جی ہاں، اج وانگ ٢١ فروری ہی تاں سی اوس دِن۔ بنگالی ماں دے مجاہد پُتر جدوں آپنی ماں بولی دے دوکھیاں دی نفرت دا شکار بنے تے دنیا نوں اک مثال دے گئے۔ ہویا انج کہ ٢١ مارچ ١٩٤٨ نوں پاکستان دی حکومت نے اک قانون پاس کیتا، جس دے تحت اردو نوں سارے مُلک، جس وچ پُوربی پاکستان، جو کہ بنگال نوں کٹ کے بنایا گیا سی، وی شامل سی، دی بولی اعلانیا گیا۔ پاکستان دا وڈیرا حِصہ، جو پچھمی پاکستان دے ناں نال جانیا جاندا سی تے جِتھے ٦٠ فیصدی توں ودھ آبادی پنجابیاں دی سی، نے اس اعلان نامے نوں من لیا پر پُوربی پاکستان دے بنگالی پُتراں نوں ایہہ ناگوار ہو گُزریا۔ اوہناں اوسے ویلے توں تھاں پر تھاں ورودھ کرنے شروع کر دِتے تے آپنی بولی دے حق وچ اک لوک مہم چھیڑ لئی۔ ایہہ مہم زور پھڑدی گئی۔ اس دی اگوائی پڑھیار کر رہے سن۔ استاد کیہ، وکیل کیہ، جج کیہ، کارخانے دار کیہ، مزدور کیہ، دوکاندار کیہ تے گھر دیاں سوانیاں کیہ، سارے اس لہر نال جُڑ رہے سن۔
ایہہ لہر تکڑی ہو رہی سی۔ ١١ مارچ ١٩٤٨ نوں ڈھاکا یونیورسٹی تے کالجاں نے ہڑتال کیتی تے بنگالی نوں سرکاری ورتوں وچوں ہٹاؤن دا ورودھ کیتا۔ اس ورودھی رُخ دے دور رسی سِٹیاں توں خبردار ہوندیاں تتکالین وزیر اعظم خواجہ ناظم الدین نے اک اقرارنامے تے دستخط کیتے، جس وچ ایہہ کیہا گیا کہ بنگالی نوں اردو دے برابر منیا جاویگا۔ پر ایسے مہینے محمد علی جناح نے ٢١ مارچ نوں ڈھاکا یونیورسٹی دے ہال وچ کنووکیشن اعلان کیتا کہ صرف تے صرف اُردو ہی پاکستان دی قومی زبان ہے۔ اوہناں بنگالی دے چاہونداں نوں پاکستان دے دُشمن کیہا۔ اوس دی تقریر وچ پڑھیاراں ولوں وار وار ٹوکا ٹاکی ہوئی۔
چار سالاں وچ بنگالی چاہونداں دا گھیرا وی ودھیا تے اثر وی۔ نِکے موٹے ورودھ وکھالے سخت ایکشناں تے اُتر رہے سن۔ پاکستان دی مرکزی حکومت دی بوکھلاہٹ واضح سی تے اوس ولوں پولیس تے پربندھکی عملے فیلے نوں حکم دینے وی واضح سن۔ ٢٧ جنوری ١٩٥٢ نوں اک کمیٹی نے سفارش کیتی کہ بنگالی نوں عربی فارسی رسمُ الخط وچ لکھیا جائے جس دی سخت مُخالفت ہوئی۔ ایس فیصلے خلاف اک وڈے ایکشن دی زمین تیار ہوئی۔ اخیر اوہ دن آیا جدوں ڈھاکا یونیورسٹی دے پڑھیاراں نے ٢١ فروری ١٩٥٢ نوں اک مکمل ہڑتال دا سدّا دِتا تے آپنی ماں بولی لئی جین مرن دا عہد لیا۔ بوکھلایا سرکاری پربندھ ٢٠ فروری دی شام نوں ہی دفعہ ١٤٤ لاؤن لئی مجبور ہو گیا۔ ہڑتال کرن والیاں دی ہٹ دھرمی نے ایہناں دفعاواں دے غُلام ہونوں صاف انکار کر دِتا تے چڑھدی سویرے آپنے مُقدس منصوبے نوں عملی جامہ پہناؤن لئی ودھیرے تیار ہو گئے۔
پڑھیاراں دا تکڑا ہجوم ڈھاکا یونیورسٹی دے باہر دفعہ ١٤٤ توڑ کے اکٹھا ہو گیا۔ پاکستان دی حکومت ولوں تعنات پولیس تے فوج دے کارندے ہر حیلے ایہہ مظاہرہ ریلی روکن لئی بضد سن پر لوک روہ دا سخر اوہناں توں کِتے ودھ آپنے عہد وچ پکا سی۔ اس دن سویرے نوں وجے ہی پڑھیار یونیورسٹی وچ اکٹھے ہونے شروع ہو گئے۔ نال دی نال سارا آلا دوالا پولیس فورس نال گھِر گیا۔ سرکاری حُکماں دی بجھی پولیس نے اخیر گولی چلا دِتی تے عبدُالسلام، رفیق الدین، ابوالبرکت، عبدالجبار سمیت کئی بنگالیاں نے ہِکّاں وِچ گولیاں کھادیاں۔
