بولِیاں تد ای مرنوں بچدِیاں نیں جدوں اوہناں نُوں ریاستی کماں کاراں دِیاں بولِیاں بنایا جاندا اے۔ ریاستی لوڑ ای بولِیاں دے پڑھاون لِکھاون تے پڑھائی وسیلہ بناون دا پربندھ کرواندی اے۔ جے کوئی بولی ریاستی کار ویہار وِچ نہیں ورتیندی تاں ابل تے اوہ پڑھائی لِکھائی ای نہیں جا سکدی جے پڑھائی لِکھائی وی جاوے تاں اوہنوں پڑھائی وسیلہ بنا کے نہیں اِک اختیاری مضمون کر کے ای پڑھایا لِکھایا جا سکدا اے- اجیہی پھوکی کاروائی اوس بولی نُوں نہ تاں جیوندیاں رکھ سکدی اے، نہ ای اوہدے ودھارے پسارے دا مُول بن سکدی اے- اجیہا ورتارا اوہناں بولِیاں نال تاں کیتا جا سکدا اے جیہڑِیاں ہوون اوبھڑ پرجیہناں نال کِسے تھاں دا کوئی پُرانا ٹانکا جُڑدا ہووے- (آپنے تھاؤں ایہدی مثال لینی ہووے تاں فارسی عربی دا ناں لیا جا سکدا اے۔ عربی ساڈی دھرم بولی اے ایہدی پڑھائی ساڈے گھراں وِچوں شُروع ہو جاندی اے۔ پڑھائی ویہار وِچ ایہدی ورتوں دِینیات دے مضمون وِچ ہوندی اے۔ بولی پاروں ایہدی پڑھائی اصلوں ہوروِیں اے ایہدا روز ورتی وِچ لابھ تاں اِک پاسے دِینی پڑھائی لئی وی لابھ نہیں نِکلدا-)
دُنیا دے کِسے علاقے دی وی اجیہی مثال نہیں لبھدی جِتھوں دی ماں بولی نُوں پڑھائی وسیلہ بناون دی تھاں اختیاری مضمون کر کے پڑھایا جاندا ہووے جاں پڑھان دا سوچیا جاندا پیا ہووے- جِتھے کِدھرے وی ایہو جیہی کوئی مثال ہے تاں پکی گل اے جو اوتھے اجیہی ہونی قُدرتیں نہیں ورتی، سگوں اوہدے پِچھے ڈھیر وڈا تواریخی سیاسی دھرو اے۔ جیہدی پاروں اوتھوں دے وسنیکاں نُوں آپنی ماں بولی وِچ پڑھن لِکھن، روزی روٹی کماون تے راج کاج دے کماں وِچ آپنا سِیر پاون توں ونجا دِتا گیا اے۔
اوہناں کول ماں بولی دی ورتوں دا اِکا راہ بچدا اے تے اوہ ہے عام بول چال۔ ایہہ وی کِسے دا اوہناں نُوں دِتا ہویا دان نہیں ہوندا۔ اوہ ہوندی ای ماں بولی اے ماس نال نَہواں واکن جُڑی۔ جھٹا پٹ نکھیڑی نہ جا سکن والی۔ ایہدے بولن چالن اُتے ہٹک نال اوبھڑ بولی مڑھن والیاں دا کم نہیں چل سکدا۔ کیوں جو اوہناں نُوں آپنا ویہار چلان تے پیداوار لین لئی لوکائی دی لوڑ تاں سرپر رہندی اے جے اوہ لوکاں دے ماں بولی بولن دی مناہی کر دین تاں اوہ تے بندے ای ونجا بہسن۔ اوہناں دا مسئلہ ہوندا اے بندہ رہوے بندہ ای پر بندے وجہوں اوہدی اُساری ماری جاوے تاں جو اُتلیاں دی لوڑ پُوری کرن والی کل بن جاوے۔
ایس کر کے ایہنوں ٹھپن مِدھن دا ایہو ڈھنگ اے بول چال لئی رہوے پئی پڑھت لِکھت دے کِسے نِکے توں نِکے کم وِچ ایہنوں اُکا نہ نیڑے لگن دیو۔ بولن چالن وِچ ماں بولی دا ورتن وسنیکاں نُوں ایہدی پڑھت لِکھت اُتے ہٹک دی رَڑک نہ پَین دیسی- اوہ ایہا بُھلیکھا کھادی رکھسن اوہناں دی ماں بولی نہیں کُھسی، اوہ تاں ایہدے بولن چالن وِچ اصلوں ازاد نیں۔ ویہار بند پڑھت لِکھت وِچ ماں بولی دا نہ ہوون اوہناں نُوں بول چال توں اُچیرا تے اُچیچا کم لگسی تے اوہ آپ ای آپنے آپ نُوں سمجھاون لگ پوسن جے سرکاری درباری ویہار وی اوہناں دی عام ورتوں دی بولی بولن لگ پوے تاں پھیر اوہنوں مَنسی کیہڑا؟ اوبھڑ بولی پڑھائی لِکھائی تے راج دربار دی بولی بن کے اُتوں لے کے ہیٹھاں تائیں آپنی مار چھوہ دیسی تے ایس مار دی کِسے نُوں سُرت سار وی نہ ہوسی۔ ماں بولی دی بول چال نُوں ڈھا لگ ویسی۔ ایہدی لفظالی تے بُنتراں کچیاں پَیندِیاں پَیندِیاں کُھرن لگ پوسن تے ایہہ اِک بولی دے درجے توں لہندی لہندی اوڑک موت دے کھوبے وِچ نِگھردی ٹُری جاسی۔ ایہدے بُلیاراں دے سوچن سمجھن اُتے اوبھڑ بولی چھاؤنی پا بہسی۔ ایہہ اوبھڑ بولی وِچلی دُنیا نُوں آپنی دُنیا سمجھن لگ پوسن۔ آپنی دُنیا اہناں لئی اوبھڑ بن جاسی۔ آپنی دُنیا لبھن تے اوہنوں مُڑ وساون لئی وسنیکاں نُوں ماں بولی ول پرتنا پوسی۔ ایہہ پرتن پڑھت لِکھت وِچ ماں بولی دی ورتوں کیتیاں ہوسی۔ ایہدے لئی ماں بولی دی اجوکی پڑھت لِکھت اُسارنی پوسی، سُچیت ہو کے suchet2001@yahoo.com
