پچھلے سالاں دی طرحاں ایس ورھے وی پلی (پنجابی لَینگوئیج ایجوکیشن ایسوسی ایشن) ولوں ٢٤ فروری والے دن عالمی ماں بولی دِن منایا جاوے گا۔ دُنیا بھر وِچ منائے جاندے اس دن دی شُروعات ١٩٩٩ وچ ہوئی جدوں بنگلہ دیش ولوں پیش کیتے ریزولیشن دے نتیجے وچ یونیسکو نے فیصلہ کیتا کہ ہر ورھے ٢١ فروری دا دن ماں بولی دن ہووےگا۔ اس دن ١٩٥٢ وچ، بنگلہ دیش، جو اُوس ویلے پُوربی پاکستان سی، وچ آپنی بولی دی پہچان لئی جدوجہد کر رہے نوجواناں نے آپنے جیون دیاں قربانیاں دتیاں سن۔ ہُن ایہہ دِن دُنیا بھر وِچ ماں بولی دا دِن کر کے منایا جاندا ہے۔
پلی ولوں عالمی ماں بولی دن دا ایہہ چھیواں سالانہ اکٹھ ہووےگا۔ اس ویلے ساڈی کوشش ہُندی ہے کہ پنجابی بولی نوں درپیش پہاڑاں جِڈیاں مسئلیاں دے باوجود کُجھ مثبت وِچار کیتے جاون۔ پنجابیاں ولوں وڈی پدھر تے جیون وچ کامیاب ہون دی قُدرتی خواہش وچ آپنی ماں بولی نوں چھڈ کے دوجیاں بولیاں نوں اپناؤن نال پیدا ہوئیاں مسئلیاں توں بہُت لوک جانو وی ہَن اَتے فکرمند وی۔ بھارت، پاکستان اَتے باہر وسن والے سوجھوان پنجابی آپنی ذمہ واری نوں پہچاندے ہوئے اکثر ایہناں مسئلیاں نوں وِچاردے اَتے لِکھدے رہندے ہَن۔ پر بوہتی واری، بوہتا دِھیان مسئلیاں دی نِشاندہی ول ہی کیتا جاندا ہے اَتے مسئلے اینے زیادہ اَتے گنبھیر ہن کہ پڑھن سُنن والا سگوں ہور مایوس ہو جاندا ہے۔
پلی وِچ سرگرم بندیاں نوں اس گل دا کوئی بھُلیکھا نہیں ہے کہ اسیں اِکلے ہی پنجابی بارے ہر مسئلے نوں سمجھدے ہاں جاں کوئی بوہت وڈا کم کر سکدے ہاں۔ اسیں پچھلے پندراں سالاں توں آپنی سوجھ تے ہِمت دی حد نوں دِھیان وِچ رکھدیاں صِرف اوہناں ہی کُجھ مسئلیاں ول ویلا تے توانائی لائی ہے جس بارے ساڈی سمجھ موجب عملی طور تے کُجھ کیتا کروایا جا سکدا ہے۔ ساڈے ساہمنے دو مُکھ نِشانے ہَن۔ (اِک) پنجابی بولی دی پڑھائی نوں ایتھوں دے ہر پدھر دے عوامی اداریاں وِچ پکّے پَیریں لاگو کراؤنا؛ (دُوجا) پنجابی بولی نوں کینیڈا وِچ اِک کنیڈین بولی دے طور تے حیثیت دواؤنی۔
