بہت صبر کر لیا پنجابیت دا گھان پنجابی گیت کاراں تے گائکاں ہتھوں ہوندا دیکھ دیکھ کے پر ہن ہور سہن نہیں ہوندا۔ پر کر وی کیہ سکدے ہاں تے روک وی کیویں سکدے ہاں بے بس ہوئے بیٹھے ہاں۔ بس ودھ توں ودھ رولا پا سکدے ہاں، اخباراں وچ لکھ کے بھڑاس کڈھ سکدے ہاں۔ پر اس نال وی کیہ ہو سکدا ہے چار دن لوک دھیان دین گے تے فیر اوہی "کہی تے اوہی کہاڑی"۔ایہہ کجھ سوچن کرن والا میں اکلا نہیں بہت لوک وچوں وچ جھوری جاندے ہین۔ پر سارے نہتے ہین۔ہر کوئی سوچدا ہے کے کوئی انقلابی اٹھے تے اس نامراد بیماری جو کہ ساڈے کلچر نوں گھن وانگوں،کھائی جاندی نہیں، کھا ہی چکی ہے توں ساڈا چھٹکارا پاوے۔پر پہل کوئی نہیں کر رہیا ہر اک سوچدا ہے کہ بھگت سنگھ فیر پیدا ہووے پر ہووے گوانڈھیاں دے گھر کیونکہ اسیں واہ واہ تاں کر سکدے ہاں کہ فلانا بلدی اگ نال کھیڈ رہیا ہے، پر اسیں کجھ ایہو جہیا نہیں کرنا چاہندے جس نال اگ دا سیک سانوں لگے۔ پتہ نہیں کدوں اک جہاد اٹھے گا اس دے خلاف؟
اج ایہہ وا ورولا فیر میرے من وچ اوس ویلے اٹھیا جدوں چنگے نوں کیتا کم ماڑا ہو نبڑیا۔گل انج ہوئی کہ پردیس وچ بیٹھے ہر ویلے من وچ ایہہ ڈر لگیا رہندا کہ آپنی نویں پیڑھی کِتے آپنے کلچر نوں نہ بھل جاوے تے اسے ڈر کارن سارا دن کوشش ہوندی ہے کہ کیویں نہ کیویں بچیاں نوں پنجابیت نال جوڑی رکھیا جاوے۔ بس اوسے ہیٹھ موٹے ڈالر خرچ کے ڈش اینٹنا لگوائیا کہ نالے تاں گربانی سن لیا کراں گے نالے جواک کجھ پنجابی پروگرام دیکھ لیا کرن گے تے کجھ آپنے کلچر نال جڑے رہن گے۔پر ساڈا ایہہ قدم پٹھا پے گیا جیہڑے کجھ دن پہلاں آپنے جواکاں نوں لمے چوڑے بھاشن دے کے آپنے وسیب دیاں وڈیائیاں کردے نہیں تھکدے سی اج ساڈے ولوں دتے اوہناں اک اک بھاشن دی اک اک گل دا جواب نیانیاں نوں دینا پے رہیا ہے۔ ہن جواک سچے لگ رہے ہین تے آپ جھوٹھے جہے محسوس کر رہے ہاں۔
مثال دے طور تے اک دن اک ٹبر مینوں دس رہیا سی کہ ساڈے بچے ہن ودھیا پنجابی بول لیندے ہین کیونکہ سارا دن پنجابی ٹی وی دیکھدے رہندے ہین تے اینے نوں اوہناں دی چار اک سال دی بچی اوتھے آ گئی تاں میں اوس نوں پچھیا بیٹا کیہ دیکھدے ہوندے ہو پنجابی ٹی وی تے؟ تاں اوس نے بڑی ہی معصومیت نال گاؤنا شروع کر دتا کہ "تینوں گھوڑی کیہنے چڑھایا بھوتنی کے" اینا سُندے ماں باپ اوس نوں جھڑکن لگ گئے تاں میں اوہناں نوں روکیا کہ قصور اس معصوم دا نہیں قصور تاں اوہناں دا ہے جو ایہو جہیا پروسدے ہین۔اک ہور اسے طرحاں دی واپری ہے کہ میں آپنے پُتر نوں کہیا کہ تسیں بہتا پلے سٹیشن تے گیماں نہ کھیڈیا کرو اس و چ بہت ہی قتلام دکھایا جاندا ہے۔ اس لئی تھوڑا چر پنجابی چینل وی دیکھ لیا کرو گھٹو گھٹ اوہ مرن مراؤن دی گل تاں نہیں کردے۔ میرے آکھے لگ کے اوس نے جد پنجابی چینل لگایا تاں اتفاق نال اوس تے جو گانا چل رہیا سی اوس دے بول سن کہ "میرا بندہ مارن نوں جی کردا"۔ ہن تسیں دسو میں کردا تاں کیہ کردا تے آپنے بچے دے کیہڑے کیہڑے سوالاں دا جواب دیندا۔ ایہو جہیاں ہزارا ہی مثالاں تہانوں مل جان گیاں جس نال سانوں احساس ہوندا ہے کہ چنگے نوں کیتا کم ماڑے ول نوں جا رہیا ہے۔
