برطانیہ دی ریڈنگ یونیورسٹی وچ ماہراں دی اک ٹیم، جہدے وچ ڈاکٹر تے انجنیئر وی رلتی سن، اک ایہو جہیا روبوٹ بناون وچ کامیاب ہوگئے نیں جہدے وچ اک زندہ دماغ لگیا ہوئیا اے۔ ایس روبوٹ نوں اک بوہت وڈی کامیابی سمجھیا جا رہیا اے تے ا یہہ آکھیا گیا ہے کہ اس روبوٹ توں ایس پاروں معلومات مل سگن گیاں کہ بندے دا دماغ کیویں کم کردا اے۔ اوہ وکھریاں وکھریاں چیزاں نوں اپنے چیتے وچ کیویں محفوظ رکھدا اے تے فیر اوس توں کیویں کم لیندا اے۔
ایس روبوٹ وچ جیہڑا دماغ لگایا گیا اے اوس نوں نیورانز یعنی زندہ دماغی خلیاں توں بنایا گیا ہے۔ ایہہ دماغ اک خاص قسم دی پلیٹ تے لگیا ہوئیا اے ۔ پلیٹ دے نال بہت ساریاں تاراں لگیاں ہوئیاں نیں۔ ایس خاص پلیٹ دا ناں ایم ای اے ہے یعنی ملٹی الیکٹروڈ ایرے ۔ پلیٹ اتے تقریباً 60 ایہوجہے الیکٹروڈ نیں جیہڑے دماغ دے خلیاں وچ پیدا ہوون والے سگنلز یا سنہیاں نوں حاصل کردے نیں۔ اہناں سگنلز دی مدد دے نال روبوٹ نوں ٹوریا جاندا اے، یاں اوہنوں موڑیا یاں ڈکیا جاندا اے۔
زندہ دماغ دے ایس روبوٹ تے ہن تیکر جیہڑے تجربے کیتے گئے نیں اوہناں توں بڑے دلچسپ تتھ ساہمنے آئے نیں۔ مثلاً جد روبوٹ کسے شے دے بوہت نیڑے گیا تے اوہدے وچ لگے ہوئے سنسر نے اوہدی خبر الیکٹروڈ راہیں دماغ تیکر اپڑائی تے اوہدے جواب وچ دماغ نے فوراً ای روبوٹ نوں ایہہ ہدایت کیتی کہ اوہ ٹکر توں پچن لئی یاں کھبے مڑ جاوے یاں فیر سجے پاسے مڑ جاوے۔
ایس ویلے مارکیٹ وچ جیہڑے روبوٹ ملدے نیں اوہناں نوں کنٹرول کرلن لئی اوہدے وچ اک نکا جہیا کمپپوٹر لگیا ہوندا اے تو اوہنوں کچھ ہدائتاں بندہ آپوں دیندا اے۔جد کہ ایس روبوٹ دا سارا کنٹرول اوہدے دماغ دے کول اے۔
سائنس دان ایس روبوٹ تے تجریے کررہے نیں۔ اوس تے کیتے جاون والے کجھ تجربے ایہہ سن کہ روبوٹ نوں کسے خاص پاسے ٹوریا جاندا اے تے اوہدے دماغ نوں اوہدے پاروں سگنلز بھیجے جاندے نیں تاں جے اوہ اوہناں نوں سکھ لوے تے اپنی یاداشت وچ رکھ لوے ۔ ایہہ تقریباً اک ایہو جہیا طریقہ ہے جیویں بالاں نوں سکھایا جاندا اے۔
سائنس داناں دا آکھنا اے کہ جیویں روبوٹ سکھے گا اوہدی یاداشت وچ وادھا ہووے گا ۔ ایہدے نال سائنس داناں نوں ایہہ سمجھن وچ مدد لبھے گی کہ جد روبوٹ اوہناں تھاواں تے جاندا اے جتھے اوہ پہلے وی گیا سی تے اوہدا دماغ اپنی یاداشت توں کیہ تے کیویں کم لیندا اے۔
ریڈنگ یونیورسٹی دے انجنیئرنگ ڈیپارٹمنٹ دے پروفیسر کیون واروک دا آکھنا اے کہ اسانوں ایس تجربے تے ڈاڈھی خوشی ہوئی اے کیوں جے اساں اک ایہو جہیا روبوٹ بنایا ہے جہدے وچ اک جیوندا دماغ اے تے اوہ اپنے جسم نوں آپوں کنٹرول کررہیا اے۔ اوہناں دا آکھنا سی کہ ایہدا اک ہور وڈا فیدہ ایہہ اے کہ ایس توں سانوں ایہہ پتہ لگ رہیا اے کہ دماغ کیویں سکھدا اے تے اوہ جو کجھ تکدا اے تے جو کجھ کردا اے ، اوہنوں اپنی یاداشت وچ کیویں محفوظ رکھدا اے تے فیر اوہنوں کس طریقے دے نال ورتدا اے ۔
سائنس داناں دا آکھن اے کہ زندہ دماغ والے روبوٹ تے جیہڑے تجربے کیتے جا رہے نیں اوہناں توں میڈیکل سائنس، انجنئیرنگ تے دوجے کئی شعباں نوں فیدہ ہووے گا۔
میڈیکل ماہراں دا آکھنا اے کہ ایس روبوٹ تے ہوون والے تجربے دماغ تے یاداشت دیاں بیماریاں خاص کر الزائمر ہوون دی وجہ تے اوہدے علاج وچ چنگا فیدہ دے سکدے نیں۔
یونیورسٹی دے سکول آف فارمیسی دے ڈاکٹر بن ویلی دا آکھنا اے کہ اج دے سائنس داناں دے اگے جیہڑا سب توں وڈا سوال اے اوہ ایہہ اے کہ سارے جانداراں دے دماغ دے خلیے اکو جہی گل تے اکو جہیا ردعمل کیوں کردے نیں۔ ایس پاروں بوہت چر توں سائنس دان تجربے کررہے ہیں پر حالے تیکر ایہدا پتہ نہیں لگ سکیا۔ ڈاکٹر بن ویلی دا خیال اے کہ زندہ دماغ دے ایس روبوٹ توں ایس سوال دے جواب تیکر اپڑن وچ مدد لبھ سکدی اے۔
ماہراں دا آکھن اے کہ زندہ دماغ دے روبوٹ نال روبوٹاں دی اک نویں نسل ساہنمے آوے گی ۔ ایس نسل دے روبوٹاں نوں باہر توں کنٹرول کرن دی لوڑ نہیں ہووے گی ۔ اوہ موقع محل دے مطابق آپوں فیصلہ کرکے کم کرن گے۔ ماہراں دا خیال کہ آون والے کچھ ورھیاں تیکر ایہہ نویں نسل دے ایہہ روبوٹ اساڈے گھراں تے دفتراں وچ عام کم کردے نظر آون گے ۔