آپنے پہلے نِشانے نوں لے کے ساڈی سرگرمی دی شُروعات ١٩٩٣ وِچ اوس سمیں ہوئی جدوں بی سی دے سکولاں وِچ پڑھائی لئی نویں بولی پالیسی بنائی جان دی گل چل رہی سی۔ جولائی ١٩٩٤ وِچ ایہہ نویں پالیسی بنی جس وِچ پنجابی نوں وی دوجیاں بولیاں دے برابر سکولاں وِچ پڑھائے جان دا درجہ دِتا گیا۔ اسیں اودوں توں ہی بی سی دے اتے خاص کر وَینکوور دے آس پاس دے پبلک سکولاں وِچ نویں پالیسی موجب پنجابی دی پڑھائی لاگوُ کرواؤن دے یَتن کر رہے ہاں۔ ہور وی بوہت سارے لوکاں نے آپو آپنی تھاں اس بارے کوششاں کیتیاں ہَن اَتے کر رہے ہَن۔ نتیجے وچ کُجھ کامیابیاں ہوئیاں ہَن پر جِنی آس سی جاں ہے اوس نالوں کِتے گھٹ۔ اِس، پالیسی موجب سکولاں وِچ پنجابی دی پڑھائی لاگو کراؤن اَتے چلدی رکّھن دے، سدھے دِسدے کم وِچ ان گنت وکھریاں وکھریاں اڑچناں آ رہیاں ہَن۔
سکولاں وِچ پڑھائی لاگو کراؤن وِچ آؤندیاں اوکڑاں وِچوں اِک وڈی اوکڑ پنجابی ماپیاں، پڑھیارااں اَتے اک طرحاں سارے بھائیچارے نوں اِس گل لئی راضی کرنا ہے کہ پنجابی پڑھنی، خاص کر سکول دی پدھر تے، اوہناں لئی کئی پکھاں توں لاہے وند ہے۔ دراصل ایہہ اوکڑ ہی اصلی جڑ ہے۔ ہُن سنچار تے آواجائی وچ آئے انقلاب کرکے پنجاب نال ساڈی پل پل دی سانجھ ہے۔ جِتھے اس دے انیکاں وڈ مُلّے فائدے ہَن اوتھے ایہہ گل وی ہے کہ جس قسم دا رویہ اکثر پنجابیاں دا پنجاب وِچ ہے، خاص کر شہراں اَتے اُپّرلیاں جماعتاں وِچ، اُوس دا سِدّھا اثر کینیڈا دے پنجابیاں اُپر وی نِت پیندا ہے۔ اِس نال اوہناں نوں ایتھے پنجابی دی لوڑ ول موڑنا اوناں ہی اوکھا ہو جاندا ہے۔ سو ساڈی جاچے مُڈھلا مسئلہ پنجابی بولی دی کینیڈا وچ اہمیت بارے عام پنجابی دی چیتنا نوں اُبھارن دا ہے۔ ایسے مقصد لئی پلی ولوں ہور سرگرمیاں دے نال نال ہر ورھے عالمی ماں بولی دِن تے گنبھیر وچار وٹاندرے دا پربندھ کیتا جاندا ہے۔
پچھلے ورھیاں دے اکٹھاں وچ اسیں پنجابی استاداں، پڑھیاراں، عوامی اداریاں دے پربندھکاں، پنجابی میڈیئے دے لوکاں اتے سیاسی آگواں نوں وِچار وٹاندرے لئی سدا دِتا ہے۔ ایسے ہی لڑی وچ ایس سال اسیں پنجابی بھائیچارے وِچوں کُجھ سوجھوان تے اُچ پدھری وپاری لوکاں نوں اک پینل وِچ وِچار کرن دا سدا دے رہے ہاں۔ اس ورھے دی پنجابی وپاریاں دی پینل دی اہمیت بارے کُجھ گلاں تفصیل وِچ کرن دی لوڑ ہے۔
