٢١ فروری دا دن تاریخ وِچ بڑا عظیم ہے۔ ایہہ دِن قومی پدّھر ’تے ماں-بولی دنیا وجوں منایا جاندا ہے۔ اِس دی شُروعات ٢١ فروری ١٩٩٩ توں یونَیسکو ولّوں اِس نوں مانتا دین نال ہوئی۔
٢١ فروری تاریخ بنگلادیش نال جُڑیا ہویا ہے۔ ١٩٤٧ وِچ بھارت دی ونڈ توں بعد جدوں نوَاں ملک پاکستان ہوند وِچ آیا تاں اُردو نوں اِکو اِک اِس دی قومی زبان بنایا گیا سی۔ پر مشرقی پاکستان (ہُن بنگلادیش) دے لوکاں، خاص کرکے طالب علماں نے آپنی ماںبولی بنگالی نوں چھڈّن توں نانہہ کر دِتّی اَتے منگ کیتی کہ اُردو دے نال نال بنگالی نوں وی پاکستان دی قومی زبان بنایا جاوے۔ پر پاکستان دے بانی محمّد علی جناح اُردو نوں پاکستان دی اِکو اِک قومی زبان بناؤن لئی بضدّ سن۔ اُوس سمیں دے مشرقی پاکستان دے طالب علماں اَتے ورودھی پارٹیاں نے بنگالی نوں پاکستان دی دُوجی قومی زبان بناؤن لئی لڑاءی دا مڈھ بنیا۔ ایہہ جنگ ١٩٤٨ توں شروع ہو کے ٢٦ فروری ١٩٥٦ نوں اُوس سمیں مکی جدوں پاکستان دی قومی اسمبلی نے بنگالی نوں دیش دی قومی زبان وجوں قبول کر لیا۔ اِس لمّے جنگ دوران طالب علماں نے بھاری قربانیاں دِتّیاں۔ ٢١ فروری ١٩٥١ نوں وِکھاوا کرن لئی طالب علماں ’تے سیکورٹی فورسز نے گولیاں چلائیاں۔ ڈھاکہ ’چ مَیڈیکل کالج ہوسٹل دے نیڑے چلائی گئی گولی وِچ پنج جی محمّد صلاح الدین، عبدالجبار، عبدُالبرکت، رفیق الدین احمد اَتے عبدالسلام مارے گئے۔ ایہناں وِچوں پہلے ٣ طالب علم سن۔ اِس نال طالب علماں وِچ روہ ہور ودھ ہو گیا اَتے دُوجے دِن سیکورٹی فورسز دِیاں گولیاں نال کُجھ ہور لوک مارے گئے۔ طالب علماں نے یونیورسٹی دے ساہمنے آپنی ماں بولی لئی شہیدیاں پاؤن والے ایہناں لوکاں دی یاد وِچ شہیدی یادگار قائم کر دِتّی۔ سیکورٹی فورسز نے اِس نوں ڈھاہ دِتّا پر طالب علماں نے اِس نوں مُڑ قائم کر لیا۔ اَجّ وی ڈھاکہ یونیورسٹی دے ساہمنے ایہہ یادگار قائم ہے۔ بنگلادیش دے لوک آپنی ماں بولی لئی شہید ہون والیاں دا ہر سال ٢١ فروری نوں شہیدی دِن مناؤندے ہَن اَتے زندگی دے ہر میدان وِچ آپنی ماںبولی نوں اپناؤن اَتے اِس دا ہور ودھا کرن دا جتن کردے ہَن۔ بعد وِچ بنگلادیش نے دنیا دے زبان دی ونّ-سُونّتا وِچ یقین رکّھن والے ہور بہُت سارے ملکاں نوں نال لَے کے ٢١ فروری نوں، قومانتری پدّھر ’تے ماںبولی دن وجوں یونَیسکو توں مانتا دُعا دِتّی۔ ہُن ایہہ دِن صِرف آپنی ماں بولی لئی شہید ہون والے بنگالی طالب علماں دا شہیدی دِن ہی نہیں رِہا، سگوں پُوری دُنیا دے آپنی ماں-بولی نال پیار کرن والے لوکاں لئی اِک من پیارا دِن بن گیا ہے۔ دُنیا بھر وِچ آپنی ماںبولی نوں پیار کرن والے اَتے دنیا نوں کئی زباناں دی دنیا بنائی رکّھن وِچ یقین رکّھن والے اِس دِن نوں پُوری جوش خروش نال مناؤندے ہَن۔
اِس سلسلے وِچ دُنیا بھر وِچ وسے ہوئے پنجابیاں نوں آپنے اندر جھاتی مار کے ایہہ سوچنا چاہیدا ہے کہ اوہ آپنی ماں-بولی نوں کِنّا کُ مان دِندے ہَن؟ دُنیا بھر دے اکثر تعلیم دے ماہر اِس گلّ نوں منندے ہین ہَن کہ بچّے آپنی ماں بولی وِچ ہی سِکّھیا آسانی نال حاصل کردے ہَن۔ سِکّھیا ماہِر اِس گلّ ’تے زور دِندے ہَن کہ گھٹّو-گھٹّ پرائمری تکّ تاں سِکّھیا سبھ طالب علماں نوں ماں-بولی وِچ ہی دِتّی جانی چاہیدی ہے۔ یونَیسکو نے ١٩٥٣ وِچ ہی اِس بارے ہدایتاں جاری کر دِتّیاں سن۔
