ایرلنگ کِتلسن ، نارویجین شاعر، کہانی کار تے ناٹک کار
خالد حسین تھتھال
March 9th, 2010
نارویجین ساہتکارشاعر، کہانی کار تے ناٹک کار، ایرلِنگ کِتّلسن ناروے دی ساہتک ڈھانی دا اک منّیا پرمنیا ناں اے۔
1970 وچ شاعری دی پہلی کتاب "جانگلی پکھنو" توں لے کے ہن تائیں کوئی تریہہ کتاباں چھپ چکیاں نیں ،ایہناں وچ کجھ کتاباں دوجے لکھاریاں دی سانجھ نال وی لکھیاں نیں ۔ ودیشی لکھاریاں نال میل ملاپ تے اوہناں دیاں لکھتاں تے کتاباں نوں نارویجن بولی وچ ترجمہ کر کے اوہناں دی جان پچھان کر اؤن وچ اک موہرلا ناں اے۔ دوجی بولیاں دے بھومیاں دے ہتھ ونڈاؤن نال اوہنے لاطویائی ، ثمیری تے فارسی دے کلاسیکی ادب تے شاعری دے نارویجن ترجمے وی کیتے نیں۔ کِتّلسن نوں ناروے دے کئی وائی والے ایوارڈ وی مل چکے نیں۔اردو وچ کِتّلسن دی فیبل "راکا داستان گو" جمشید مسرور نے ترجمہ کیتی اے۔
کِتّلسن بڑے نگھے تے ملاپڑے سبھا دا منکھ اے، ہر آؤن والے نوں بڑے ہسدے متھے ملدا اے ۔ ایس میل دے اکٹھیاں ہون دے نال نال اوہ سوپ بنائی آؤندا، کرسیاں میز سدھے کری آؤندا تے موم بتیاں وی لائی آؤندا اے انج اوہ اپنی لور وچ بیٹھک دی ویتر وی رلتیاں دے حساب نال کری آؤندا اے ، پچھی آؤندا اے کس نے کیہ پڑھنا اے۔ رلتیاں وچوں وی کجھ جنے زنانیاں اوہنوں ہتھ پواندے نیں۔ اپنے اپنے پیون لوکی اپنی اپنی مرضی دے آپ لیاؤندے نیں جیویں کسے نے کوئی ٹھنڈا، وائن، بئیر یا لانگ ڈرِ نک پینی ہووے۔ انج ٹھنڈے تتے دا آہر اوہنے کیتا ہوندا اے۔ سوپ، مرغی، مچھی یاگوشت تے سبزیاں دا ہوندا اے ،پیون والے ہمیش ای پسند کردے نیں ۔
جدوں اٹھ وجدے نیں تے اوہ رلتیاں نوں جی آیاں نوں آکھ کے سوپ پیون دی سدّا دیندا اے۔ تے نال ای اوہ بیٹھک دا ویروا وی کردا اے۔ بیٹھک بڑے گھروکی ورتب وچ ہوندی اے، رلتیاں وچ بڑی آپت ہوندی اے جیہڑی شوق، رلت،جان پچھان تے چنگے آدر بھا توں پنگردی اے۔ اوہ آپ ای لکھاریاں تے کلاکاراں دی سدّ بلار وی کردا اے۔
ایہناں بیٹھکاں دے رنگ ڈھنگ دی وکھالی لئی میں اک بیٹھک دی وارتا دسناں ۔ بیٹھک دی سموہت ویلے اوہ بجلی دے لیمپ بجھا دیندا اے تے موم بتیاں دی لو ہور وی کھِچویں لگدی اے رلتی گرم گرم سوپ دے سواد دی واہ واہ پے کردے نیں۔ لہندے افریقہ دا اک جوان موسیقار جیہڑا ناروے دے دوجے وڈے شہر برگن وچ رہندا اے اوہنے بانسری تے سر لے نال بڑی گت بنھی۔ اوہنے دسیا جے ایہہ بانسری اوہنے آپ بنائی اے۔ فیر اوہنے اک دوجی بانسری تے کجھ ہور موہ لین والیاں چیزا ں سنائیاں تے ایہہ وی دسیا جے ایہہ انڈیا دی بنی ہوئی بانسری اوہنے چین وچ خریدی سی۔ ایہہ فنکار اپنی گل بات فرانسیسی وچ کردا رہیا تے اک نارویجن زنانی ایہدا نارویجن وچ ترجمہ کردی رہی۔
