انسانی حقاں دے بل نوں پاس ہوئیاں وی سال توں ودھ ہو گیا ہے تے غیرت دے ناں تے قتل دے خلاف قنون دی منظوری نوں وی گھٹ ودھ اینا ہی ویلا ہو گیا ہے پر ایس توں مگروں اک رپورٹ موجب پاکستان دی اسی فیصد زنانیاں ہن وی کسے نہ کسے شکل وچ مارا مار دا نشانہ بن رہیاں ہین۔دو ہزار ست وچ اک لکھ پاکستانی زنانیاں مارا مار دا شکار ہوئیاں ۔ سیکڑیاں غیرت دے ناں تے قتل کر دتیاں گئیاں بے حسابیاں ساڑ دتیاں گئیاں۔
تیزاب راہیں زنانیاں نوں ساڑن دے واقعے وی اک ٹک ہندے رہے تے ایس توں وکھ ریپ، گینگ ریپ تے زنانیاں نوں پیش آون والے ہور ون سوّنے وسیبی مسئلے وی اُنج دے اُنج ہی ہین جنہاں نوں ویکھدیاں ہوئیاں اپنے اہناں دناں وچ لکھے ہوئے اک کالم توں دو پیرے پڑھن والیاں دی خدمت وچ پیش کرنا چاہنی آں ''انسانی حقاں دا بل پاس ہندیاں ہی ''دانیاں پردھانیاں'' قسم دیاں آنٹیاں ،میڈماں تے بیبیاں نے کھل کے خشی دا وکھالا کیتا، مٹھیائیاں ونڈھیاں، اک دوجے نوں مبارکاں دیون تے اہناں وڈے سرکاری اہلکاراں، سیاست داناں، وڈیریاں تے ہور انج دے لوکاں نوں جیہڑے قنونی پروٹیکشن دے ناں تے اوہناں نال پیرا سائٹس وانگوں چمبڑے ہوئے سن آپنے توں دفع دور کیتا ایس لئی انقلابی تے زنانیاں دے فلاحی بل توں مگروں ناقص العقل گھریلو زنانیاں اپنی مڈھلی '' غلامانہ ذہنیت'' دے سر تے بھاویں آزاد ہوون یا نہ ہوون ایہہ آنٹیاں تے میڈماں ضرور آزاد ہو گئیاں ہین۔
تے ہن اوہناںنوں ایس آزادی توں فیدا چکن توں کوئی مائی دا لعل نہیں روک سکدا۔'' زنانیاں دے حقاں دی اک ہور خوبی وی کھل کے ساہمنے آئی ہے تے اوہ ایہہ ہے جو ایس دے حق تے مخالفت وچ اٹھن والیاں ساریاں آوازاں اہناں طبقیاں نال تعلق رکھن والیاں دیاں ہین جنہاں دے ہتھوں زنانی اپنے نہ کیتے ہوئے گناہواں دی سزا صدیاں توں بھوگ دی آئی ہے اوہی مڈھ دی ملائیت جیہڑی عورت نوں گندی گنہگار سمجھدی ہے تے اوہی طبقہ اشراقیہ جیس موجب زنانی شمع محفل ہے یاں پھیر پیر دی جُتی ہے۔ اوہی فیوڈل ،اوہی اسٹیبلشمنٹ تے اوہی زنانی دے حقاں دیاں مخالف ان ڈٹھیاں طاقتاں ، رب جانے اوہناںنوں اچن چیتی عورتاں نال کنج ہمدردی ہو گئی کہ ساریاں اِکو نال زنانیاں دے حقاں دی دہائی دینی شروع کر دتی تے ایس رولے وچ صحیح کیہہ تے غلط کیہہ؟
ایس دی سمجھ بونجاہ فیصد وچوں چار پنج فیصد نوں تے آئی ہے پر رہندے سارے ایس توں وانجھے ہین تے ایس معاملے وچ چنگے بھلے گھابرے کھلوتے ہین ایس لئی اوہ سارے حق تے آزادیاں جنہاں دا علمبردار ایہہ زنانیاں دے حقاں دا بل ہے ایس ولوں عام زنانیاں نوں اگاہی دیون دی بڑی لوڑ ہے تاں جو ایہہ وچاریاں وی چولہے چوکے وچ ہی نہ سڑ دیاں رہ جاون۔ غیرت دے ناں تے قتل ہو کے زمین دے ڈھڈ وچ ہی نہ نپیاں جاندیاں رہ جاون تے بے حیائی دے الزام وچ نک کن کٹوا کے جیوندیاں دفن نہ ہندیاں رہن۔۔۔۔! ایس لئی آکھن دا ایہہ مطلب ہے جو اک زنانیاں دا عالمی دیہاڑ زنانیاں دے حقاں دے بل دے پاس ہوون توں مگروں لنگھیا، دوجا اج ہے۔
