جد آپنے ہی پُت ماں دے دشمن ہو جان تاں اس نوں کون بچاوے گا!
گرمیت سنگھ کوٹکپورا
April 17th, 2008
اس گل نے ماں بولی دے ہر سپوت نوں ہلا کے رکھ دتا ہے کہ آؤندے ٥٠ سالاں نوں پنجابی دا ناں صفحہ ہستی توں مٹ جاوے گا۔ ایہہ گل پنجابی دے کسے ناامید پنجابی پیارے نے نہیں "یونیسکو" ورگی ذمہ وار تنظیم نے کہی ہے۔ ہو سکدا ہے کجھ ودواناں جاں پنجابی دے چاہیوند پیاریاں نوں ایہہ گل سچ نہ لگے پر مینوں تاں پتھر تے لیک وانگ لگی ہے تے اج دے حالات چیک چیک کے اس سچ دی شاہدی بھر رہے ہن، کبوتر وانگ اصلیت توں اکھاں میچن نال ایہہ بلی غائب نہیں ہو جاوے گی۔ ساڈے سکولاں وچ ماں بولی نوں اُکا ای وِسار دتا گیا ہے۔ دسم پاتشاہ، پنجابی دے آد کوی بابا فرید اتے ہورناں گورواں پیراں دے ناں تے بنے وڈے سکولاں وچ پنجابی نوں اس حد تک دیس نکالا دے دتا گیا ہے کہ کوئی استاد جاں پڑھیار آپس وچ پنجابی وچ گل تک نہیں کر سکدا۔ کئی خالصہ سکولاں وچ کوئی بورڈ پنجابی وچ نہیں، رجسٹر تے ہور سامگری تے اک وی اکھر پنجابی وچ نہیں تے بچے پنجابی بول نہیں سکدے، کیویں جیوے گی ایہہ بولی جد قوم دی ساری پنیری پنجابی ول پٹھ کری کھڑوتی ہے۔
اک ہور وڈی گل پچھلے دنیں واپری جس نوں پڑھ سن کے سارا پنجابی تے سکھ جگت کنب جانا چاہیدا ہے۔ پچھلے دنیں شرومنی گرودوارہ پربندھک کمیٹی نے آپنے سکولاں لئی استاداں دی بھرتی کرنی شروع کیتی ہے۔ پہلاں پرنسپلاں دی بھرتی ہوئی۔ اس وچ امیدواراں لئی پڑھاؤن دا گھٹو گھٹ تجربہ اٹھ سال دا رکھیا گیا۔ ساڈے اک واقف دے بچے دا تجربہ اٹھ سالاں توں کجھ مہینے گھٹ گیا۔ بندے پہنچ والے سن۔ اوہناں شرومنی گرودوارہ پربندھک کمیٹی ولوں متھے کیتے گئے تعلیمی کمیٹی دے اُچ پدھری افسر کول پہنچ کیتی تے دسیا کہ اوہناں دے امیدوار دا تجربہ تھوڑا جیہا گھٹ ہے۔ کل نوں سدھا (واک ان) انٹرویو ہے، اسیں انٹرویو تے آئیے کہ تسیں انٹرویو لینا ہی نہیں۔ اوس افسر نے کیہا کہ، تجربے تجربے دی کوئی گل نہیں، انٹرویو تے آؤ سبھ ریائتاں مل جان گیاں، بس اک گل آپنے امیدوار نوں چنگی طرح سمجھا دینی کہ انٹرویو دوران پنجابی دا اک وی اکھر زبان تے نہیں آؤنا چاہیدا، گل کیول انگریزی وچ کیتی جاوے، ایہہ واک ان انٹرویو ایسے لئی رکھی ہے کہ پہلاں اُکا ٤ اک امیدوار ہی اجیہے ملے، جیہڑے پنجابی دی تھاں فراٹے دار انگریزی بولدے سن۔ ایہہ بے عزتی پنجابی بولی دے ہی حصے آئی ہے کہ اس دے پتراں نوں اجیہی گل کردیاں کوئی شرم نہیں آؤندی تے اوہ گب کے اجہیاں گلاں کردے ہن۔ ایہہ گل دھیان وچ رکھی جانی چاہیدی ہے کہ ایہہ سرکار اتے شرومنی کمیٹی اجیہے دعوے کر رہی ہے کہ ایہہ سکول عام ٹبراں دے بچیاں لئی کھولے جا رہے ہن، پر ایہناں سکولاں دا ماحول کیہو جیہا ہووےگا اس دا گویڑ تسیں آپ ہی لا سکدے ہو۔ ساڈے پربندھک ایہہ گل بھل گئے ہن کہ شرومنی کمیٹی کول ایہہ سکول کھولن لئی پیسے اوس سری گورو گرنتھ صاحب ساہمنے عقیدت منداں ولوں متھا ٹیکن ویلے چڑھائی گئی مایہ وچوں آئے ہن، جس دی رچنا گورمکھی اکھراں وچ کیتی گئی ہے۔
