کَینیڈا ’چ پنجابی نوں ‘کَینیڈین بولی’ دا درجہ دِواؤن لئی جتن جاری
پروفَیسر گُروِندر سنگھ دھالیوال
February 22nd, 2008
چاہے ١٩ویں صدی دے آخری دہاکے دوران، پنجابی کَینیڈا آؤنے شروع ہو گئے سن پر تاریخی طور ’تے ایہہ سماں سنّ ١٨٩٧ عیسوی منّیا جاندا ہے۔ کَینیڈا ’چ جدوں توں پنجابی آؤنے شروع ہوئے، اُودوں توں ہی پنجابی زبان اِتھے بولی جان لگّی۔ سمیں دے نال-نال سَینکڑے توں ہزاراں اَتے ہُن ہزاراں توں لکھّاں پنجابی کَینیڈا آ وسّے ہَن اَتے آپنی زبان تے کلچر راہیں اوناں نِویکلی تھاں حاصل کر لئی ہے۔
بریٹیش کولنبیا صوبے ’چ جولائی ١٩٩٤ عیسوی وِچ پنجابی نوں دُوجی زبان دے طور ں مانتا دے کے، سکولاں ’چ پڑھاؤن لئی پہل قدمی کیتی گئی، جس دا سہرا صوبے دے سابقہ تعلیمی وزیر تے ہرمن-پیارے سِیاستدان سردار من موہن سنگھ (موا) سہوتا نوں جاندا ہے۔ جیکر سردار سہوتا دی دین دا مقابلہ ا، پنجاب وِچلے سردار لچھمن سنگھ گِلّ جاں ڈاکٹر مہیندر سنگھ رندھاوا دے جتناں نال کیتا جاوے تاں کوئی غلط گل نہیں ہوویگی۔
.سی. دے چیف منسٹر مائیک ہارکوٹ دی سَرکار ولّوں پنجابی نوں سکولاں ’چ پڑھاؤن دا حق مِلن مگروں، ستمبر ١٩٩٥ عیسوی وِچ پہلی وار برنبی دے پبلِک سکول ’چ پنجابی دی پڑھائی شروع کیتی گئی۔ ہُن بریٹیش کولمبیا یونیورسٹی (یو. بی. سی.)، سائمن فریزر یونیورسٹی (ایس. ایف. یو.)، فریزر وَیلّی یونیورسٹی کالج اَتے کُوِنٹلن کالج وغیرہ وڈے اداریاں توں علاوہ، بہُت سارے سکولاں وِچ وی پنجابی دی پڑھائی ہو رہی ہے۔ ایہناں ’چ سری دے ٦ ہائر سَیکنڈری سکول اَتے ٣ ایلیمَینٹری سکول، ایبٹسفورڈ دے ٣ ایلیمَینٹری سکول اَتے ١ ہائر سَیکنڈری سکول، وَینکوور، میرٹ، مِشن، کَیملوپس، وِلیمز لیک، کونَیل، ٹَیرِس، ڈنکن، اولیور، کلونا جیہیاں تھاواں ’تے پبلِک سکولاں ’چ وی پنجابی دِیاں کلاساں شروع ہوئیاں سن پر اُپر دتیاں ’چوں کُجھ تھاواں ’تے پنجابی استاداں ولّوں چھوٹے شہر چھڈّن کارن جاں پنجابی بچّیاں دی گِنتی گھٹّ ہون کارن پنجابی دی پڑھائی بند وی ہوئی پر اوتھے پنجابی پڑھن لئی بے مثال جذبہ دِکھاؤندیاں دُوجے پاسے کُجھ غَیر-پنجابی پڑھیاراں نے وی پنجابی نوں مضمون دے طور چُن کے، اِس زبان دا مان ودھایا ہے۔
سنّ ٢٠٠١ دی مردمشُماریمطابق کَینیڈا وِچ پنجابی بولن والیاں دی گِنتی ٢٧١،٢٢٠ دسّی گئی سی۔ سنّ ٢٠٠٦ دی مردم شُماری مطابق ایہہ گِنتی ودھ کے ٣٦٧،٥٠٥ ہو چُکّی ہے اَتے اِک انداذے انوسار ٢٠١١ عیسوی تکّ پنجابی کَینیڈا دی چوتھی وڈّی زبان بن جاوے گی۔ ایہہ وی سچ ہے کہ مردم شُماری دوران سارے پنجابی نظریاتی کارناں پاروں آپنی زبان ‘پنجابی’ نہیں لِکھواؤنا چاہُندے جاں لاپرواہی ورتدے ہَن پر جیکر پنجابی دی لوڑ بارے جاگرتا دی لہر چلائی جاوے تاں ممکن ہے کہ کَینیڈا وِچ تاں پنجابی دا مان-سنمان ہور وی ودھیگا پر اِس توں وی ودّھ پنجاب واسیاں دے آپنی ماں-بولی پنجابی لِکھواؤن لئی حوصلے ہور وی بُلند ہونگے۔