زنانیاں دی پچھلی یعنی بل پاس ہوون توں پہلاں دی حالت وی ساڈے ساہمنے ہے تے ایس توں مگروں پاکستانی زنانیاں تے کیہہ بیت رہی ہے ایس ولوں کالم دے مڈھ وچ دس دتا ہے ایس لئی ایہہ سوال ہن سنجیدہ لوڑ دے نال ساڈے ساہمنے ہے جو ساڈی پاکستانی زنانی نوں کیہہ چاہی دا؟ سماجی رتبہ، شعور ذات یاںکھوہیاں گئیاں فضیلتاں؟؟؟ کدی نہ پوریاں ہوون والیاں چاہواں نوں اندر لُکا کے زندگی لنگھاوندی اج دی زنانی، سماج توں اپنے حقاں لئی اخیر کیہہ چاہندی ہے؟ عزت نفس، پچھان، محبت ، احترام، وراثتاں وچ حصہ،وسیب وچ مرداں دے بروبر درجہ ،پسند دا ویاہ، مرضی نال زندگی لنگھاون دا حق۔۔۔ کیہہ؟
انج دے چوکھے سوال آوندے ہین جیہڑے زنانیاں دے حقاں دے حوالے نال ساہمنے آوندے ہین زنانیاں دے حق جنہاں دا رولا زنانیاں دے عالمی دیہاڑ توں وکھ سال دے رہندے دناں وچ کجھ بوہتا نہیں سندا۔ اصل وچ کیہہ ہین؟ ایس نوں پرکھیا جاوے تے پتہ لگدا ہے جو جنہاں نوں ایہہ حق منگنے چاہی دے ہین اوہناں نوں کسے نہ کسے کارن ایہہ منگن دی اجازت نہیں تے جیہڑے منگ رہے ہین اوہناں دے اپنے اُچیچے فیدے تے لوڑاں ہین۔ ایہو کارن ہے جو حالی تیکر حقاں دا ایہہ مسئلہ وچ ہی لمکیا ہویا ہے۔ جیس کارن زنانی نوں اصل وچ حقاں دے حوالے نال کیہہ چاہی دا، حالی تیکر چنگی طرحاں متھیا نہیں جا سکیا۔ اُنج وی جغرافیائی حالات، خاندانی تے قبائلی رسماں ریتاں تے قدراں پاروں کجھ وڈے مسئلیاں نوں چھڈ کے زنانیاں دے مسئلیاں دی شکل ہر علاقے وچ وکھری ہے۔
مثال دے طور تے کِتے زنانی نوں جہاز چلاون دا حق چاہی دا تے کِتے مڈھلی پڑھائی دا، کِتے پسند دے ویاہ دا۔ کِتے اوہ قبائلی نظام توں جان چھڈاونا چاہندی ہے تے کِتے کِتے اوہنوں مذہب اپنے دوالے دقیانوسی گھیرے وانگوں لگدا ہے کِتے اوہ خاندان تے گھر نوں اپنا تحفظ من دی ہے تے کِتے اپنیاں ترقیاں دی راہ وچ رکاوٹ،کِتے اوہنوں کم کرن دی آزادی چاہی دی ہے تے کِتے آپوں بولن دی۔ اہناں مسئلیاں وچ اصلی مسئلے، کاروکاری،ونی، سوارہ، غیرت دے ناں تے قتل، وٹے سٹے دے ویاہ، وراثتاں وچ حصے دے حق دا نہ ملنا تے زوریں ویاہ دے پچھوکڑ وچ اج دی زنانی نوں ایہہ وی وچارنا پے رہیا ہے جو نویں میڈیائی دور وچ جنس دے طور تے جیہڑی اُس دی نویں تے قابل رحم پچھان ساہمنے آرہی ہے کتھے ایس دی اصلی پچھان نوں داغدار تے نہیں کر رہی؟ کتے اوہنوں اپنے اصلی مقصداں توں دور تے نہیں کر رہی؟ ایہہ پیج تھری دیاں مغرب زدہ زنانیاں، کیہڑیاں زنانیاں دی نمائندگی کر رہیاں ہین ؟ اہناں گنجل دار سوالاں وچکار جے زنانی دی اصل پچھان دا پتہ لاونا چاہون تے ایس ٹٹی ٹٹی تصویر کائنات دے سارے رنگ ماٹھے تے نقش کھلرے ہوئے نظر آوندے ہین۔ ریموٹ تے پنڈاں تھاواں دیاں ایمناں، نفیس گل تے رسولاں توں لے کے مراتھن ریس وچ حصہ لین والی ماڈرن شہری زنانی تیکر، ایہہ تصویر اپنی شکل تے حقیقت وچ اک انج دا خرابہ ہے جیس تے رہندیاں خرابیاں وارن نوں دل کردا ہے۔