پر ساڈا پنجابیاں دا ربّ ہی نِرالا ہے۔ اسیں ماں-بولی پنجابی دی بنیاد ’تے جدّ وجہد کرکے پنجابی صُوبہ بنوا کے وی آپنی ماں-بولی توں مُنہ موڑی بیٹھے ہاں۔ گھراں وِچ اَتے گھراں توں باہر پنجابی بولنا سانوں گھٹِیا لگدا ہے۔ مُنہ وِنگا کرکے غَیر-پنجابی زباناں بولن دی کوشش کردے ہوئے اسیں آپنے-آپ نوں تیس مار خاں سمجھدے ہاں، جدوں کہ عظیم بنگالی مصنف ٹَیگور نے ساڈی بولی بارے کیہا سی کہ جس زبان وِچ گورو نانک تے بُلّھے نے لِکھیا ہے، اوہ پچھڑی ہوئی کیویں ہو سکدی ہے؟ اِس دے باو جود بہُت سارے پرائیویٹ سکول نہ کہ پہلی توں دسویں تکّ پنجابی پڑھاؤن توں اِنکاری ہَن سگوں اوناں نے سکولاں وِچ پنجابی بولن ’تے وی طالب علماں ’تے پابندیاں لائیاں ہوئیاں ہَن۔ پنجاب دے وڈّے شہراں دے بازاراں ولّ جھاتی مارن ’تے کوئی وِرلا بورڈ ہی پنجابی وِچ نظر آؤندا ہے۔ اجیہا لگدا ہے جِویں اسیں کِسے مغربی ملک وِچ آ گئے ہوئیئے۔ ماں-بولی توں انکاری ہون پاروں ہی ساڈے تاریخ، ساڈے کلچر اَتے ساڈے وِرثے ’تے ریت روج ساڈی نویں پیڑھی تکّ نہیں پہُنچ رہے تے بچّے تیزی نال کُراہے پیندے جا رہے ہَن۔ اوہ غَیر-پنجابی زباناں وِچ اُچیری سِکّھیا حاصل کرکے بھاویں چنگیاں نوکریاں حاصل کرن دے قابل وی ہو جان پر چنگیاں ریتاں توں اوہ بالکُل خالی ہی رہنگے۔ زندگی وِچ چنگے تے بُرے وِچ فرق کرن دے اوہ قابل نہیں ہونگے۔ اِس کرکے اوہ بڑی چھیتی کُراہے پَے سکدے ہَن۔ اِسے کرکے دیش-وِدیش وِچ پنجابی نوجوان نشیاں دے عادی ہو رہے ہَن، نشیاں دی سمگلِنگ کرن لگّ پئے ہَن۔ باہر جان لئی وی اوہ ہر جائز-ناجائز ڈھنگ ورتن لئی تیار رہندے ہَن۔ اِس سبھ کُجھ نال دُنیا بھر وِچ پنجابیاں دا امیج وِگڑ رِہا ہے۔ بھارت وِچ کّم کر رہے کَینیڈین انبَیسی دے اِک ہلکار نے اِتھوں تکّ آکھ دِتّا ہے کہ پنجابی ودھیرے جُرم کرن والے لوک ہَن تے ایہناں نوں کَینیڈا دی اِمّیگریشن دین دی تھاں جنوبی بھارت دے لوکاں نوں اِمّیگریشن دینی چاہیدی ہے۔
بھاویں اپر کیتی گلّ پُوری طرح ٹھیک نہیں، پھِر وی ایہہ پنجابیاں دی وِگڑ رہی پچھان ولّ دِھیان ضرور کھِچدی ہے۔ جیکر اسیں اِس نَیتِک گِراوٹ توں باہر آؤنا چاہُندے ہاں تاں سانوں آپنی ماں-بولی نوں اپناؤنا چاہیدا ہے۔ آپنے کلچر اَتے وِرثے دے اگانھ ودھو اَتے نروئے پکھاں دے مطابق آپنی زندگی نوں ڈھالنا چاہیدا ہے۔ آپنے بچّیاں وِچ پنجابی ادب پڑھن تے چنگا پنجابی سنگیت سُنن دی چس پیدا کرنی چاہیدی ہے۔ ہر پنجابی نوں آپنی زبان پڑھنی تے لِکھنی آؤنی چاہیدی ہے۔ آؤ ٢١ فروری نوں سکولاں، کالجاں، یونیورسٹیاں، فَیکٹریاں، بَینکاں اَتے ہور سبھ اداریاں وِچ ماں-بولی دن پورے جوش و خروش نال منائیئے اَتے زندگی دے ہر میدان وِچ پنجابی نوں اِس دا بندا مقام دُوآؤن لئی جدو جہد کرئیے۔ پنجابی بنیئے تے پنجابی ہون ’تے مان کریئے۔