اِس بارے دو راواں نہیں ہو سکدیاں کہ کینیڈا وچ پنجابی بولی دی ترقی وچ مُقابلتاً سبھ توں وڈا حصہ پنجابی بھائیچارے دے وپاراں ولوں ہی پایا جا رہیا ہے۔ کینیڈا وچ پنجابی بولی لوکاں تک اخباراں، ریڈیو اَتے ٹَیلی وژن راہیں پہُنچدی ہے۔ ایہناں سبھناں نوں قائل کرن والی شکتی پنجابی وپار ہن جو آپنے کاروبار دی جانکاری لوکاں تک ایہناں ذریعاں راہیں پہُنچاؤندے ہَن۔ ایتھے ایہہ گل منّن وِچ وی کوئی اعتراض نہیں ہونا چاہیدا کہ پنجابی وپاراں دا نِشانہ کینیڈا وچ پنجابی بولی دی ترقی نہیں سگوں آپنے وپاراں دا وادھا ہے۔ ایس مقصد لئی اوہ پنجابی لوکاں تک پہنچن لئی بولی دی ورتوں کردے ہَن اتے لوڑ موجب انگریزی جاں ہندی وی ورت لیندے ہن۔ پر کیونکہ کینیڈا وچ اَتے خاص کر وَینکوور دے آلے دوآلے پنجابیاں دی بوہت وڈی وسوں ہے اِس لئی پنجابی بولی دی اِس ویلے ورتوں کافی وڈّی پدّھر تے ہو رہی ہے۔ نتیجے وچ پنجابی وپاری بھائیچارا پنجابی بولی دی ترقی وِچ بوہت وڈا حصہ پا رہیا ہے۔ پر اسیں محسوس کردے ہاں کہ پنجابی وپاری بھائیچارا پنجابی بولی دی کینیڈا وچ سانبھ سنبھال، ترقی اَتے اگلیاں پیڑھیاں نوں پنجابی نال پکّے طور تے جوڑن واسطے ہور وی ودّھ حِصّہ پا سکدا ہے۔ اِس پَینل راہیں پنجابی بولی دی ترقی اَتے پڑھائی بارے ہور سِدھے حصے دِیاں آساں نوں وِچاریا جاویگا۔ امثال دے طور، پنجابی وپاری بھائیچارا کینیڈا وچ پنجابی بولی دی ترقی اتے پڑھائی بارے آؤندیاں ہیٹھ لِکھیاں اَتے اجہیاں ہور اوکڑاں وچ معاشی مدد دے کے مددگار ہو سکدا ہے:
*عام پنجابیاں وِچ پنجابی بارے فکر ودھاؤن لئی ملٹی میڈیا پروموشنل مٹیریل تیار کرواؤنا؛ *سکولاں وچ پنجابی پڑھاؤن لئی یوگ کتاباں تے کمپیوٹر دے سافٹ ویئر تیار کرواؤنے؛ * سکولاں، کالجاں اَتے یونیورسٹیاں وِچ پنجابی پڑھ رہے پڑھیاراں نوں انعاماں،وظیفیاں وغیرہ راہیں مالی مدد دے کے پنجابی دی اگّوں ہور پڑھائی لئی آمادہ کرنا؛ * کنیڈا وچ پنجابی دی اُچ پدھری پڑھائی - بی اے، ایم اے اَتے پی ایچ ڈی - دِیاں ڈِگریاں چالو کرواؤن لئی تعلیمی اداریا نوں لوڑیندی معاشی مدد دین دا بھروسہ دواؤنا۔ * لِکھتی وپارک اشتہاراں وچ ڈھُکویں پنجابی شبد اَتے پنجابی شبد جوڑاں ول دِھیان دین نال اَتے ودّھ توں ودّھ دوکاناں دے ناں اَتے جانکاری پنجابی وِچ لِکھن نال۔