کدی دیاں مظلوماں،زینت نور،زعفران بی بی، ڈاکٹر شازیہ، تے مختار مائی ہن پچھوکڑ دا قصہ بن چکیاں ہین ہن نویاں مظلوماں دی لسٹ وچ تیزاب نال پگھرے ہوئے نقشاں والیاں چڑیلاں ورگیاں امینا ہین مٹی دے تیل دے چولہے نال سڑیاں وی میناواں ہین۔ تے اسیں فیدیاں دی منڈی وچ اوہناں دے مول تول تے ڈوہنگی نظر رکھدیاں ہوئیاں اہناں لکھاں مجروح، پامال تے گمنام زنانیاں نوں ویکھنے آں جیہڑیاں اپنی تصویر دے ہر زاوئیے وچ اِکو جیہیاں نظر آوندیاں ہین۔ یعنی اوہی ویلے کویلے جنسی طور تے ہر ویلے ڈرائی جاون والی مخلوق، وکن والی جنس، گینگ ریپ، تے ریپ دے ظلم دا سوکھا شکار، ساکاں، محبتاں، لوڑاں تے فیدیاں دا سوکھا ہدف۔ ہرکھ ہے جو سماجی لحاظ نال اپنیاں ساریاں کوششاں توں مگروں نام ،تھاں، مرتبہ، تے احترام تے چھڈیا ساڈی زنانی حالی تیکر اوہ مڈھلے حق وی نہیں لے سکی جیہڑے انسان دے طور تے قدرت نے اوہنوں دتے ہوئے ہین۔
زنانیاں دے حقاں دے بل جنہوں زنانیاں دا گارڈ تے حفاظتی گھیرا آکھیا جارہیا ہے ایس دی موجودگی وچ ہور تے جو ہویا سو ہویا ایس دا اک اک پہلو ہن دے قومی چون وچ وی ساہمنے آیا کہ سرگودھا، میانوالی، کجھ قبائلی علاقیاں تے بلوچستان وچ زنانیاں نوں ووٹ راہیں مڈھلے حق توں وی زوریں دور رکھیا گیا۔ تیتی فیصد دی نمائندگی پچھلیاں اسمبلیاں وچ حسن کارکردگی دے جیہڑے نمونے پیش کردیاں رہیاں ایہہ خورے ایسے دا تت ہووے۔بہرحال آکھن دا مطلب ایہہ ہے جو اسمبلیاں وچ زنانیاں دے پچھلے رول نوں ویکھدیاں ہوئیاں نویں پارلیمان دیاں زنانیاں توں ایس سلسلے وچ بوہتیاں آساں رکھنا فضول ہین۔
جنہاں طبقیاں تے خانداناں نال اوہناں دا تعلق ہے اوہناں نوں مٹی وچ مٹی ہندیاں اہناں زنانیاں دے مسئلیاں دا پتہ لگ ہی نہیں سکدا۔جیہڑے ہن کرونک ہندے جا رہے ہین۔ اہناں مٹی رنگی زنانیاں دی نمائندگی تے کوئی مٹی رنگی زنانی ہی کرسکدی ہے۔ جنہوں زمینی حقیقتاں دا وی ڈوہنگا شعور ہووے تے اوہ اوہناں دی پیڑ توں وی جانو ہووے جنہوں چڑیاں دا چنبہ آکھی جاون والی زنانی دے حقیقی دکھاں توں پوری جانکاری ہووے۔ زنانیاں دے عالمی دیہاڑ تے سٹیج سجاون، زنانیاں دے حق دے نعرے لاون، تے اک اُچیچے طبقے دی نمائندگی کرن والیاں دے رولے توں دور، حالات دی چکی وچ پس دیاں، وچلے پوش،غریب، ہاری، کمی تے مزدور زنانیاں، خاونداں، پیوواں، بھراواں، تے پتراں دے جبر دا شکار زنانیاں، ریتاں ،رسماں وچ قید زنانیاں، نہ تے کسے احتجاجی پروگرام دا کدی حصہ بن دیاں نظر آوندیاں ہین تے نہ ہی اوہناں نوں کدی اپنے عالمی دیہاڑ دی نمائندگی کردے کِتے ویکھیا گیا ہے۔