فیر اک فلسطینی ناٹک کار سا ؤانی نے اک سولو ناٹک کھیڈیا جیہدے وچ اوپرا، گیت ، بولی تے جسے دی بولی دی کھیڈ دے روپ دسے۔
اک نارویجن ساؤانی جس نے اوسلو وچ اوپن تھیٹر دی نیہہ رکھی اے اوہنے اپنی ہڈ ورتی توں ناٹک دی دنیا دے سفنے تے سچ تے چانن پایا۔ ناروے وچ رہندے اگھے بلوچ بینجو نواز عبدالرحمان نے بینجو تے اپنی کلا دیاں پھٹکاں نال بیٹھک نوں موہیا۔
اک نارویجن شاعر نے اپنیاں نظماں سنائیاں۔ اک ہور لکھاری نے اپنی کتاب دا اک باب سنایا۔
فیر آئرلینڈ دے اک موسیقار نے گٹار نال کجھ گیت سنائے۔میں وی اپنیاں کجھ نارویجین نظماں سنائیاں۔ ایہہ بیٹھک دنیا دے کئی دیساں توں ادب، سنگیت تے ناٹک دے وکھرے وکھرے کھیتراں دی اک سوہنی تے من موہنی شام سی۔ اوس شام نوں ای اوتھے میری ملاقات ہنگری دے اک ناول لکھاری میکائل کونوپیک نال کوئی ویہہ بائی سالاں پچھوں ہوئی ۔ کِتّلسن ایہہ سن کے بڑا حیران ہویا جے اسیں اک دوجے نوں اتنا پرانا جاننے آں۔ اساں دسیا جے اسیں اودوں کجھ نارویجن لکھاریاں نال اوسلو دے نیڑے اک ہور شہر لِلے ستروم وچ ساہتک بیٹھکاں وچ ملدے رہے آں۔
ایرلنگ کِتلسن اکلیاں ادب وسیب دے میل ملاپ تے ودھا لئی اوہ کجھ کر رہیا اے جیہڑا ڈھیر سارے سرکاری ادارے وی نہیں کر رہے۔ ہر چوتھے جمعہ نوں ایہہ بیٹھک سر پر ہوندی اے ایس وار کرسمس والے دن 25 دسمبر نوں چوتھا جمعہ سی تے ایہہ بیٹھک انج ای جڑی تے بنی پھبی۔ اس دن اوہدا پتر تے اوہد ی گھروں وی اوتھے آئے۔
دوجے دیساں توں آؤن والے ادیباں لکھاریاں تے کلاکاراں لئی میل جول تے ادبی اکٹھ دی ایہہ اک چنگی تھاں اے۔عرب دیساں دے چوکھے لوکی ایہناں بیٹھکاں وچ رلدے نیں۔ اردو پنجابی تے ہندی لکھاری گھٹ آؤندے نیں۔ رلتیاں نوں سد ّا نہیں گھلیا جاندا پروگرام وی پہلے توں نہیں ویتریا جاندا بس اوس شام نوں اوتھے ای بنا لیا جاندا اے۔
ایرلنگ کِتلسن نے دسیا جے میں ایہہ بیٹھکاں کوئی تیرا ں ورہے پہلاں چھوہیاں۔ میرے ایس آہر دے پچھے کوئی چونواں ٹیچا نہیں سی سوائے ایہدے جے جیہڑا چاہوے آ کے ایہناں بیٹھکاں وچ رلے، ایہہ اک رل بہن دا بہانہ تے سبب ای سی۔
