کیوں دیکھیا اے کِتے لکڑ دا منڈا؟ جیہڑا نہ رووے تے نہ دودھ منگے۔ بئی مترو تھوڈے وانگوں مینوں وی نہیں سی پتہ کہ کوئی منڈا لکڑ دا وی ہو سکدا اے۔ بڑیاں توں پچھیا پر کسے نے وی سدھی گل نہ دسی کہ لکڑ دا منڈا کس بلا نوں کہندے نیں۔ اک دن گھرے ماتا کول بیٹھی گوانڈھن تائی دے مونہوں کسے "سیانے بابے" دی مشہوری سنی تاں مینوں آس جہی بجھ گئی کہ کسے ہور نوں بھاویں پتہ ہووے جاں نہ ہووے پر سیانا بابا ضرور جاندا ہوؤ لکڑ دے منڈے بارے۔ لؤ جی آپاں "سیانے بابے" دے ڈیرے تے پہنچ گئے۔ دربان توں بابا جی نوں ملن بارے پچھیا۔ اوہدے ملن دا کارن پچھن تے جد میں لکڑ دے منڈے بارے جانکاری لین دی گل کیتی تاں اوہ اچی اچی ہسدیاں بولیا، "بھلیا مانسا پنجاب دی دھرتی تے جمیا ہوویں تے تینوں لکڑ دے منڈے دا پتہ نہ ہووے؟ جاہ یار توں وی مینوں لولھا ای لگدا ایں۔" پر گل سرے اوہنے وی نہ لائی۔ بس مینوں یقین جیہا ہو گیا سی کہ جس "سیانے بابے" دے دربان نوں وی لکڑ دے منڈے بارے ماڑی موٹی جانکاری ہے تاں بابا تاں اوہتوں وی چڑھدا چند ہی ہوؤ۔
اجے سوچاں دی گھمن گھیری وچ غوطے کھا ہی رہیا سی کہ بابا جی دا "سیکٹری" آیا تے مینوں لجا بابا جی اگے پیش کیتا۔ گوانڈھن تائی توں سنے سیانا لفظ دے معنیاں دا پتہ مینوں اودوں لگا جدوں سیکٹری مینوں لمیاں لمیاں جٹاں والے لبڑے جہے آدمی کول لے گیا۔ میں بھلا لوک تاں ایہی سمجھ رہیا سی کہ بابا جی کوٹ پینٹ پا کے بن سنور کے بیٹھے ہون گے کیونکہ "سیانے" جو ہوئے۔ پر آہ کیہ! ہے میریا مالکا اینا لوہڑا، "سیانا" لفظ دی اینی درگتی کہ لوک اوس بندے نوں "سیانا" کہندے نیں جیہنے نہا کے کدے دیکھیا ای نہیں ہونا۔ چلو آپاں بابے دے نہاؤن جاں نہ نہاؤن توں کیہ لینا سی آپاں تاں لکڑ دے منڈے دے معنے پچھنے سی۔
"ہاں پتر، بابیاں دی کٹیا وچ کس دکھ وچ آؤنے ہوئے؟" بابے نے میری سوچ توڑدیاں آپنا سوال داغیا۔ جدوں بابے نوں ساری گل دسی تاں اوہ وی گول مول جہی گل کردا ایہی کہی جاوے، "پتر اسیں تاں ایویں ای بدنام آں، لکڑ دے منڈے تاں ہن لیڈراں کول باہلے آ۔" میں فیر دوچتی وچ پے گیا کہ میں بڑے لیڈر دیکھے نے پر کسے کول جاں کسے دے نال کوئی لکڑ دا منڈا نہیں سی دیکھیا۔ "پتر اسیں تاں ہن جیوندے جاگدے منڈے دین جوگے ہی رہ گئے، سانوں تاں ایہی ڈر لگی جاندا رہندا اے کہ کتے ایہہ کم وی لیڈر ای نہ سانبھ لین ، اسیں تاں فیر دیہاڑی دپا کرن جوگے ای رہ جاں گے۔ ایہہ رجے پجے ہو کے وی بیگانیاں کھرلیاں وچ منہ مارنوں نہیں ہٹدے، اسیں تاں بھاویں مارنا ای ہویا کیونکہ ساڈے کول آودی 'کھرلی' ای ہینیں۔" اینا کہہ کے بابا کھیں کھیں جہی کردا ہسیا۔
