مینوں بڑی خوشی ہے کہ سندھی بولی دے مشہور تے پہلی صف دے افسانہ لکھن والے امر جلیل دے افسانیاں دے پنجابی ترجمے دی کتاب دی مکھ وکھالی نیویارک دے ایس علاقے وچ ہو رہی ہے جنہوں ''لٹل پاکستان'' آکھدے ہین اوہ 'لٹل پاکستان' جیس دی قومی بولی میرے اک بیلی دے آکھن موجب اردو نہیں پنجابی ہے تے ہونی وی چاہی دی ہے۔
سندھ یاں سندھیاں تے پنجاب یاں پنجابیاں دے وچ واسطہ تے رابطہ لال شہباز قلندر تے اوہناں دی پاکستان پیپلزپارٹی، شیخ ایاز تے یاں پھیر ڈاکٹر منظور اعجاز راہیں ہویا ہے۔ اک ہور روحانی واسطہ سندھ دے حوالے نال ملتان دے بہاء الحق دا وی ہے پر میں اہنوں سندھیاں تے سرائیکیاں وچ تعلق سمجھناں۔ صدیاں توں سندھ توں ننگے پیریں ملتان جاندیاں ہوئیاں مولود تے مناجاتاں گاؤندیاں ہوئیاں بہاء الحق دے سندھی مرید۔
پنجابی دانشور ڈاکٹر منظور اعجاز ولوں شروع کیتی ہوئی پنجابی بولی دی ویب سائٹ 'وچار' تے پنجابی بولی دے مضمون تے کالم سندھی بولی وچ تے سندھی بولی دے مضمون ،کالم تے کہانیاں پنجابی بولی وچ ترجمہ ہو کے چھپ رہیاں ہین۔ ایہہ اوہ کم ہے جیہڑا سندھی تے پنجابی سیاست دان تے سیانے پاکستان وچ بیٹھ کے سٹھاں سالاں توں نہیں کر سکے پر ڈاکٹر منظور اعجاز نے واشنگٹن توں کر وکھایا ہے۔
مینوں اوہ دن چیتے آؤندے ہین جدوں نواز شریف دی پنجاب وچ صوبائی تے بینظیر بھٹو دی اسلام آباد وچ (زیرو پوائنٹ تیکر) مرکزی حکومت دے دناں وچ حسین تقی دے نال پنجابی سوجھواناں نے پنجابی بولی وچ پہلا روزنامہ 'سجن' شروع کیتا سی۔ پنجابیاں توں بوہتی خوشی چوکھے سندھی پڑھے لکھے لوکاں نوں ہوئی سی، اُچیچا چوکھے جواناں نوں۔ اوہ جدوں وی لہور جاندے 'سجن' دے دفتر ضرور جاندے جیویں کدی لوک چاہ نال فلمی سٹوڈیوز ویکھن جاندے سن۔ حسین تقی، شفقت تنویر مرزا تے ظفریاب نوں واہوا سندھی جوان اوتھے جا کے ملے سن۔
حیرانی ہے کہ اوہی اودوں دے پنجاب دے وزیر اعلیٰ نواز شریف جنہاں نے 'جاگ پنجابی جاگ تیری پگ نوں لگ گیا داغ' دا نعرہ ماریا سی۔ اوہناں دی حکومت وچ دکھنی پنجاب دی اطلاعواں دی وزارت دے اشتہار لہور دے اخباراں وچ چھپ سکدے سن پر 'سجن' دی راہواں وچ ایسے حکومت نے بڑے روڑے اڑائے۔ خورے بینظیر بھٹو دی حکومت دا کارنامہ سی یاں فہمیدہ ریاض دیاں اپنیاں کوششاں کہ 'سجن' نوں بہرحال وفاقی وزارت تعلیم توں کجھ مالی مدد ملی سی۔ پر پنجابی اشرافیہ تے مڈل کلاسیاں دی اپنی ماں بولی ولوں ''نموشی'' یاں بے حسی تے صوبائی حکومت دی کٹھورتا کہ پنجابی بولی دے پہلے روزنامے 'سجن' نوں بند ہونا پیا۔
مینوں کسے نے دسیا سی کہ 'سجن' دے دناں تے پھیر اوس دے بند ہوون دے حالات تے کسے نے 'راتاں لمیاں ہوئیاں' دے سرناویں نال اک کتاب وی لکھی ہے۔ سندھیاں سنے دوجے صوبے دے ''تتے دماغ'' قوم پرستاں نوں وچارنا چاہی دا کہ ایہہ کیہو جہی ''ظالم قوم'' ہے جیس نے سب توں بوہتا ظلم اپنی ماں بولی تے کیتا ہویا ہے !
