہ ہوندی۔ بھاویں ایس نظریے موجب جے چند نہ ہوندا، تے اسیں وی نہ ہوندے۔
تے جتھوں تیکر انساناں دی گل ہے، تے انسانی تاریخ وچ شروع ہی توں چند دی بوہت اہمیت رہی ہے ایہو کارن ہے جو مسلماناں سنے کئی مذہباں دے کیلنڈر دا انحصار چند تے ہوندا ہے۔ ایس توں وکھ چند دا سائنس دی ترقی تے وی ڈوہنگا اثر پیا ہے۔ چند دا مشاہدہ کر کے ہی فلکیات دے ماہر ایس قابل ہوئے ہین اوہ دوجے اجرامِ فلکی دا مطالعہ کر سکن تے اوہناں دی جسامت تے فاصلیاں دا گویڑ لا سکن۔
اسیں شروع وچ ذکر کیتا سی جو چند وجود وچ آون توں مگروں زمین توں صرف پنجھی ہزار کلومیٹر دور سی، پر ایس ویلے چند زمین توں تن لکھ چھہتر ہزار کلو میٹر دور ہے۔ ایس توں صاف ظاہر ہے جو چند زمین توں دور ہٹ دا جارہیا ہے۔ ناسا دے سائنس داناں نے تخمینہ لایا ہے جو چند دے زمین توں دور ہٹ دی رفتار ڈیڈھ انچ ورہے وار ہے۔
یعنی اک دن واقعی انج دا آوے گا جو چند نہیں رہوے گا۔ پر ایس ویلے پکی گل ہے اسیں وی نہیں ہوواں گے۔