ایہناں شاماں دا رنگ روپ مڈھوں لے کے ہن تائیں اک جیہا ای رہیا اے۔ ایہناں وچ رلتیاں دی گنتی گھٹدی ودھدی رہندی اے تے ویہہ توں لے کے چالی پنجاہ تے ستر اسی تائیں وی ہو جاندی اے۔ایہناں بیٹھکاں دے ویروے دی پہلے توں کوئی ویتر بنتر نہیں کیتی جاندی۔ میں ایہہ دیکھناں پئی کون کون آیا اے تے انج اوتھے ای ویروے دی ویترکر لیناں۔
بیٹھکاں دے سبھا نوں بہتا دکھ لشک والا نہیں بنایا جاندا تے روں بڑا نِنگھ والا ہوندا اے تاں جے رلتی لوک جھکے رہن دی تھاں گھروکی بیٹھک دا سواد مانن۔ ایس گل نوں وی مکھ رکھیا جاندا اے جے لوک گھل مِل جاون تے اک دوجے نال اوہناں دی جان پچھان ودھے، ایہدے نال نال ایہہ سبھا سپھلتا لئی چالو ویتر الیک نوں ہی موہرے رکھن والی مِتھاں نوں وی تروڑدا اے ۔
میرے ایہہ پچھن تے جے ادیب شاعر بنن توں پہلاں دے ا یرلنگ کِتّلسن دے بارے کجھ دس پاؤ ، اوہناں، ایرلِنگ کِتّلسن۔ ناروے دی دکھنی جوہ وچ جمن کارن پنج ورہے سارپس بورگ شہر وچ رہیا فیر وینیسلا تے کریسچیان ساند وچ رہیا۔ برگن شہر وچ پڑھائی کیتی تے تقابلی مذہبی تاریخ وچ ڈگری لئی۔ ایسے ویلے میری شاعری دی پہلی کتاب چھپی فیر اک ہور کتاب چھپی تے میں پہاڑ دی جوہ دے اک پنڈ ویسترے گؤسدال آ گیا۔ فیر ہر ورہے میری اک کتاب چھپدی رہی تے انج ہولی ہو لی میری اک لکھاری دی پچھان بن گئی۔
تہانوں ایس گل دی لادھ کدوں ہوئی جے تساں لکھاری بنن دا ای مِتھ لیا ہویا اے؟ ایرلِنگ کِتّلسن۔ میں تیراں چوداں سالاں دی عمر وچ ای نظماں لکھنیاں چھوہ لئیاں تے نال ای ایہہ وی سہی ہویا جے میں اپنی ساری حیاتی بولی نال جڑے رہن دی سدہر وی بھال لئی اے پر ایہدا ایہہ مطلب نہیں سی جے میں سر پر لکھاری ہی بننا اے، ایہہ پک میں کوئی دس ورہیاں پچھوں کیتا۔ ایہہ وی پتہ نہیں صحیح ہے یا نہیں۔
کیہڑے کیہڑے شاعر تے لکھاری تہاڈے من بھاؤندے نیں تے ایہناں وچوں کیہناں دا تہاڈے اتے چوکھا پچھاولہ اے؟ ایرلِنگ کِتّلسن۔ وِکٹر ہیوگو موہرلا اے تے ناروے وچوں خبرے فالک برگت تے اوبست فیلدر۔
ڈورِس لیسنگ دیاں لکھتاں سائیکلس تے سائیریس ا یکسپیر یمینٹس۔ تے انج میں مڈھ وچ مسٹک تے ایپِک (رزمیہ) ادب ول چوکھا رجھیا رہیا۔ میرے ایہہ پچھن تے جے کنج دا چوگردا یا کیہڑے کارنے لکھن دے آہر تے اشکل دواندے نیں ، اوہناں دسیا،
