وزیراعظم سید یوسف رضا گیلانی تے وزیراعلٰی پنجاب پی ایم ایل این دے دوست محمد کھوسہ دا تعلق دکھنی پنجاب یاں جیس نوں سرائیکی بیلٹ آکھدے ہین، دے پرانے سیاسی کھنوادیاں نال اے۔ ایہہ دونویں ٹبر 1920 دی پہلی صوبائی اسمبلی توں طاقتور سیاسی حلقیاں دے ممبر چلے آ رہے نیں۔ ایس توں پہلاں ایس علاقے دے پیر تے سردار 1897 توں نام نہاد لیفٹننٹ جنرل کونسل دی نمائندگی کردے سن۔
پاور پالیٹکس دے نمائندے بوہتے جاگیرداراں تے سرداراں نے اپنی تعلیم ایچی سن کالج یاں چیف کالج توں حاصل کیتی۔ اوہ مکمل طاقتور تے بااختیار سن، اوہناں نوں پہلا کم ایہہ کرنا ہووے گا کہ لوکائی نوں پڑھتا دے کے علاقے دی مین پاور ودھانی پوے گی۔
21 ویں صدی دے وارے وچ بیلٹ جتھوں سانوں نواب محمد احمد آف بہاولپور، ذوالفقار علی کھوسہ، مشاق احمد گورمانی تے سجاد حسین قریشی ورگے گورنر تے بلخ شیر مزاری تے ہُن گیلانی جیہے وزیراعظم مِلے اوتھے لٹریریسی ریٹ بوہت اِی تھلے ہے۔
صدر فاروق لغاری وی ایسے پٹی توں آئے سن۔ وزیراں چوں میاں ممتاز دولتانہ، سردار عبدالحمید دستی، نواب صادق قریشی، مصطفٰی کھر، خدا بخش بُچہ تے غلام حیدر وائیں جو امرتسر توں مہاجر ہوکے خانیوال وَسے ، سرائیکی بیلٹ توں اِی آئے سن۔ سوال ایہہ اے پئی جاگیرداراں تے پیراں دی حاکمی دے علاقے نوں اُتانہہ چُکن دا سہرا کیہدے سِر بنھیئے؟
ایہناں علاقیاں وچ چوکھا متاثر ہویا پاسا زنانیاں دا رہیا بھاویں اوہ مظفر گڑھ دی مختاراں مائی ہووے یاں نواب پور دُکھانت دی شکار زنانی۔ ایہہ اوہ علاقہ اے جتھے اخیر بھیڑا زنانیاں ویری پنچائتی نظام چل رہیا اے جیہڑا ناں تے اِسلامی اے ناہیں قانونی یاں آئینی۔
شمس کالونی ملتان دی آواز فاؤنڈیشن فار ڈیویلپمنٹ سروسز دے کیتے گئے سروے مطابق غیرقانونی طریقہ کار چونہاں ضلعیاں ملتان، مظفر گڑھ، ڈیر غازی خان تے راجن پور دِیاں 13 تحصیلاں سَنے بلوچاں دی اکثریت والے قبائلی علاقیاں وچ ودھیر عام نیں۔
این جی او نے اپنی رپورٹ پچھلی قومی اسمبلی تے سینیٹ دے ساریاں ممبراں نوں گھلی تے اوہناں اگے بینیتی کیتی پئی ایہناں سٹیاں نوں ساہمنے رکھدیاں ہوئیاں حدود آرڈیننس اتے زنانیاں ویری دوجے امتیازی قانوناں نوں مُکایا جاوے نالے زنانیاں خلاف مارکُٹ نوں ہلا شیری دیون والے روایتی طریقہ کار نوں قنون ہیٹھاں لیاندا جاوے۔این جی او دی کاہڈ جیس سینیٹ نوں گھلی گئی سی اوہ اجے موجود اے جد کہ 2002 ء دی قومی اسمبلی دے بتھیرے ممبر ایس 2008 ء اسمبلی وچ نہیں ہین۔
قدرتی طورتے پچھلی اسمبلیاں دِیاں 30 فیصدی سِیٹاں زنانیاں نے سنبھالیاں ہوئیاں سن پر بدلیکھی نال اوہناں دی وڈی گنتی دا سانگا جاگیرداراں دے پرانے حکمران سیاسی ٹبراں توں سی۔ زنانیاں دی مخصوص سیٹاں ایس وجہوں ناں ودھائیاں گئیاں کیونجے اوہ سماج دے زنانہ انگ دی بھلیائی واسطے کجھ کر سکدیاں ہین۔ مقصد صرف جاگیرداراں نوں واڑنا سی۔ مشہور زنانی آہری انج لکھ سکدی ہے جیویں شین فرخ دے مشعل لاہور توں چھَپے "فصیل کے اُس پار"۔ لیکن ایہناں چوں کوئی وی جاگیرداری قلعہ وچ پیر دھریاں بِناں ہاؤس آف پبلک ریرپیرزنٹیٹو وچ نہیں وڑ سکدی۔ اوہی سارے 18 فروری دی چوناں مگروں اسمبلی وچ مُڑ اِکٹھے ہوگئے۔۔۔۔۔۔۔۔ بہوں ضروری تبدیلی لیانا ہور اوکھا ہوگیا ہے؟
ایہہ انقلابی تبدیلیاں لیاون دا بھرواں موقع 1970 ء سی جدوں اک اگونہی پارٹی نوں قومی اسمبلی وچ دوتہائی اکثریت حاصل ہوئی جدکہ اوہنے پنجاب اسمبلی وچ ہونجھا پھیر دِتا ۔ یقیناًَ ایس پارٹی ( پی پی پی) نوں جاگیرداراں تے سرداراں دے سرائیکی علاقے توں اکثریت ناں لبھ سکی پر مسئلہ کوئی نہیں سی کیونجے ایہناں علاقیاں توں جِتن والے سارے ممبر سَنے ذوالفقار علی کھوسہ پیپلز پارٹی وچ رلتی ہوگئے سن تے ذوالفقار علی بھُٹو دی رُعب دار شخصیت ایہناں تبدیلیاں نوں منن تے اوہناں نوں سوکھالے مجبور کرسکدے سن۔ فیر 1997 ء وچ نواز لیگ نوں دوتہائی اکثریت لبھی تے ایہناں کول اکتوبر 1999 ء وچ دھڑن تختے توں پہلاں اِیناں کُو ویلا سی پئی زنانہ حمایتی قانون متعارف کرواسکدے سن۔ موقع کھُس گیا جیویں ایس توں پہلاں کئی سنہری موقع جان بُجھ کے یاں لاپرواہی پاروں کھُنجے ۔
تبدیلی اودوں اِی آسکدی ہے جدوں جاگیرداری نظام ماڑا پیندا اے نالے زنانیاں خاص کر پِنڈ دِیاں زنانیاں نوں لازمی پڑھتا نظام ہیٹھ پڑھتا دِتی جاندی ہے۔ اک آس اے پئی مُلتان دے گیلانی تے ڈی جی خان دے کھوسہ ہوریں زنانیاں دی بھلیائی واسطے اُدمی جذبے نال کم کرن گے۔