ابوالبرکت، عبدالجبار تے رفیق الدین موقعے تے شہادت دا جام پی گئے تے سفیر رحمان جو کہ ڈھاکا ہائی کورٹ وچ مُلازم سی، ہور تِن زخمیاں سنے اگلے دن سویرے شہادت نوں ملیا۔ ایہناں شہیداں دا جدوں اکٹھا جنازہ تُریا تاں کئی بھڑکے لوک بھن توڑ تے اُتارو ہو گئے۔ پولیس نے جنازے تے گولی چلائی تے پھیر کئی ہور بنگالیاں نوں موت دے گھاٹ اُتار دِتا۔ یونیورسٹی ساہمنے ٢٤ فروری نوں پڑھیاراں نے اک شہیدی مینار بنا دِتا جس نوں پولیس نے ٢٦ تاریخ نوں ڈھاہ دِتا۔ سرکاری میڈیا ہر حیلہ ورت کے شور پا رہیا سی کہ بنگالی دی لہر اک سیاسی ڈھکونج ہے تے اس نوں ہندو اتے کمیونسٹ ہوا دے رہے ہن۔ پر اجیہے کھوکھلے پراپیگنڈے نال بنگالی عوام متاثر نہ ہوئی تے آپنے مشن نوں اگّے لے کے چلدی گئی۔
پہلی ورھےگنڈھ تے لوکاں نے کالے بِلّے لا کے ورودھ وکھالا کیتا تے سارے سرکاری تے غیر سرکاری ادارے بند کروائے۔ اوہناں ایہہ وچار بلند کیتا کہ بولی ماں ہے تے بولی دی بے عزتی کرن والا دُشمن۔ بولی نوں صحیح تے آدرجوگ تھاں دواؤنا اوہدے بولن والیاں دا پہلا تے پاک فرض ہے۔ بولی آپنے بچیاں نوں پالدی ہی نہیں، اوہناں نوں جین جوگے وی بناؤندی ہے۔ سرکاری عملے ولوں ڈھائے شہیدی مینار نوں مُڑ ڈیزائین کیتا گیا تے اُساریا گیا۔
اخیر ٢٩ فروری ١٩٥٦ نوں پاکستان سرکار آپنے آئین وچ ایہہ تبدیلی کرن لئی مجبور ہو گئی کہ بنگالی تے اُردو دوویں ہی پاکستان دیاں قومی بولیاں ہن۔ پر پاکستان دی حکومت ولوں بنگالی دا دمن گاہے بگاہے جاری رِہا جو اخیر بنگلہ دیش دی قائمی دی جڑھ بنیا۔
١٩٧٢ وچ بنگلہ دیش دے آئین مطابق بنگالی نوں ملک دی بولی بنایا گیا۔ آپنی قائمی توں فوراً بعد بنگلہ دیش ولوں یونیسکو نوں ایہہ رائے بھیجی گئی کہ ٢١ فروری نوں ماں بولی دہاڑا اعلانیا جائے۔ اس تجویز نوں اٹلی، آئیوری کوسٹ، انڈونیشیا، اومان، گینبیا، چین، پاکستان، فِلپائین، بھارت، ملیشیا، روس، مصر، سری لنکا، سعودی عربیہ، وغیرہ ولوں قبول کیتا گیا۔ ماں بولی دے حق وچ نِترن والیاں دی تعداد ودھدی گئی۔ کینیڈا وچ ستھاپِت ماں بولی پیاریاں دی سنستھا جس وچ انگریز، کُٹُچی، کَینٹونیز، جرمن، فِلیپینو، بنگالی تے ہندی دے نُمائندے شامل ہوئے، نیں وی ٢١ فروری دے حق وچ زوردار آواز اُٹھائی۔ اخیر کئی میٹنگاں وچاراں توں بعد یونیسکو دی ١٧ نومبر ١٩٩٩ دی جنرل کانفرنس وچ ٢١ فروری نوں ماں بولی دِن دا درجہ مل گیا۔ ایہہ بنگلہ دیش دی تاں ہے ہی سی پر اوس توں ودھ بنگالیاں دی کِتے وڈی کامیابی سی۔ اس دے نال اِکلے بنگالیاں دے فخر وچ وادھا نہیں ہویا بلکہ اوہ سبھ وڈیائے گئے جہڑے آپنیاں ماں بولیاں دی قدردانی تے ترقی دے مُدعی سن۔
کیہ اسیں پنجابی عوام دے مناں وچ بھورا جِنّا بنگالیاں ورگا جذبہ پا سکاں گے کہ ماں بولی ہی اُتّم ہے تے ماں بولی ولّوں ہو کے ہی ساریاں گیان شاخاواں دی کِھڑکی کھُلدی ہے۔ پنجابی چنگا جی رہے ہن، چنگے پیسے کما رہے ہن، چنگا کھاندے ہنڈھاؤندے ہن پر کیہ کارن ہے کہ اوہ ماں بولی دے نِگھ توں اویسلے ہَن؟