اِس سمیں پنجابی لئی کارز شیل ‘پنجابی لَینگوئیج ایجوکیشن ایسوسی ایشن’ (پلی) ولّوں پنجابی صحافیاں، سِیاستداناں، ادیباں اَتے وپاریاں دا پینل پنجابی زبان لئی جذبے اَتے ذمہ واریاں دا احساس بن کے، صحیح سمت ول جا رہی ہے۔۔ اِس وقت سبھ توں وڈّی منگ کَینیڈا وِچ پنجابی نوں ‘کَینیڈین زبان دے طورتے مانتا دین دی ہے کیونکہ ١١٠ ورھیاں ’چ پنجابی دے کَینیڈا ’چ ہوئی ترقی نوں ویکھیا جاوے تاں ایہہ منگ ہُن تکّ پُوری ہو جانی چاہیدی سی۔ سنّ ١٩٧١ عیسوی وِچ کَینیڈا نوں ملٹی کلچر سماج اعلانیا گیا سی، جس پاروں ہر کلچر نوں مانتا دین دا فرض بندا ہے۔ پر حقیقت ایہہ ہے کہ پنجابی نوں کَینیڈا ’چ باہر دی زبان دی تھاں کَینیڈین بولی دے طور تے مانتا دین لئی وی، سیاسی قدم صحیح قدم نہیں اُٹھائے گئے۔
دُوسرا، چاہے دُنیا دے ١٢٤ مُلکاں ’چ ١٥٠ مِلین توں ودّھ لوک پنجابی بولدے ہَن پر دنیا وچ پنجابی اِک ملک وچ نہ ہون کارن، پنجابی دی مانتا دے راہ ’چ روڑے ہَن۔
تیسرا، لکھّاں پنجابی چاہے کَینیڈا، امریکہ، یورپ تے ہور ملکاں توں بھارت-پاکستان ولّ ہوائی سفر کردے ہَن پر اوناں نے ایئر لائیناں نوں پنجابی ’چ جانکاری دین جاں پنجابی گیت-سنگیت تے فِلماں وغیرہ سفر دوران مہیّا کرن لئی تیار کرن واسطے پکا جتن کیتا ہی نہیں۔
چَوتھا پرواسی پنجابی جِویں کہ کَینیڈین، گھراں وِچ تاں بچّیاں نال پنجابی ’چ گلاّں کردے ہَن پر سکولاں ’چ پنجابی مضمون پڑھاؤن دی تھاں ہور نویں زبان سِکّھن دی دوڑ کارن غلط فہمی دا شکار ہو رہے ہَن۔ چاہے کئی گورے تے پنجابی سِیاستدان آپنے پچھان پتّر جاں بِزنَیس کارڈ تکّ وی پنجابی ’چ چھپا رہے ہَن پر زیادہ تر پنجابی آپنے کارڈ اِک پاسے انگریزی تے دُوجے پاسے پنجابی ’چ چھپاؤن دی تھاں، کیول انگریزی نوں ہی پہل دے رہے ہَن۔
سبھ توں وڈّی گل سَرکار دی بے رُخی ہے، جس نے پبلِک سکولاں ’چ پنجابی پڑھاؤن لئی، پڑھیاراں دی گِنتی پُوری کرن دی شرط لا کے ‘گڈّے نال کٹّا’ بنّھن والی گلّ کیتی ہے۔ ایہناں مسلیاں دے باو جود آس کیتی جاندی ہے کہ پنجابی بولی دی مانتا لئی، کَینیڈا وسّدے پنجابی جے جدوجہد جاری رکّھن گے اَتے اِک دِن ‘پنجابی کَینیڈین زبان’ دا درجہ حاصل کرکے جِتھے کَینیڈا ’چ وِدیشی بولی نہیں رہیگی، اوتھے پنجابیاں دی جنم دھرتی ‘پنجاب’ وِچ ای، ماں-بولی بارے ہتک نوں اعزاز ’چ بدلن لئی زوردار ہلونا ملے گا۔