اوہ تے اُس دیہاڑ وی چکی دی مشقت وچ ہی جتیاں نظر آوندیاں ہین۔ معاش توں معیشت تے حال توں حقیقت تیکر اوہناں دا پینڈا متھیاں ہوئیاں راہواں تے پٹھے پیر ٹرن دا ہی ہے ایس لئی منزل کِتے نظر نہیں آوندی۔ تے اُس ویلے تیکر ایس منزل دے آثار نظر آون دے امکان وی نہیں بنن گے جدوں تیکر اوہناں دے ہی وچ نمائندگی نہیں چنی جاوے گی۔طبقاتی ونڈھ نے جیس وسیبی جبر دا شکار عام پاکستانی زنانی نوں بنایا ہے ہن اُس دا علان انج ہی ہوسکدا ہے۔ کیوں جو روشن خیالی، اعتدال پسندی، تے تیتی فیصد دے نسخے آزمائے جا چکے ہین ہن اہناں مرضاں لئی نویں دوائیاں دے نسخیاں دی لوڑ ہے۔ جیہڑے نرے این جی اوز تے پیج تھری یافتہ ماڈرن زنانیاں تے نہیں چھڈے جاسکدے ایس لئی باہر توں کوئی ابن مریم لبھن دی بجائے زنانیاں نوں آپوں اپنے وچ لُکے ہوئے ابن مریم نوں باہر لیاونا ہووے گا تے کھوئیاں ہوئیاں فضیلتاں تے سماجی مرتبہ لین لئی شعور ذات دا پتہ لاونا ہووے گا اپنے لئی آپوں نسخے لکھنا ہوون گے۔
ماڈرن تعلیم تے معاشی طور تے آپوں اپنے لئے کماونا ہی اوہ علاج ہے جیس نال کسے حد تیکر پرانے مرض جاسکن گے۔ تے حق سوہنے طریقے نال لئے جا سکن گے۔ جیہڑے زنانیاں دے حق ہین تے جنہاں توں اوہ اُچیچے حالات تے فیدیاں ہیٹھ وانجھیاں رکھیاں جارہیاں ہین۔ چیتے رہوے اپنے حق دی خاطر آواز چکنا فرض ہی نہیں عبادت وی ہے۔ گراس روٹ لیول تے جمہوریت دی دعوے دار حکومت جیس نے اپنے ولوں زنانیاں لئی بوہت کجھ کرن دا دعویٰ کیتا ایس وچ گراس روٹ لیول دی جمہوریت دا اُچیچا حصہ لیڈی کونسلراں نوں جے اپنے حقاں دے پاروں کجھ نہیں ملیا تے اوہ جمہوریت کسے ہور نوں کیہہ دے سکدیاں سن؟
ایس دا گویڑ ہن کیوں جو ساریاں نوں ہو گیا ہے تے ایس دے تت وی ساہمنے آ گئے ہین ایس لئی ہن ایس سلسلے وچ نویں آون والی حکومت نوں ٹھوس اقدامات کردیاں ہوئیاں زنانیاں دی ماڈرن تعلیم تے فوکس کرنا چاہی دا ہے تاں جو اوہ شعور ذات توں اگاہی حاصل کر کے اپنے حقاں لئی آپوں مخالف قوتاںنال لڑ سکن تے اپنے پیراں تے کھلو کے وسیب وچ اپنا صحیح مقام بنا سکن۔ جے ایہہ وی ہو گیا تے میں سمجھاں گی بوہت کجھ ہو گیا تے ناجائز حق منگن دے جرم وچ تیزاب توں پگھریاں ہوئیاں زنانیاں، سڑیاں ہوئیاں زنانیاں، ڈریاں سہمیاں ہوئیاں بے زبان زنانیاں ہی چویں پاسے نظر آون گئیاں۔ جنہاں دی موجودگی وچ زنانیاں دا عالمی دیہاڑ اُکا اک اہتمام، اک دکھاوا نظر آوے گا تے ہور کجھ وی نہیں۔ ایس موقعے تے اپنے دو نویں شعر:
مری جیتی ہوئی بازی کو اک دن ہار دے گا مرا اپنا قبیلہ مجھ کو اک دن مار دے گا اگر اپنے سہارے پر کھڑی تو جی سکوں گی وگرنہ مجھ کو دنیا کا وسیلہ مار دے گا