ایرلِنگ کِتّلسن۔جے اپنے آل دوالے دی دنیا وچ رچیا مِسیا ہونا تے چوکھی ستھری تے بیڑی بنکی مجلس توں وتھ تے رہناں۔ میرے ایہہ پچھن تے جے کوئی پلے بنھن والی گل جیہڑی تساں دوجے لکھاریاں یا عام لوکاں توں سِکھی ہووے ایرلِنگ کِتّلسن ۔ انساناں وچ ماڑے تے پچھڑے ہوئے لوک وی بڑے اچیچ تے دھیان جوگ نیں۔
ایتھے آؤن والے ودیشی لکھاریاں تے کلاکاراں دی کلا نواں تے رچناواں بارے تہاڈی کیہ سوچ اے؟ ایرلِنگ کِتّلسن۔ سکینڈے نیوین وسیباں توں وکھ وسیباں والے لکھاری ساڈی بولیاں دے کھلار تے وادھے وچ اپنا سیر پا سکدے نیں تے اوہ ا نجانیاں ای ایہہ کم کری وی آؤندےنیں، نکیاں نکیاں بریکیاں تے وڈیاں وڈیاں مورتاں توں ندھڑک ،گرامر دیاں غلطیاں جیہڑیاں وکھر ی وچاربنتر دی لادھ کراندیاں نیں تے شاعرانہ گن جیہڑا سانوں وی انج ای کیل لیندا اے جیویں دوجی ودیشی بولیاں نوں۔
جدوں اوہناں دے کئی ودیشی لکھاریاں دی لکھتاں نوں نارویجین بولی دا چولا پواؤن دے سانگے ایہہ پچھیا جے کیہ نارویجین لوکاں وچ ایس ساہت لئی کنج دی کھچ اے تے اوہناں آکھیا، ایرلِنگ کِتّلسن ۔کسے شاعر دا اک دوجے دیس توں ہونا اوہنوں ایس گل دی کھل دیندا اے جے اوہ گل اک وکھرے ڈھنگ نال کہہ لوے، سنن والا اک وکھرے ڈھنگ نال سن رہیا ہوندا اے خاص کر زبانی سننا سنانا چوکھا اثر والا ہوندا اے۔ اوہ کتاباں جیہڑیاں دوجیاں شاعری دیاں کتاباں تے گھٹ کھِچ والی کتاباں نال چھپدیاں نیں اوہناں نوں تھوڑی اچیچتا لبھدی اے، ایہدا کارن مالی حالت وی ہو سکدا اے۔
تہاڈے نیڑے اوہناں ودیشی لکھاریاں لئی کیہڑے سجھا نیں جیہڑے ایس وسیبی خول توں باہرنکلنا چاہندے نیں؟ ایرلِنگ کِتّلسن ۔اوہ ادب تے گرامر نال جڑ ے وکھریویں دی دس پاؤن دے ایہہ کھچویں گل لگدی اے۔ ایہہ اکثر اتنی وِتھ والی گل نہیں ہوندی جتنی سمجھی جاندی اے۔ ناروے وچ وی دو وکھرے میلاں یا جوہاں والے لوک وی اک دوجے توں اینے ای وکھرے ہوندے نیں جنے اک عرب تے اک نارویجین۔
تسیں اج کل کیہ کر رہے او تے تہاڈی اگلی کتاب کیہڑی آ رہی اے؟ ایرلِنگ کِتّلسن ۔اٹھ نوں ونڈاں وچ ویتری اک شاعری دی کتاب، دنیا د ے اٹھ نوں تھڑھے وکھری وکھری تھاہراں توں۔
اپنے ویہلے ویلے وچ تہاڈ ی کیہ سدہر ہوندی اے؟ ایرلِنگ کِتّلسن۔ اپنے تیراں سالاں دے پتر نال رہنا، ہور کسے چنگی مجلس (پارٹی) وچ رلت وی ٹھیک ای اے۔