میں اجے وی لکڑ دے منڈے دے معنی لبھن وچ سپھل نہیں سی ہویا۔ پر بابا مینوں گلیں باتیں بڑی 'کُتی شے' لگیا۔ چلدیاں گلاں وچ پنجاب دے اک ادھ پڑھے جہے "انگجاب" بولدے وزیر وانگوں کدے کدے "گریجی" وی سٹ جاندا تے جیہڑا لفظ کہنا اوکھا جیہا لگدا، اوہدے بارے آپنے سیکٹری نوں کہہ دیندا، "بھگتا کیہ کہندے آ بئی اوہنوں؟" فیر تُک پوری سیکٹری کر دیندا۔ گلاں توں انج لگا کہ پہلاں بابے دی لکڑ دے منڈے دین دی "فیکٹری" واہوا چلدی ہوؤگی تاہیں تاں اوہ ہن آئی کھڑوت دا غصہ لیڈراں تے کڈھ رہیا سی۔ بابے نے گلاس چوں پانی دا گھٹ بھردیاں وعظ فیر شروع کیتا، "پتر اسیں کیہدے لین دے سی، اسیں تاں راجے سی آودی کٹیا وچ راجے۔ بی بیاں دا میلہ لگیا رہندا سی۔ جیہنوں جی کیتا لکڑ دا منڈا، جیہنوں جی کیتا جیوندا جاگدا۔ پر ہن تاں ساڈے مگر آہ وی ہتھ دھو کے پئے پھردے آ، کیہڑے 'سیل' والے آ بھگتا، دسیں پتر نوں؟" "بابا جی ترکشیل والے۔"، سیکٹری نے بابے دا سوال بوچدیاں ہی جواب دتا۔
بابے دیاں لیڈراں نال گھروڑ جہی والیاں گلاں سن کے میں کہیا، "بابا جی سیاست بارے خاصہ گیان اے تھونوں۔" اینا سن کے بابا لاچڑ جیہا گیا تے گل لکڑ دے منڈیاں تے لے آیا۔ "لے پتر ہن سیاست تے لکڑ دے منڈیاں دی سانجھ بارے سن، آپاں نوں ایہناں گلاں بارے پوری 'جرنل نیوجل' آ۔" بابا اجے ہور اگے بولن ہی لگا سی کہ سیکٹری ٹوکدا بولیا، "بابا جی جنرل نولیج ہوندی اے۔" بابے نے آپنی لڑی اگے توردیاں کیہا، "بھگتا بھاویں کچھ وی آ، طرز تاں اکو جہی ہی آ ناں۔ پتر توں ہی دیکھ لا ساڈا سانڈھو جدوں وزیر اعظم بنیا تاں ساریاں نوں لکڑ دا منڈا دیئی گیا کہ اسیں دیس دے بے روزگاراں نوں کم دیاں گے پر دینا کیہڑے بھڑوئے نے سی۔ بس لکڑ دا منڈا نہ رویا نہ اوہنے دودھ منگیا، وچارے بے روزگار اوویں ہی موڈھے نال لائی پھردے رہے۔"
ہیں! بابے دا سانڈھو وزیر اعظم؟- ایہہ گل سن کے میتھوں رہیا نہ گیا تے میں بابے نوں اوہدے سانڈھو بارے وی پچھ ہی لیا۔ تاں بابا ہسدا جیہا بولیا، "توں وی پتر بہت بھولا ایں، کملیا نہ تاں واجپائی جگراویں ویاہیا سی تے نہ ہی اسیں جگراویں ویاہے آں۔ دوویں ہی مشہور چھڑے، کیوں ہوئے نہ سانڈھو سانڈھو؟" بابے نے آپنی واجپائی نال انوکھی رشتے داری دا پردہ فاش کرن توں بعد فیر سوئی لکڑ دے منڈے دین والیاں تے رکھ لئی۔ "پتر، آہ پٹیالے آلا راجا وی لکڑ دے منڈے دین وچ واہوا پھرتی دکھا گیا۔ وچارے بے روزگار ماسٹر------ بھگتا کیہڑے 'بیڈ' آلے کہندے آ اوہناں نوں؟" بابے نے گل کردیاں سیکٹری نوں پچھیا۔ سیکٹری وی جویں تیار ہی کھڑا سی، "بابا جی بیڈ آلے نہیں، بی ایڈ والے۔" بابا فیر ریڈیو وانگوں سٹارٹ ہو گیا، "ہاں بی ایڈ والے، ایہناں وچاریاں نال راجے نے وی بری کیتی سی تے ہن آہ بادل وی چھلیاں وانگوں کٹی جاندا اے۔ پتر بڑا درد آؤندا اے جدوں کسے بے روزگار تے ظلم ہوندا سنی دا اے۔ اسیں وی تاہیں بابے بنے آں، جدوں کوئی کم نہ ملیا تاں کٹیا پا لئی۔ پر پتر سرکاراں تاں لوکاں نوں بدھو بناؤن دے راہ تریاں ہوئیاں نیں۔"
بابے دیاں گلاں میرے تے اک جادو جیہا کر رہیاں سن۔ "پتر توں آپ ای دیکھ لا، سرکاری سکولاں وچ تاں کتیاں سوئیاں پئیاں، میرا 'متبل' آ بئی سکول ماسٹراں بناں خالی ہوئے پئے آ تے ایہہ بے روزگار منڈے کڑیاں نوں بھرتی کرن ولوں "آلے کوڈی چھکے کوڈی" کری جاندے آ۔ آہ بادل نے تاں کمال ای کرتی لکڑ دا منڈا دین آلی، پہلاں تاں ووٹاں ویلے بی ایڈ والے "بچھکار" لئے کہ ووٹاں کالیاں نوں پاؤ، ساڈے میدواراں دی حمایت کرو۔ سیدوکیاں والے میگھ تے چیمیاں والے پندر ورگے وی میدوار نال پھوٹو کھچوا آئے۔ جدوں کالی جت گئے فیر توں کون تے میں کون۔ ہن وچارے نالے تاں بادل دا دتا لکڑ دا منڈا چکی پھردے آ تے نالے فیر سرکار دا پٹ سیاپا کردے پھردے آ۔ جدوں "ساڈے حق ایتھے رکھ" کہندے آ تاں فیر پانی نال بھیوں بھیوں کٹدے آ وچارے ماسٹراں نوں۔ ہن لکڑ دا منڈا دے دتا اے کہ ١٥ کُو ہزار ماسٹر رکھنے آ۔ کوئی پچھن والا ہووے بئی بھلیو لوکو پنجاب دے سکولاں نوں تاں اک اک ماسٹر وی نہیں آؤنا۔ جیہڑے وچارے رہ جان گے، اوہ فیر لکڑ دے منڈے چکی پھرن گے تے کری جان گے "مردہ باد بئی مردہ باد"۔ ہور تاں ہور کیپٹن نے آہ پنچیت سیکٹریاں نوں لکڑ دا منڈا دتا سی کہ پکے کراں گے، وچارے بادل دے راج وچ وی موڈھے نال لائی پھردے آ۔"
بابا گل کردا کردا آپنی کٹیا دے گیٹ ول وی متھے تے ہتھ دھر دھر دیکھ رہیا سی، شاید اج کوئی "مرغی" اڑ کے نہیں سی آئی۔ اینے نوں بابا اچوی جہی کردا اٹھیا تے گیٹ ولوں تریاں آؤندیاں "بھگتنیاں" نوں تریڑاں کھاہدے ہتھاں نال آشیرواد جیہا دیندا تے اکھاں وچ ہسدا بولیا، "چنگا پتر، جے اجے وی لکڑ دے منڈے دے معنیاں بارے پتہ نہیں لگیا تاں "چاننی دیوالی" نوں آئیں، ہن ساڈا بھگتی دا ٹیم ہو گیا اے۔" نال ہی بابے نے سیوادار نوں ہوکرا ماردیاں کیہا، "بھگتا، پتر نوں چاٹا ضرور چھکا کے تورنا اے۔" اینا کہہ کے بابا آودے بھگتی "ستھان" ول نوں سدھا ہو گیا۔ میں چاہ دے گھٹ بھردا کجھ کجھ سمجھ گیا سی کہ بابا مینوں وی "لکڑ دا منڈا" دے کے "بھگتی" کرن چلا گیا سی۔
