1857 وچ منگل پانڈے نے دیس نوں انگریزاں دی غلامی توں آزاد کراؤن دیتحریک اودوں شروع کیتی جدوں اوس نوں پتہ لگا کہ سرکار ولوں بھارتی سپاہیاں نوں گاں اتے سور دی چربی والے کارتوس دتے جاندے ہن۔ انگریز سرکار دی اس حرکت نے ہندو اتے مسلمان سپاہیاں نوں غصے نال اینا بھر دتا کہ 1857 دی جنگ آزادی شروع ہو گئی۔
بھارت وچ اج تن کروڑ ہندو تے مسلمان شکر روگ دے مریض ہن۔ اک گویڑ موجب 2025 تک ایہہ گنتی دگنی ہو کے چھ کروڑ ہو جاوے گی۔ انسولین اک ہارمون (رس) ہے، جو بلڈ شوگر نوں کنٹرول کردا ہے اتے روٹی تے چولاں ورگے کھابیاں وچ کاربوہائیڈریٹ، مٹھے اتے نشاستے نوں توانائی وچ بدلدا ہے۔ جنہاں لوکاں نوں ٹائیپ-١ اتے ٹائیپ-٢ دا شکر روگ ہندا ہے، اوناں دی پاچک رس گلٹی (Pancreas) وچ لوڑیندی انسولین پیدا نہیں ہندی، جو خون وچ گلوکوز لیول نوں صحیح رکھن لئی ضروری ہوندی ہے۔ ایہناں نوں آپنی جسمانی حالت ٹھیک رکھن لئی دن وچ اک جاں دو واری انسولین لینی پیندی ہے، جو ٹیکے راہیں لئی جاندی ہے۔ انسولین منہ راہیں نہیں لئی جا سکدی کیونکہ معدے وچلے تیزابی مادے اس نوں تباہ کر دیندے ہن۔ اس لئی ایہہ انجیکشن دی سوئی راہیں جاں سپرے (Spray چھڑکاء) راہیں جسم وچ بھیجی جاندی ہے۔ ایہہ انسولین تیار کیویں کیتی جاندی ہے؟ لکھاں ہی گائیاں اتے سوراں نوں مار کے بنائی جاندی ہے انسولین اتے فیر اس نوں انسانی جسماں دی تندرستی لئی ورتیا جاندا ہے۔ (قصائی دی دوکان تے گو دی پاچک رس گلٹی (Pancreas) وکدی ہے، جس نوں سویٹ بریڈ (Sweet bread) کہندے ہن۔
انسولین دی کھوج 1921 وچ کینیڈا وچ فریڈرک بینٹنگ اتے چارلس بیسٹ نے پہلی وار کتیاں دے پینکریاز (Pancreas) توں انسولین ناں دے رس نوں وکھرا کیتا۔ مگروں چارلس بیسٹ نے گو دے پینکریاز توں انسولین کڈھی۔ اس نوں صاف کیتا، اس دی پن چھان کیتی اتے پھیر اس نوں کتیاں اُتے ورت کے، پرکھ کے دیکھیا۔ بینٹنگ نے ہزاراں ہی کتیاں اُتے تجربے کرکے دیکھے، پر اوہناں دا انسانی پنڈے دے علاج واسطے کوئی فائدہ نہیں ہویا کیونکہ کتیاں نوں شوگر دی بیماری نہیں سی۔ بینٹنگ اتے بیسٹ نے تجربے کر کر کے ہزاراں ہی کتے مار دتے۔ اوہ کتیاں دے پینکریاز (پاچک رس گلٹی) نوں بنھ دیندے سن، تاں جو اوہ خراب ہو جاوے۔ پھیر اوہ پینکریاز توں وانجھے کتیاں نوں پینکریاز دا کجھ رس دیندے سن۔ اس تجربے وچ کتے مر جاندے سن۔ اوہناں دے تجربیاں دی بریٹیش میڈیکل جرنل سنے کئی میڈیکل ستھاں نے نکھیدی کیتی۔ اوہناں کیہا کہ تجربیاں دے نتیجے اینے غیر ذمہ وار اتے ناکام ہن کہ اوہناں اتے بھروسہ نہیں کیتا جا سکدا اتے ایہناں تجربیاں توں انسانی شکر روگ دا علاج کرن وچ کوئی مدد نہیں ملدی۔
اس دے باوجود کیہا جاندا ہے کہ بینٹنگ اتے بیسٹ نے انسولین دی کھوج کیتی۔ فریڈرک بینٹنگ نوں جے جے آر میکلیوڈ دے نال انسولین وکھ کرن دا نوبل انعام ملیا، حالاں کہ میکلیوڈ خود مندا ہے کہ اوہناں نے انسولین ایجاد نہیں کیتی سی۔ اوناں نے صرف پشو لیبارٹری وچ اوہی چیز پیدا کیتی سی، جس دا پہلاں ہی پتہ سی۔ بینٹنگ نے وی آپنی کتاب The Story of Insulin وچ اس گل دا اقبال کیتا ہے۔ اوہناں نے ایہہ کتاب 1940 وچ لکھی سی۔ چکتسا وگیان دے تاریخ دان بلس نے لکھیا ہے کہ بینٹنگ اتے بیسٹ نے انسولین دی کھوج نہیں کیتی سی۔ ...ایہہ گل دہراؤنی خاص طور تے ضروری ہے کہ بینٹنگ دا کتیاں اتے تجربے کرن دا مہان وچار انسولین دی ایجاد وچ کوئی اچیچا کردار نہیں نبھاء سکیا۔ انسولین دی ہوند بینٹنگ اتے بیسٹ دے تجربیاں توں پہلاں موجود سی اتے اس دا خالص کرن رسائن دی لیبارٹری وچ ہویا۔
