اک صدی پہلاں ایسے ورہے لاہور وچ اک نویں بحث چھڑی سی۔ اوہناں دِناں وچ سر پیرتاؤل چندرا چیٹر جی ہوریں پنجاب یونیورسٹی دے وائس چانسلر سن۔ اوہ اک بنگالی سن۔ 1908 ء نوں یونیورسٹی دی ورہے وار بیٹھک نوں خطاب کردیاں ہوئیاں اوہناں پڑھیاراں تے پنجابی سوجھواناں تے زور دِتا پئی اوہ پنجابی دی ترقی نوں اپنا فرض سمجھن۔ اوہناں کیہا کہ ایہہ پنجاب دی بولی اے تے صوبے دی لوکائی نوں ایہدی ترقی تے اُچیائی واسطے ہر ممکن جتن کرنے چاہیدے نیں۔ اوہ ایہنوں پڑھن تے ایہدے وچ لکھن۔
سر چیٹر جی ہوراں اوہناں نوں ایہہ وی مَت دِتی پئی سائنسی تے تعلیمی ادب نوں پنجاب وچ اُلتھا کیتا جاوے۔ اوہناں ایہہ وی اظہار کیتا پئی جیکر اوہناں دی راء تے عمل کیتا جاوے تاں دونہاں پیڑھیاں دے وارے وچ اِی پنجاب برصغیر دی ترقی یافتہ بولی بَن کے کھِل سکدی ہے۔
اردو تے ہندی دے حمایتی وائس چانسلر دی تقریر توں خُوش نہیں سن۔ اوہ اوہناں خلاف اُٹھ کھلوتے۔ خاص کر اردو دے حمایتی اِینے بھخے کہ اوہناں نے شرافت دِیاں ساری حداں ٹَپ کے اوہناں دے ماں بولی دا پَکھ مارن اُتے نندیا کیتی۔
ایہناں دا موہری گبھلے پنجاب توں وزیرآباد دا منشی محبوب عالم سی جو کہ لاہور توں چھپن والے مشہور روزنامہ پیسہ اخبار دا یڈیٹر سی۔ اوہنے اپنے اردو روزنامے دے اداریاں تے مضموناں وچ سُچیت وائس چانسلر نوں لَمے ہتھیں لیندیاں ہوئیاں سر پیرتاؤل چندرا چیٹر جی نوں " جاہل"، "بے دِماغا" تے " عقل دا ہنیر" ہون دا ٹھپا لایا ، مُنشی صاحب نے اوہدے تے جہالت پھیلاون دا الزام لایا۔
مُنشی محبوب عالم دا مضبوط موقف ایہہ سی پئی پنجاب دیاں دو بولیاں نیں۔ اک بولی ان پڑھ تے گنوار لوکائی بولدے نیں جیہدا ناں پنجابی ہے۔ دوجی پڑھے لکھے تے اُچیچ پنجابی بولدے ہین اوس نوں اردو آکھیا جاندا ہے۔ لیکن اردو ناہیں اوبھڑ تے ناہیں منگویں بولی اے۔ ایہہ صرف پنجابی دی اُچیری تے مہذب شکل ہے۔ "دی پنجابی" وچ لکھدے نیں " جیہڑے اردو بول نہیں سکدے یاں نہیں بولدے اوہ ڈھگے ہین۔ تے ہُن پنجاب یونیورسٹی دے وائس چانسلر نے سانوں ڈھگے بناون دے کم دی ذمے واری لئی اے۔
ڈاکٹر نوید شہزاد جیہڑے پنجاب یونیورسٹی دے شعبہ پنجابی وچ پنجابی ادب پڑھاؤندے نیں، اوہناں اوس سَمے پنجابی تے اردو دے حمایتیاں وچِکار دلیل بازی اُتے بھرواں مضمون لکھیا ہے۔ جمیل پال ایس مضمون نوں اپنے مہینہ وار سویر انٹرنیشنل وچ چھاپ رہے نیں تے اپریل دے شمارے وچ ایہدا دوجا انگ اے۔
