Punjabi Wichaar
کلاسک
وچار پڑھن لئی فونٹ ڈاؤن لوڈ کرو Preview Chanel
    



مُڈھلا ورقہ >> شاہ مُکھی وچار >> کھٹیاں مٹھیاں >> چاہ تے لسّی

چاہ تے لسّی

محمد علی چراغ
October 6th, 2013
5 / 5 (2 Votes)

دنیا جہان وچ درختاں دے پتراں تے کرونبلاں نوں گھوٹ کے یا ابال کے پین دا بڑا پرانا رواج رہیا اے۔ چاہ وی اک مدت توں پیتی جارہی اے۔ چین تے برعظیم پاک و ہند وچ دو ہزار سال توں وی پہلے چاہ اک شربت دے طور تے استعمال ہورہی سی۔سوم رس دا رگ وید وچ وی ذکر موجود اے۔ 1840ء دے نیڑے تیڑے برطانوی ہندوستان و چوں چاہ دنیا دے ہور وی ملکاں نوں بھیجی جان لگ پئی سی۔ اوس دور وچ وی سیلون تے آسام دی چاہ زیادہ مشہور سی۔ دوجے ایشیائی علاقیاں وچوں جاوا، سماٹرا، جاپان تے فارموسادی چاہ دی خوشبو وکھری ای ہوندی سی۔ افریقہ وچ کینیا تے نیاسا لینڈ دی چاہ خاص مقام تے درجہ رکھدی سی۔ اوسے دور وچ انگلستان والیاں نوں 1645ء دے لاگے ولندیزیاں نے چاہ دا جانو کیتا۔ شروع وچ صرف امیرتے مالدار انگریز چاہ پنیدے سن۔ 1913ء وچ چاہ انگریزاں دا قومی مشروب بن چکی سی۔ فیر دنیا دے جیہڑے ملک تے علاقے تاج برطانیہ ، ہیٹھ سن اوہناں وچ وی چاہ دا رواج ہوندا گیا۔
ویہیویں صدی دے شروع وچ سب توں پہلے بمبئی، کلکتہ تے پھر کراچی وچ چاہ خانے قائم ہوگئے۔ اوسے وقت تے پنجاب وچ چاہ شروع ہوگئی سی۔ لاہور وچ 1925 ؁ء دے نیٹرے تیڑے صرف تن چار چاہ خانے موجود سن۔ ایس توں بعد ویکھدیاں ای ویکھدیاں پورے ملک وچ چاہ عام ہوگئی۔ پنجاب دے اکثر شہراں وچ چاہ کمپنیاں چاہ بنا بنا کے مفت پیاندیاں رہیاں نیں۔
لسی تاں انساناں دا غالباً سب توں پہلا تے شروع دور دا آبی مشروب یعنی شربت بنی رہی اے۔ دُودھ ، دہی تے لسی اوسے دور توں آرہے نیں کہ جدوں انساناں نے بھیڈاں بکریاں تے مجھاں گاواں اوٹھ پالنے شروع کردتے سن۔ ہر تہذیب دے زرعی دور وچ لسی پیتی جاندی رہی اے۔ پنجاب و چ جدوں لسی دے مقابلے وچ چاہ آگئی اوس ویلے ساڈے پنجابی شاعراں نوں ایہہ دھڑ کو لگ گیا کہ چاہ دے آون مگروں کتے پنجاب دے جواناں کولوں طاقت بخش اکسیر، معتدل تے ہزاراں سال پرانی شے نہ کُھس جائے۔ ایسے لئی چراغ دین جونے کے والے (1995-1898 ء) نے پاکستان بنن توں اک دو سال پہلے قصہ جھگڑا چاہ تے لسی دا‘‘ سرجیا۔