پہلی ورتوں منیا جاندا ہے کہ اک انگریز ڈاکٹر میکینجی والس نے سبھ توں پہلاں انسولین دی کامیاب ورتوں کیتی، جنہاں نے بھارت وچ رہندیاں شکر روگ بارے کافی جانکاری حاصل کیتی سی۔ اوہناں نے خرگوشاں اتے انسولین دے تجربے کرن دا طریقہ چھڈ دتا اتے پرکھ نلی (Test Tube) دا طریقہ اپنایا۔ جدوں بینٹنگ اتے بیسٹ 14 سالاں دے اک منڈے دا علاج کرن دی کوشش کر رہے سن، تقریباً اوہناں دناں وچ ہی میکینجی والس نے آپنے طریقے نال آپنے پہلے مریض دا علاج کیتا۔
بدقسمتی نال کیونکہ انسولین بارے بوہتے تجربے جانوراں اُتے ہی ہو رہے سن، اس لئی جانوراں وچوں کڈھی گئی انسولین دی ہی بوہتی ورتوں ہون لگ پئی۔ گاں اتے سور توں حاصل کیتی انسولین بھاویں اثر کردی ہے، پر کئی واری اجیہی انسولین دی ورتوں بھیڑا ری ایکشن وی کر جاندی ہے کیونکہ اس دوائی وچلے پروٹین تت، انسانی پنڈے لئی اوپرے ہندے ہن۔
انسانی انسولین 1980ویاں وچ دوائیاں بناؤن والیاں کمپنیاں نوں پتہ لگ گیا کہ انسانی پاچک رس گلٹی (Pancreas) دے سیلاں نوں بیکٹیریا نال ملا کے لیبارٹری وچ انسانی انسولین بنائی جا سکدی ہے۔ ہن اصلی انسولین دے نال، جو گاواں اتے سوراں توں بنائی جاندی ہے، ایہہ بناؤٹی انسولین وی دوکاناں توں ملدی ہے۔ پر عام لوکاں نوں دوواں دے فرق دا پتہ نہیں۔ اس فرق نوں ڈاکٹر ہی جاندے ہن۔
بوہتیاں دوائی ساز کمپنیاں پشواں توں بنن والی انسولین دی بجائے انسانی پینکریاز توں بنی انسولین نوں ترجیح دین گیاں کیونکہ انسانی پینکریاز توں بنی انسولین انسانی پنڈے نوں ودھیرے راس آوےگی۔ پر پچھم دے زیادہ تر لوک انسانی انسولین دی تھاں جانوراں توں بنی انسولین نوں ترجیح دیندے ہن۔ کینیڈا دے کئی شکر روگی تاں جانوراں توں بنی انسولین دے حق وچ عدالتاں وچ وی گئے ہن۔ کینیڈا دیاں دو کمپنیاں ایلی للی اینڈ کمپنی اتے نووو نارڈسک نے پشو توں بنی انسولین بناؤنی بند کر دتی ہے۔ اس لئی کئی کینیڈا واسی ایہہ انسولین ایشیا دے کئی دیساں توں منگواؤندے ہن جیہڑے اجے وی گاواں اتے سوراں دے پینکریاز توں انسولین بناؤندے ہن۔ امریکہ دیاں زیادہ تر کمپنیاں نے وی پشو توں انسولین بناؤنی بند کر دتی ہے۔ پر یورپین، برطانوی اتے بھارتی کمپنیاں اجے پشو توں انسولین ہی بناؤندیاں ہن۔
بھارت وچ انسانی انسولین 1995 وچ ہی ایلی للی کمپنی راہیں آؤن لگی ہے۔ ایہہ کمپنی گاواں سوراں توں وی انسولین بنائی جا رہی ہے۔ انسانی انسولین نوں ہیومی انسولین کہندے ہن۔ ہن نووو نارڈسک اتے اوینتیس فارما وی بھارت وچ انسانی انسولین ویچدیاں ہن۔ ووکہارڈ (ووسلن) اتے بائیوکان (انسجن) اتے شریآ لائیف سائنسز پرائیویٹ لمٹڈ بھارتی کمپنیاں ہن، جو انسانی انسولین ویچدیاں ہن۔ بھارت وچ انسولین دا کاروبار دا اندازاً مُل 251 کروڑ روپئے دا ہے۔ (انسولین دا عالمی کاروبار 1500 کروڑ روپئے دا ہے۔) اتے بدقسمتی نال اس دی ترقی در 21٫4 فیصدی ہے۔ انسانی انسولین دا کاروبار ودھ رہیا ہے پر 25 کروڑ روپئے دی گاں سور انسولین اجے وی بھارت وچ وکدی ہے۔
انسانی انسولین ہولی ہولی پشو دی انسولین دی تھاں لے رہی ہے۔ پر اس تبدیلی دی رفتار اس گل اتے ہے کہ تسیں کیہڑی انسولین دی منگ کردے ہو۔ تہاڈے وچوں بوہتے مریض روزانہ آپنے سریر وچ گاں سور رکت سیلاں دے ٹیکے لوآؤندے ہن۔ کیہ تسیں اجے وی ایہناں تتھاں تتاں توں انجان بنے رہوگے اتے آپنے مذہبی عقیدے نوں چھڈی رکھوگے؟