اج جیہڑی پیڑھی سکولاں وچ پڑھائی کر رہی ہے، اوس نوں پنجابی دا کجھ وی نہیں آؤندا۔ پنجابی وچلے انک اوہناں لئی اوکھے ہن۔ اوہناں نوں ٢٩ دا پتہ اودوں ہی لگدا ہے، جدوں اوناں نوں ٹونٹی نائین دسیا جاندا ہے، سنچروار دی سمجھ اودوں پیندی ہے جدوں سیٹرڈے کیہا جاندا ہے۔ ہر کسے نوں ایہو لگی ہوئی ہے کہ اوناں دا بچہ فر فر انگریزی بولے، انگریزی سکولاں وچ پڑھے۔ ان پڑھ عورتاں تک آپنے بچیاں نوں کہندیاں ہن، بیٹا باہر ایلیفینٹ آئی اے، تسیں مِلک لووگے، دودھ وچ تھوڑی جہی آئیس پا دیاں، تسیں باتھ روم کر لیا۔ ساڈے گھراں وچ لوک ناشتہ کرنو ہٹ گئے ہن، سارے بریک فاسٹ ہی کردے ہن، ڈرائنگ روماں وچ بیٹھدے ہن، بیٹھکاں بھل گئیاں ہن۔ ساڈے سارے سماج نوں ایہہ گل پوری طرحاں جچ گئی ہے کہ پنجابی دی کوئی لوڑ نہیں بس انگریزی تے ہندی ہی سبھ کجھ ہے۔ اوہ پنجابی بارے فکرمند نہیں اس دے کٹڑ دشمن بنے ہوئے ہن۔
انگریزی دے انھے حمایتیاں نوں ایہہ گل وی سمجھ نہیں پیندی کہ چین وچ کوئی انگریزی نہیں جاندا، روس دا وی ایہو حال ہے تاں کیہ اجہیاں قوماں ساڈے نالوں پچھڑیاں ہوئیاں ہن۔ اوہ تاں امریکہ اتے برطانیہ ورگے انگریزی دے مول دیساں نوں واہنی پائی پھردے ہن۔ چین نے بناں انگریزی توں امریکہ ورگے دیس دی معیشت ہلائی پئی ہے۔ چین دیاں بنیاں چیزاں اتے میڈ ان چائینہ توں بناں کجھ وی انگریزی وچ نہیں ہندا تے اس نے ساری دنیا دے بازاراں وچ بھچال پایا ہوئیا اے۔ انٹرنیٹ تے چین دیاں ویب سائیٹاں وی چینی بولی وچ ہن۔ ساڈے لوکاں تے خاص کرکے پنجابیاں نوں ایہہ گل وی سمجھ نہیں پیندی کہ بہترین انگریزی سکھنا ہور گل ہے تے آپنی ماں بولی دا ترسکار کرنا ہور گل۔
میرا اک بہت نیڑے دا دوست ہے، جس نوں پنجاب تے پنجابی نال عشق دی حد تک پیار ہے۔ اوس نوں ویاہ شادیاں دے پنجابی وچ لخے کارڈ بے حد پسند ہن۔ گرداس مان دے گائے گیت پنجابیئے زبانے، نی رکانے میرے دیس دیئے جاں سربجیت چیمہ دا گیت رنگلے پنجاب دی صفت سناواں، جتھے رب ورگیاں ماواں، دھرتی پنج دریا دی رانی.. جسدا شربت ورگا پانی سن کے جسدیاں اکھاں تر ہو جاندیاں ہن۔ زندگی بھر اس نے پنجابی توں بناں کدے دستخط نہیں کیتے۔ بینک وچ کھاتہ کھلاؤن لگیاں اوس نوں اوہ فارم وی بھرنا پیا جہڑا انگوٹھا چھاپ لوکاں کولوں بھرایا جاندا ہے پر اس نے انگریزی وچ دستخط کرنے پروان نہ کیتے۔ اسنے ساری زندگی پنجابی سبندھی کارج کردیاں ہی لنگھا دتی۔ اوسنوں ایہہ وہم رہیا کہ اوسدے بچے وی اسے وچاردھارا نال سہمت رہن گے۔ عملی طور تے اوسدے بچیاں نے وی ساری زندگی آپنے باپ دی سوچ موجب ہی چلن دا بھرم پائی رکھیا۔ جد اوہناں دے آپنے بچیاں نوں سکولاں وچ داخل کراؤن دا مسئلہ درپیش ہویا تاں رنگ ہور ای بن گیا۔ اوسدے انجنیئر پتر نے پورے روہ وچ آ کے آپنے باپ نوں کیہا کہ، سانوں ساری زندگی ایہہ کمپلیکس رہیا کہ اسیں انگریزی نہیں بول سکدے، اس لئی اسیں وڈی نموشی دا شکار رہے۔ ہن اسیں آپنے بچیاں نوں اجیہی نموشی دا شکار ہوئے نہیں ویکھنا چاہندے..۔ اک دم اجیہی گل سن کے میرے اوس متر دا اندر کنب گیا تے اس نے نہ چاہندیاں ہویاں وی آپنے بچیاں دی گل اگے گوڈے ٹیک دتے۔ پر اج وی جدوں اوہ آپنے بچیاں بارے سوچدا ہے تاں اوس نوں اجیہا کجھ وی نہیں جاپدا ہندا کہ اوسدے بچیاں نوں کدے نموشی دا شکار ہونا پیا ہووے کیونکہ سماجی طور تے بہت ہی مان جوگ تھاواں تے لگے ہن۔ آپنی ساری زندگی اوہ خود موہری ہو کے پنجابی دی وکالت کردا رہیا، لوکاں نال سنگ پھساؤندا رہیا تے اجیہا کردیاں اوہ نموشی نال نہیں سگوں اک جت دے جذبے نال سرشار رہیا۔ اج اوہ ہار گیا ہے، اوس دی ہار پنجابی بال پیار دی ہار ہے تے اوس نوں وی اجیہا ہی لگن لگ پیا ہے کہ ہن پنجابی نوں ختم ہونوں کوئی نہیں بچا سکدا، آپنی بے بسی اتے پنجابی دی بدقسمتی لئی اوس کول ہنجھواں توں بناں کجھ وی نہیں، اوس ورگے ہی کئی ہور ہن جنہاں دی اینی ہی ترس جوگ حالت ہے۔