پنجاب اسمبلی وچ خورے فضل حسین راہی یاں کسے ہور ایم پی اے دے پنجابی بولی وچ حلف چکن دی چاہ تے اینا ہنگامہ ہویا سی کہ جیویں پنجابی وچ حلف توں نکاح یاں ملک ٹٹن دا خطرہ پیدا ہو گیا ہوے۔ ایہو کھپ اکبر بگٹی دے قومی اسمبلی وچ بلوچی بولی وچ حلف چکن یاں بالاچ مری دی پاکستان دی بجائے بلوچستان نال وفاداری دے اعلان تے پئی سی۔
جے کراچی تے لہور دے دو وڈے اردو اخباراں نے 'نسیم حجازی' کٹ یاں ''جنگوازم'' پالیسیاں نہ پھڑیاں ہندیاں تے پاکستان وچ بولیاں اپنی قومی حیثیت تے حق کدوں دا منوا چکیاں ہندیاں۔
کدی سندھی بولی دا بل سندھ اسمبلی وچ پاس ہوون توں 'اردو دا جنازہ' نکلدا دسیا گیا تے کدی ڈھاکہ دے ریس کورس میدان وچ جنرل اروڑا ساہمنے جنرل نیازی دے ہتھیار سُٹن دی پی ٹی وی تے فلم وکھاون تے بڑا رولا پیا، پر لکھاں بنگالیاں دے قتل تے بنگالی زنانیاں دی عزت لٹن تے اک لفظ وی نہیں لکھیا تے چھاپیا گیا۔ انج ہی بوہت سارے سندھی سوجھوان سندھی نیانیاں دے سکولاں تے کالجاں وچ اردو پڑھن نوں 'سندھی دے خلاف سازش' سمجھدے ہین۔
پاکستان دی قومی اسمبلی وچ اک رکن مجیب پیرزادہ دا پیش کیتا ہویا بل کئی دناں توں حالی تیکر داخل دفتر ہے کہ پاکستان وچ اردو دے نال رہندے چواں صوبیاں دیاں بولیاں، سندھی، پنجابی، بلوچی تے پشتو نوں وی قومی بولیاں آکھ دتا جاوے ۔ میں تے آکھناں ایس دے نال سرائیکی، ہندکو، بلتی، براہوی، تے پوٹھوہاری وی کیوں نہیں!
سندھ وچ پنجابی بولی تے ادب ترتیب وار پنجابی آباد کاراں، پنجابی فلماں، ماہنامہ سوہنی' تے اوس دے ایڈیٹر طارق اشرف تے ڈاکٹر آثار آرائیں راہیں سندھیاں وچ پچھان ہوئی، نہیں تاں سندھی وزیر اعظم ذوالفقار علی بھٹو دی حکومت نے تے ماہنامہ 'سوہنی' سنے سندھی بولی دے چالی توں بوہتے جریدیاں تے کتاباں تے روک لا کے طارق اشرف تے ابراہیم منشی ورگے شاعراں تے ادیباں نوں کئی مہینے جیل وچ رکھیا۔
اک ایہو جہی بولی تے صوبہ جیس وچ چنگے بھلے ادیب تے قوم پرست 'پنجابی سامراج' دی اصطلاح ورت دیاں ہوئیاں اوتھے سندھی تے پنجابی بولیاں دا اک دوجے دے روپ وچ تبادلے تے ترجمے توں 'شریکاں' تے گھٹو گھٹ ایہہ ثابت ہو سکے گا سندھ وانگوں پنجاب وچ وی ددھ تے شہد دیاں کوئی نہراں نہیں وگ رہیاں سگوں لہو تے اتھرواں دی اوہی سندھو وگ رہی ہے۔ ایتھے جے مختار مائی ہے تے اوتھے فوجی کپتان ہتھوں جنسی زیادتی دا شکار ڈاکٹر شازیہ خالد تے کاروکاری دیاں ماریاں زنانیاں ہین۔ پھیر اوہی گل کے سور جیویں سندھ وچ ہے اُنج ہی مدینے وچ ہندا ہے!
اوہ ملک جتھے بولیاں دے تعصب وچ اک رات وچ ساڈھے چار سو لوک قتل کیتے جاندے ہوون۔ حیدر آباد کراچی اُنی سو اٹھاسی، ہر بولی دے اپنے ''شہید'' ہوون تے جتھے دوجیاں بولیاں دے قاتل اپنی اپنی بولی دے 'شہیداں'' دے دن مناؤندے ہوون اوتھے بولیاں وچ فاصلیاں نوں گھٹ کرن دی کوشش تے ہن سندھی افسانہ نگار امر جلیل دے افسانیاں دا پنجابی وچ ترجمہ 'امر کہانی' نکی جہی گل نہیں ہُندی!