ایہہ اُپّر دِتّیاں کُجھ مثالاں ہن، بولی بارے ایہو جہے ہور وی بوہت سارے پہلو ہن جِنہاں وِچ پنجابی وپاری بھائیچارا سِدھے طور تے آپنا حصہ پا سکدا ہے۔ ایتھے ایہہ سوال اُٹھاؤنا تے وِچارنا وی کُتھاواں نہیں کہ پنجابی بھائیچارا ایہہ سبھ کُجھ کیوں کرے؟ ایہہ بوہت اہم سوال ہے جس تے وِچار کرنا ضروری ہے۔ اسیں سارے بھلے بھانت جاندے ہاں کہ ایتھے بولیاں جاندیاں بوہت سارِیاں ہور بولیاں، جِویں چینی، جاپانی وغیرہ توں اُلٹ، پنجابی بولی دی فِکر کرن والی کوئی سٹیٹ شکتی نہیں ہے۔ کینیڈا دی سرکار نے اجے تک پنجابی بولی نوں کینیڈا دی اِک بولی کر کے حیثیت نہیں دِتّی۔ اِس کرکے کینیڈا وچ پنجابی بولی دی سانبھ سنبھال لئی کینیڈا دی سٹیٹ آپنے آپ نوں ذمہ وار نہیں سمجھدی۔ پاکستان وچ، جِتھوں دی کُل آبادی وچ ٦٣% توں ودھ پنجابی بولن والے لوک ہَن، پنجابی نوں اِک ادھُنِک بولی وجہوں ہی حیثیت نہیں دِتی جا رہی۔ سو اوہناں کولوں پنجابی بولی دا فِکر کرن دی کوئی آس نہیں رکھی جا سکدی۔ بھارتی پنجاب وِچ پنجابی سرکاری بولی تاں ہے پر سَرکار اِس نوں ترقی دیون ول لوڑیندا دِھیان دین لئی تیار نہیں۔ کینیڈا وچ پنجابی بولی بارے کِسے قِسم دی مدد دی اوہناں کولوں آس رکھنی غلط ہووے گی۔ سو پنجابی بولی آپنیاں لوڑاں لئی کِس اگّے ہتھ اڈّے؟ اسیں سمجھدے ہاں کہ کینیڈا وسدے پنجابی بھائیچارے دے وپار سٹیٹ دی انہوند نوں پُورا کر سکدے ہَن۔ پر ایہو جہی کوئی شکتی، دلیل، سنستھا جاں بندہ نہیں ہے جو پنجابی وپاریاں نوں اِس گل لئی مجبور کر سکے۔ سو ایہہ گل اوہناں دے آپنے وِچارن دی ہے کہ اوہ آپنی ماں بولی نوں کینیڈا وِچ پکے طور تے لاگو کرن وِچ کیہ حصہ پاؤنا چاہُندے ہَن۔
اسیں آس کردے ہاں کہ پنجابی بھائیچارے دے وپاری ویر ایہناں مسئلیاں ول دھیان دین گے۔ پلی دی ٢٤ فروری والے دن دی پَینل تے وی اُمید ہے کہ ایہہ گلاّں وِچاریاں جاون گیاں۔ پر ساڈی ایہہ آس ہے کہ کینیڈا دے وکھو وکھ حصیاں وِچ پنجابی وپاریاں دِیاں آپنیاں جتھیبندیاں وِچ وی ایہہ مسئلے اوہناں دے ایجنڈیاں دا حِصہ بنن گے۔
پلی (پنجابی لَینگوئیج ایجوکیشن ایسوسی ایشن) ولوں ایتوار ٢٤ فروری والے دِن سرے دے حویلی رَیسٹورَینٹ وِچ (٨٢٢٠-١٢٠) وچ سویرے دس توں پَنج وجے تک عالمی ماں بولی دِن تے اکٹھ ہو رہیا ہے۔ اس وچ پنجابی وپاری بھائیچارے دیاں جانیاں جاندیاں شخصیتاں دی اِک پَینل پنجابی بولی بارے مسئلیاں بارے وِچار وٹاندرا کریگی۔ اس توں علاوہ ہور سوجھوان لوک وی پنجابی بولی بارے مسئلیاں بارے آپنے وِچار رکھن گے۔
سادھُو بنِنگ پنجابی لکھاری ہَن اَتے یو بی سی وچ پنجابی پڑھاؤندے ہن۔ sadhu.binning@gmail.com