چاہ تے لسی دا ایہہ چار ورقیاں دا اک منظوم مکالماتی فیچر ورگا قصہ اے۔ کل75 شعر نیں، ایہناں وچ چاہ تے لسی اپنی اپنی وڈیائی بیان کردیاں تے اک دوجی نوں نندن تے زور دیندیاں نیں۔ دوہاں دے بارے وچ شاعر دا اپنا علم، سماجی شعور، مشاہدہ تے ذاتی وابستگی دا وی بھرواں تاثر موجود اے۔
پہلوں نام رب سچے دا تھیاوئیے
قصہ لسی چاہ دا جوڑ کے سناوئیے
اک دن چاہ تے لسی ہویاں کٹھیاں
سکھ ساندھ پچھ گلیں آن ڈٹھیاں
چاہ نے کہیا لسیے سنانویں حال توں
کرنا مقابلہ کیہ میرے نال توں
ٹھنڈ وچ بہندے نوں بچاواں پالے توں
ثابت کرالے چاہواں پین والے نوں
تھکے ٹٹے بندے دا تھکیواں لاہ دیاں
ہاڑ جیٹھ وچ میں ٹھنڈکاں پوچا دیاں
چوتھا ایہہ نتیجہ مرا نکلے اخیر توں
پانی لاگ ہون دیواں نہ سریر نوں
لسی جیہڑی ٹھنڈے سبھا تے تھندے مزاج والی تے فوجیاں دی خاکی وردی ورگی چاہ توں وڈی سی، پر اوہدی شیخی تے شوخی اتے چپ نہ رہ سکی۔
لسی کیہا چاہ نوں ایویں پھریں توں گھا بری
مِرے نال کس طرح کریں توں برابری
میرے وچ تری تیرے وچ خشکی
میرا رنگ چٹا تیرا لال مُشکی
دل تے دماغ رکھاں دونویں تر میں
بُڈھیاں نوں دینی ہاں جوان کر میں
لسی پین والے دا نہ دل دھڑکے
لاغراں نوں کراں مضبوط پھڑکے
لسی نے چاہ نوں رنگ روپ سناکے شرمندہ جئیا تے کچیاں کرن دی کوشش کیتی۔ پر سڑدی، بلدی ہوئی چاہ نوں اپنے نویں پن دا بڑا مان سی، اوہنے وی اپنی تعریف جاری رکھی، اوہ لسی نوں آکھدی اے۔
پوہ ماگھ وچ پئی ٹھاریں دندنی
سارے لوک مینوں کر دے پسندنی
پرچ پیالی وچ مینوں پان گے
نکے نکے گھٹ بھر کے لنگھاں گے
پالے وچ لسّی بھلا کون منگ دا
میرے باہج کسے دا نہ جھٹ لنگھ دا
جناں چر زور وچ رہوے سردی
میرے نال دنیا ہے پیار کردی
لسّی نوں تاں لوک ڈیکاں لا کے پیندے نیں، لسّی اندرون نگھی سی، حوصلہ وی رکھدی سی، پر نویں نونہہ ورگی چاہ نوں اوہدی تھاں تے ای رکھنا چاہندی سی۔ ایس کر کے لسی وی چاہ دے پوتڑے پھرول کے رکھ دتے:
لسی نے جواب دتا سن چائے نی
سارے گن آپ اپنے سلاہے نی
خشکی ودھائیں خون نوں سکائیں توں
نگہ کمزور کرکے دکھائیں توں
دونویں تیرے تت خشکی تے گرمی
جھگڑا توں کریں مل کے بے شرمی
چہرے اتوں دور کردیں روحانگی
ایہہ تیرے وچ وڈی ہے جوانگی
آلے واکوں منہ چاہ بناویں بندے دا
ہویا پرچار کیہہ رواج گندے دا
لسی نت پیوے فائدہ ایہہ پوچا دیاں
سال پچھوں مہینہ زندگی ودھا دیاں
ٹھیک اے چاہ نوں بھانویں اپنے بُرے چنگے گناں دا واہ وا ہ پتا سی، اوہ تاں خود وی چڑچڑی جیہی ہوچکی سی، اوہنوں اپنیاں چستیاں چالاکیاں دا غرور وی سی، ایس کرکے اوہنے چسکے لے کے لسی نوں سِدھیاں سِدھیاں تے کجھ ہور سچیاں سنایاں:
کتھوں آیوں زندگی ودھان والیے
تازگی سریراں نوں پوچان والیے
ویکھ لیا تینوں وڈی فائدہ مند نوں
بادی دیاں پیڑاں کریں بند بند توں
ایس توں بعد چاہ نے اپنی زبانی خود ای اپنے بنون دا ول دسیا نالے ایہہ حقیقت وی دسی:
لگاتار مینوں جیہڑا روز پیوے گا
کویں اوہ میرے ڈٹھیاں بغیر جیوے گا
لسی اپنی ٹھنڈی تاثیر نے مکھن جیہی ملائمت دے باوجود وی اپنے بارے دشمن دی زبانوں سچ سن کے چپ نہ رہ سکی:
تیرے کولوں جنہاں کالجہ سٹراوناں
تیرے نال اوہناں کیہہ پیار پاوناں
لسی نے اپنیاں ہور خوبیاں وی بیان کردتیاں نے پھیر ایہوا ی دسیا کہ پنجاب تے سندھ دے ودھیرے لوک تاں لسی ای پیندے نیں۔ فیر چاہ وی اپنی قدر تے وڈیائی کردیاں ہویاں دسن لگ پئی:
ہووے بھانویں جیٹھ ہاڑ تے سیال نی
ایس گل دا نہ کردے خیال نی
پچھ لَے کپور تھلے تے جالندھروں
چاہ پیتی باہج نکلے نہ اندروں
کوٹہ تے کراچی دونویں ادھوادھ نی
لسی نالوں چاہ دی دکان ودھ نی
سیالکوٹ راولپنڈی جموں ول نی
پہلوں چاہ پکان پچھوں ہور گل نی
ہندی سندھی لوک میتھوں رہ نہیں سکدے
چاہ دا وگاڑ موہوں کہہ نہیں سکدے
چاہ دیاں ایہہ شیخیاں تے شہراں دا ذکر سن کے لسی بھانویں ٹھنڈی ٹھار رہندی پر چاہ نے اپنی تعریفاں دے پل بنھن لئی جیہڑا جھوٹھ دالڑ پھڑلیاسی، اوس اتے لسی اک خاص پنجابن وانگوں سدھی ساہویں ہوکے بولن لگ پئی، لسی نے چاہ نوں آکھیا:
کل دی توں بھوتنی سویاں چ ادھ نی
کیہڑا ای علاقہ تیرا میتھوں ودھ نی
انی سوستاراں چ پنجابے آئی نی
تے اج ناڈھو خاں دی بچی توں سدائیں نی
لسی دی زبانی ’’کل دی بھوتنی تے سویاں چ ادھ نی‘‘ تے ناڈھو خاں دی بچی، دے طعنے، اپنے معنوی اعتبار نال بھرویں تے پنجابی وسیب دے بڑے جاندار نمائندے نیں۔ ساڈے شاعر نے جس روانی ، خوبی، سادگی تے فطری لوڑ دے پس منظر وچ ایہہ دونویں شعر لکھے نیں، ایہہ اوہناں دا ای حصہ اے۔ ایہناں وچ شاعر دا اپنا واضح تعصب وی دسدا اے تے نالے برطانوی سامراج توں نفرت دا وی پتا لگدا اے۔
باہروں آئی ہوئی چاہ خورے ایہناں طعنیاں معنیاں دی پوری ڈونگھیائی تے کاٹ نوں نہ سمجھ سکی ہووے ، اوہنوں بھانویں اینی سڑکن نہ لگی ہووے پر شاعر نے اوس دور (1945-46 ء) وچ اپنی بیزاری تے کراہت دا کھل کے اظہار کردتا سی۔ ایس موقعہ تے چاہ نوں ہورتاں کُجھ نہ سجھیا اوہ صرف لسی دیاں برائیاں تے نقصان ای دسدی رہی:
وائی بادی ریح تناں نوں ودھائیں توں
