اجیت نے پنجابی کانفرنس، پٹیالہ وچ ٣٠ اپریل، ١ مئی نوں تکڑا ادم کیتا۔ انگریزی دا محاورہ ہے، جے تکڑا ہتھ پائیے تاں ادھا کم ہو جاندا ہے۔ میں اس لیکھ راہیں باقی ادھے بارے ساریاں نوں کجھ گلاں کہنیاں ہین۔
پہلی گل تاں ایہہ کہ پنجابی دا بھلک سارے پنجابیاں دے سنبھالن دا ہے۔ پنجابی بولی تے کسے ورگ (طبقے)، شرینی، علا قے، پارٹی، سرکار، ملک دا قبضہ نہیں۔ اس توں ودھ اہم تتھ ایہہ ہے کہ جیوندے پنجابی بولن والیاں نالوں موئے پنجابیاں دی گنتی کتے ودھ ہے، نالے بھلک نوں پنجابی بولن والیاں نے ساڈے نالوں کِتے ودھ ہونا ہے۔ اس کرکے پنجابی دا بھلک کال یکت وی ہے۔
اسیں سارے کم سرکار دے گل پا دیندے ہاں۔ میری خبردار کردیاں عرض ہے کہ سرکاراں بولی دا کجھ نہیں کر سکدیاں ہندیاں (نویں وچار والیاں دا خیال ہے کہ سرکار کجھ وی نہیں کر سکدی)۔ ساڈے ساہمنے دو مثالاں ہین۔ آئرلینڈ دی سرکار آزادی (١٩٢١) توں بعد آئرش بولی لئی فکرمند رہی ہے۔ سرکار دیاں کوششاں دا سٹہ کیہ نکلیا؟ کجھ سال ہوئے سرکار نے راجدھانی ڈبلن وچ آئرش دی پڑھائی لازمی کرن دی سوچی تاں ڈبلن وچ ایہدے خلاف ہڑتال ہو گئی اتے سرکاری اپرالا واپس لیا گیا۔ عام آئرش لوکاں نوں آپنی بولی نالوں انگریزی بوہتی پیاری ہے کیونکہ اس نے انگلینڈ جا کے دیہاڑی ٹپا کرنا ہندا ہے۔ "جے فریدا موتوں بھکھ بری" دا التھا کرنا ہووے تاں بھکھے نوں بولی نالوں رزق پیارا ہندا ہے۔
دوجے بنے سپین دی مثال ہے۔ کیٹالونیا دی کیٹالونی بولی دی مرکزی سپین بڑی مدت توں مخالفت کردا رہیا ہے۔ فرانکو ڈکٹیٹر دے لمے راج وچ سرکار کیٹالونی نال دشمنی کردی رہی۔ ویہویں صدی وچ کیٹالونی نال ودھیرے دشمنی دا اک کارن ایہہ وی سی کہ سپین دی سول وار (خانہ جنگی) وچ کیٹالونیا ریپبلکنسی جدوں کہ فرانکو دے فاہشی حمایتی ہٹلر اتے مسولینی سن۔ اج سرکاری دشمنی دے باوجود کیٹالونی دا بول بالا ہے کیونکہ اینے سارے ویلے وچ فرانکو کیٹیلونیا دی معیشت برباد نا کر سکیا اتے اج کیٹیلونیا دی وسوں دی روٹی چلدی ہے۔
اُپر دو ثبوت دتے گئے ہین۔ اک تاں پنجابی لکھاریاں نوں چاہیدا ہے کہ اوہ پنجابی دی ترقی لئی سرکار دے کھیہڑے پینا چھڈ دین۔ دوجے، کیہ اکالی کیہ کانگرسی، سرکاراں نوں وی پنجابی ہت دم گزے مارن وچ کجھ لبھن دا نہیں۔ بولی دے معیشت نال جُڑے ہوون دی ہور مثال ہے۔ سن ١٧٠٠ وچ یورپ وچ کوئی انگریزی بارے سوچدا وی نہیں سی۔ پر سن ١٨٠٠ وچ سارا یورپ انگریزی جانن دا چاہیوند سی۔
پنجابی بولی وچ سارو دلچسپی لئی بینتی ہے کہ عام پنجابی بھئیئے نال ہندی اتے کتے نال انگریزی بولنی بند کر دین۔ جس دن اینا اک ہو گیا، ساڈی بولی دا بھوکھ آپے اجل ہو جانا ہے۔