جدوں وی کدے پنجابی چینل لا کے دیکھدے ہاں تاں ہر وار نویں توں نویں ڈھنگ نال پنجابیت دا قتل ہوندا دیکھدے ہاں۔پہلاں تاں رولا سُر وچ گاؤن تے بے سُرے گائکاں دا سی پر ہن ایہہ تاں کوئی مسئلہ ہی نہیں رہ گیا کہ تسیں کنے سریلے ہو۔ ہن تاں اک ہی گل رہ گئی کہ تسیں کنا لچر گا تے دکھا سکدے ہو۔
لؤ جی کیویں نہ کیویں جواک موہرے سچے ہون دی کوشش کردیاں فیر بھاشن دین لگ پیا کہ نہیں ایہہ گل نہیں کہ پنجاب وچ سارے ہی اس طرح گاؤندے ہین۔تہانوں کجھ معیاری تے سریلے گائک سننے چاہیدے ہین جویں کہ اُچی سچی سوچ دا مالک گرداس مان، پنجابیت دی بات پاؤندا ہربھجن مان اتے درویش تے صوفی گائک ہنس راج ہنس جس نوں کہ مہان تے امیر ورثے والے پنجاب دے راج گائک دا اتے ہندوستان دا پدم شری جہیا وکاری ایوارڈ حاصل ہے۔ بس حالے میرا لکچر ادھ وچالے ہی سی کہ جناب ہنس راج ہنس دا چہرہ ٹی وی سکرین تے دیکھن نوں مل گیا تاں میں بڑے ہی حوصلے نال کہیا لے آہ سن دیکھیں کنا ودھیا گاؤندے ہین۔پر بھراوو میرا تاں ایہہ تیر وی نشانے تے لگن توں پہلاں ہی ٹوٹے ٹوٹے ہو گیا جدوں اس صوفی درویش نوں رب دی تھاں تے سیاستداناں دی سلاہنا کردے سنیا۔ اک وار تاں من نوں یقین جہیا نہیں ہویا کہ ایہہ درویش آٹے دال دے بھاء جہے کدھر دس رہیا ہے کیونکہ اوہناں دے گیت دے بول سن کہ جے ساڈی سرکار آ گئی تاں دو روپئے کلو آٹا تے ویہہ روپئے کلو دال دیواں گے۔رہ رہ کے دل ایہہ کہہ رہیا سی کہ ایہہ کوئی مخول نہ ہووے اج کل دے اس کمپیوٹر دور وچ۔ پر نہیں ایہہ تاں اک کؤڑا سچ سی بھاویں ایہہ تاں پتہ سی کہ جناب ووٹاں وچ کھڑے ہین پر ایہہ امید نہیں سی کہ رب دی تعریف کرن والی ایہہ زبان وی کل یُگی آگواں دے گن گان کرے گی۔دھر اندروں ہلونا آیا کہ کل یُگی جیو نوں درویش بندے تاں دیکھیا پر اک درویش نوں مڑ کلیُگ دے کھوہ وچ ڈگدے نہیں دیکھیا سی۔ پر ایتھے فیر مینوں میرے پُتر دے تکھے سوال دا ساہمنا کرنا پیا۔جد تھوڑے دن پہلاں اوہ مینوں گوریاں دے اصولاں بارے دس رہیا سی تاں میں اوس نوں ان سُنیا کرکے کہیا سی: نہیں جناں آپنا پنجابی ورثہ اُچا ہے گوریاں دا ورثہ تاں آپنے ورثے دے پیر ورگا وی نہیں ہے۔پر اج اوہ مینوں کہن لگیا کہ بھاویں آپنا ورثہ لکھ اچا ہووے پر آپنے لوک بناں سوچے سمجھے تے پرکھے فیصلہ کر دیندے ہین پر گورے انج نہیں کردے ایسے دا نتیجہ اج تہاڈے ساہمنے ہے جدوں اک درویش دا ٹائٹل حاصل انسان ایہہ کجھ کر رہیا ہے تے ہر کوئی آپنے آپ نوں سنت لکھ رہیا ہے پر گوریاں چ ایہہ نہیں ہے۔ ایہہ کسے نوں "سر" دا خطاب اودوں دیندے ہین جد اوس نوں ہر کسوٹی تے پرکھ نہ لین تے سنت دا خطاب تاں بڑی دور دی گل ہے۔ اس لئی گھٹو گھٹ موت دے پچی سال پچھوں ایہہ خطاب دتا جاندی ہے نہ کہ کجھ سال دے لیکھے جوکھے پچھوں۔اخیر وچ میرے دل دے اوس ویلے پتہ ہی نہیں کنے ٹوٹے ہو گئے جدوں میرے پُتر نے بڑی حلیمی نال کہیا کہ ڈیڈی ایہہ وی تاں ہو سکدا کہ راج گائک جاں پدم شری جہے ایوارڈ اوس نے مل خرید لئے ہون کیونکہ سارا دن تاں آپاں ٹی وی تے انڈیا وچ رشوت دا لین دین ہوندا دیکھدے ہاں۔ہن اک جوانی وچ پیر دھر رہے بچے دے آپنے وسیب بارے سوالاں دا میرے کول کوئی جواب نہیں سی۔ہن تسیں دسو میں کدھر نوں جاواں؟ تے نال ہی میں انج محسوس کر رہیا سی جویں میں کجھ گوا لیا ہووے۔
اک ہور واقعہ یاد آ رہیا ہے۔سنو: تھوڑے دن پہلاں پی ٹی سی پنجابی چینل تے پنجابی گیت سنگیت لئی ایوارڈ دتے جا رہے سن تاں جناب ہنس راج ہنس جی وی سٹیج تے کسے نوں انعام دین لئی آئے تاں اسیں آپنے من پسند گائک دے دو بول سنن لئی دھیان لا کے بیٹھ گئے تاں جناب ہوراں مائک سنبھالدیاں کہیا جالندھر واسیو میرا سلام قبول کرنا میرے من وچ اوسے ویلے ہی اک سوال جیہا اٹھیا کہ ایہہ انسان کدوں حداں بنھیا وچ بجھ گیا۔ ساری دنیا دے گائک نوں اکلے جالندھر واسیاں دا فکر ہی کیویں رہ گیا؟ پر اج جد ایہہ گیت سنیا تاں میرے ہر سوال دا جواب مینوں مل گیا سی۔پچھے جہے جناب اک مزار تے وی گدی نشین بنے سن تاں اوس ٹائم اسیں سوچیا سی کہ لگدا ہن ساڈا ایہہ سریلا گائک آپنا بہتا وقت اوس پرماتما دے چرناں وچ گزارنا چاہوندا ہے تے آپنے تے ہوئیاں رحمتاں دا شکر کرنا چاہوندا ہے۔پر ہن پتہ لگیا ایہہ تاں اس نویں لڑیوار دا پہلا ایپی سوڈ سی۔دوجی گل ایہہ کہ جناب پارلیمنٹ وچ جا کے جے کوئی آواز چکنا چاہندے سن تاں اوتھے جان دا اک ہور راہ صوبائی اسمبلی وی سی تے نال ہی جے ایہہ سیاسی روٹیاں سیکن والے کلاکاراں نوں کجھ نمائندگی دینا چاہندے سن تاں اوہ اس راج گائک نوں راج سبھا لئی وی تاں نامزد کر سکدے سن۔پر اوہ تاں اس درویش دی لوک پریت نوں کیش کرنا چاہندے سن پر اوہ شاید ایہہ بھل گئے کہ کلدیپ مانک صاحب نوں بھاویں آپنے لوک گیتاں راہیں لوکاں توں بادشاہ دا درجہ ملیا سی پر سیاست وچ اوہناں نوں ضمانت ضبط کرواؤنی پئی سی ۔
چلو چھڈو ایہناں گلاں نوں پر ہن تاں میرا آپنے وسیب بارے پیار وی کچا جہیا جاپ رہیا ہے جیہڑا اک بچے دے کجھ سوالاں کرکے آپنے اندر شک دا بیج لا بیٹھا ہے۔ پر ہن کوئی شک وی تاں نہیں رہیا تے نہ ہی ہور فصلی بٹیریاں نال کوئی گلہ رہیا ہے کہ اوہ پنجابیت دا گھان کر رہے ہین۔ ہن تاں ایہہ صبر ہی ہو گیا کہ جدوں سارا آوا ہی اُوت گیا تاں کیتا وی کیہ جا سکدا ہے؟ میرا ایہہ مقصد نہیں کہ کسے نوں بھنڈیا جاوے تے نہ ہی ایہہ مقصد ہے کہ کون کس سیاسی پارٹی دے گُن گا رہیا ہے۔میرا تاں سدھا تے صاف اک ہی مقصد ہے کہ جے آپاں آپنا اج نہ سنبھالیا تاں کل نوں رون دا وی آپاں نوں کوئی حق نہیں ہے۔ہر لیکھ دے انت وانگوں میرے اس لیکھ دا وی اوہی انت ہے کہ ۔۔تو سمرتھ وڈا میری مت تھوری رام ۔۔