بڑی چنگی کہڑی گل توں سدائیں توں
ایہدے نال ای چاہ وی اپنی ہواڑ واکوں اچی ہوکے ہور وی اچیاں گلاں کرن لگ پئی۔ دوسری جنگ عظیم دے پس منظر وچ دنیا بھردیاں فوجاں تے فوجیاں دا کردار تے عزت ویکھ کے چاہ نے اک ہورسچ بول کے لسی نوں نہتا جئیا کردتا۔ چاہ آہندی اے:
فوج وچ رہن سدا میریاں ضرورتاں
اگانہہ دی ترقی دیاں ہین صورتاں
چاہ جیویں دورانِ خون تیز کردی اے اوسے طرحاں اوہ تتی تے جوشیلی ہو کے بول دی رہی تے اپنی تاریخ دسن لگ پئی:
آسام دے علاقے وچ میرا جم نی
میرے اگے بولنا کیہہ تیرا کم نی
ایشیاء توں گئی یورپ دے وچ میں
بصرا تے روم شام لیا کھچ میں
عدن کہ ایران یا فلسطین اے
روس تے اومان یا اٹلی سپین اے
میرا ورتارا ہوگیا زمانے تے
ایویں نہ توں لڑیں حوصلے بیگانے تے
بیگانے حوصلے تے لڑن دا ذکر کر کے شاعر دوجی عالمی جنگ دے فریقاں اتحادیاں (برطانیہ عظمیٰ، فرانس، روس تے امریکہ وغیرہ) تے محوری ملکاں جرمنی (تے اوہدے حلیف اٹلی جاپان وغیرہ) نوں کرائے دے سپاہیاں اتے بیگانے بھاڑے دے ٹٹوواں دے حوالے نال گل کر کے اک وڈا بیان دتا اے۔
ایہہ سب کجھ سن کے لسی نے کچی لسی واکوں ودھ کے چاہ دیاں رج کے بدخوئیاں تے برائیاں بیان کیتیاں:
لسی آکھے گن کے میں دسّاں ساریاں
پیدا تیرے وچوں ہون جو بیماریاں
کناں وچ شاں شاں اندھراتہ اکھاں نوں
دونویں گلاں ہوندیاں ہزاراں لکھاں نوں
تیری صفت تیرے وچ بس اینی ایں
کرکمزور ا‘کّا مرداں نوں دینی ایں
چاہ پین والے نوں افیم لگ دی
ایہہ وی بڑی مشہور گل جگ دی
چاریں پنجیں سالیں دنداں نوں اکھیڑ دی
سُتیں اٹھیں سالیں فیصلہ بنیڑ دی
دسیں سالیں اکھیاں توں کریں انھیاں
ایس گلوں چائے تینوں ٹھیک مَنیاں
شاید ایہہ لڑائی تے برائیاں دا پٹارا ہور وی کھُلدا چلا جاندا پر شاعر نے ایدوں بعد چھیتی ای جھگڑا مکادتا۔ شاعر نے اج توں کوئی پینٹھ ورھے پہلے دے ایس نکے قصے وچ چاہ تے لسی بارے جو کجھ وی دسیا اوہ سب کجھ طبی نقطہ نظر نال وی تے تاریخی حوالے نال وی درست اے۔ ایس اعتبار نال شاعر دیاں ساریاں معلومات ٹھکویاں تے بھرویاں نیں۔ سب توں ودھ کے شاعر دا انداز تے اسلوب بڑا ای اڈول لوکائی دامن بھاتا اے۔


Share |


 

Depacco.com


 

 

Your Name:
Your E-mail:
Subject:
Comments:


Support Wichaar

Subscribe to our mailing list
نجم حسین سیّد
پروفیسر سعید بُھٹا
ناول
کہانیاں
زبان

 

Site Best Viewd at 1024x768 Pixels