پنجابی لکھاریاں لئی (تققپھ ٢قتیکاقت چھجاپق) آئیسن بیشیوس سنگر پریرنا ہے جہڑا یدش بولی دے خاتمے تے وی یدش زبان وچ لکھدا رہیا۔ اوہنوں نوبل انعام وی ملیا سی۔ یدش بوہتا کرکے پولینڈ واسی یہودیاں دی زبان سی جیہڑی جرمن اتے یہودی شبداں دا سنجوڑ سی۔ یہودی تباہی مگروں یدش بولن والے لوک ختم ہو گئے۔ سنہ ١٩٤٥ مگروں یورپ وچ بچے کھچے یدشاں پچھوں اوہناں دی بولی وی مکن والی سی۔ پر سنگر ایسے بولی وچ تخلیق کردا رہیا۔
کجھ اک پڑھن والیاں دی دلچسپی لئی اطلاع ہے کہ سنگر دی کہانی Gimple the Fool بدھوشاہ کرکے چراغ دین دے ناں ہیٹھ دو وار لکیر وچ چھپ چکی ہے۔
رگوید دیاں دو شاخاواں سن۔ اک شاخ دے وچار سانبھن والے راکھے مر گئے تاں رگوید دی شاخ وی ختم ہو گئی۔ بولی بندیاں نال رہندی ہے، بندے مکن نال بولی وی مک جاندی ہے۔ جے پنجابی بندیاں دا کسے کارن معاشی، سیاسی کارن، جیون جوگ رہن سہن نہیں تاں پنجابی دا وی اوہناں ورگا حال ہونا ہے، جویں رگوید دی اک شاخ چل گئی انج بولیاں دا چلانا اج ممکنات دے کھیتر وچ آؤندا ہے۔
پچھلے پندراں سالاں توں مرکز دی کھیتی ،مخالف پالیسی دی کسے نے مخالفت نہیں کیتی۔ پنجابی نوں جوکہ، جیوندی بولی کہندے سنی دا ہے۔ پر سانوں کسانی دیاں آپ ہتیاواں دا پنجابی بولی نال سانگا نظر نہیں آیا۔ آپ ہتیارے پنجابی بولن والے سی۔
سانوں دبئی، ولایت، امریکہ وچ پنجابی ترقی دا کھیتی سنکٹ نال تعلق دی کوئی خبر نہیں کیونکہ ایہناں دیساں دیاں سرحداں ساڈے نال نہیں لگدیاں۔ پر ایہی تعلق میکسیکو امریکہ وچ جھٹ نظر آؤن لگ جاندا ہے۔ ہر گھنٹے، میکسیکو ڈیڈھ ارب ڈالر دی خوراک خریددا ہے، اوسے ویلے وچ ٣٠ کسان کھیتی چھڈ کے امریکہ وچ جا وسدے ہین۔ کھوجکار نے ایہنوں غیر قنونی لکھن دی لوڑ نہیں سمجھی۔
ایہی حال ساڈی تعلیم اتے صحت دا ہے۔ جے ساڈے امیراں نے آپنے نیانے آسٹریلیا، برطانیہ، کینیڈا، امریکہ وچ پڑھا لینے ہن تاں ایتھے دے ادھ پڑھ، ان پڑھ آپنی بولی بارے کنے اک سچیت ہو سکدے ہن۔ کتے ایہہ نا ہووے کہ جوکی بولی موڑھیاں دی بولی بن جاوے۔
کیہا جاندا ہے کہ صحت مند سریر وچ صحت مند دماغ ہندا ہے۔ سموہ دے ماڑے سریر وچ بولی نال لگاء نہیں ہو سکدا۔
پنجابی پیاریاں نوں ایہدے سیاسی پچھوکڑ دا خیال رکھنا چاہیدا۔ لبرل ازم دے شیدائیاں نوں خیال کرنا چاہیدا ہے کہ ایہہ کجھ اک لگھو دیپاں enclaves نوں چھڈ کے دیسی علا قیاں، کھنڈاں دا پھٹڑ ہے جس وچ پنجاب وی آؤندا ہے۔
سیاسی پچھوکڑ دا پچھمی پنجاب دے پنجابیاں نال وی تعلق ہے۔ پنجابی، پنجابیت دی علمبرداری منگ کردی ہے کہ پاکستان بھارت وچکار جنگ نہیں دا اعلان نامہ ہووے کیونکہ لام لگن تے پنجابیاں نے پنجابیاں دے ساہویں دشمن ہونا ہے۔