اج کل دوجے دیساں تے بولیاں دا ڈھیر سارا ادب نارویجین بولی وچ التھیا جا رہیا اے تسیں نارویجین ادب نوں جگت پچھوکڑ وچ کیویں دیکھدے او؟ ایرلِنگ کِتّلسن ۔ التھے جاون دا وسیلہ ہر اک لئی بن سکدا اے جیویں اوہنا ں دیاں اپنیاں لکھتاں وی ترجمائیاں گئیاں نیں۔ پر ناروے وچ پبلشرز تے دوجے ادارے چھڑا اوس ودیشی ادب دی مارکیٹنگ کردے نیں جیہڑا ناروے وچ چنگا وِکدا اے۔ انج ترجمہ کیتی جان والیاں کتاباں دی چون ساڈی چٹیک، لوڑ تے بھال نوں موہرے رکھدیاں ہوندی اے۔ ایہہ سپھل وی ہو سکدا اے تے وپار سانگے عام کر کے اسپھل وی ہو سکدا اے ۔ مینوں ایہدے بارے گھٹ ای جانکاری اے۔ میں ایس بارے بڑی وکھری سوچ رکھناں ، میں چاہناں مینوں پچھیا جائے پئی میں روس، عراق تے کوریا لئی ناروے توں کیہ ترجمانا چاہناں۔
وکھرے وکھرے دیساں نوں وکھریاں وکھریاں چیزاں گھلاں ، بھانویں میریاں کتاباں وی ہوون جیویں فیبلز اوہناں دیساں نوں گھلاں جیہناں دا سمندر نال ڈاڈاھا سانگا اے تے شاعری پہاڑی دیساں تے جوہاں نوں۔ میں گل بات میل جول تے لوکاں دی نیڑتا نوں اچیچتا دینا چاہناں نہ کہ ویچن وٹن نوں۔
ایرلِنگ کِتّلسن دی اک کتاب وچوں پتی پتنی دو پاتراں دے مونہوں کجھ گلاں انج نیں، دِیکے۔ جے میں وا وچ اڈ جانا اے فیرمیں وا وچ اڈ ای جانا اے وا مینوں سانبھ لئے گی میں فیر اوڑک مینہہ بن جانا اے جے میں سلاخاں دے پچھے ڈکیا گیا فیر میں سلاخاں دے پچھے ڈکیا ای گیا کندھاں مینوں سانبھ لینا اے میں فیر کندھاں تے لکھیا ہونا اے جے میں سمندر وچ ڈوبیا گیا فیر میں سمندر وچ ڈب ای جانا اے ڈونگھیائی نے مینوں جپھ لینا اے تے میں کل کسے دے منہ وچ ہونا اے جے میں بوہا بھننا اے فیر میں بوہا بھننا ا ی اے تے یارا مینوں مِل پوے گی میں فیر کل نوں دونا ہونا اے۔ یارا میں اک ڈاہلی تے پئی دوڑنی آں جیہنوں چھڑی زمین ای پئی دیکھدی اے تے ایہہ پیا دیکھن ہوندا اے ایس لئی میں ایہدے تے دوڑی جانی آں میں اک رسے تے پئی چڑھنی آں جیہنوں مستول دا سِرا ای دیکھ سکدا اے تے ایہہ پیا دیکھن ہوندا ا ے تاں ای میں ایس تے چڑھی جانی آں میں اک تیز دھار تے پئی لڑہکنی آں جیہنوں چھڑا دِیکے ای دیکھ سکدا اے تے ایہہ پیا دیکھن ہوندا اے تاں ای میں اس تے لڑہکی جانی آں اک وارتک نظم وچوں (ایہہ نظم کسے وی واد ،سوچ تے آزادی دے آگو دی ہو سکدی اے) ایہہ بھالنا جے تیری حیاتی دا کوئی مقصد اے ایہہ پچھنا جے نیزہ کتھے مارنااے زمیں تے انت نہ لیاونی بھکھ توں بناں اپنی تھاہر نہ چھڈنی اک لشکدا سچ مینوں فیر موہ کے گرما لیندا اے میرے اندر چمکد اتے تھرتھلی لیاؤندا اے اوہ ایہدی جان لینا چاہندے نیں! دل وچوں اٹھدی اک چمک جیہڑی بڑے ٹِل نال ابھرے گی اک ہور پاسے اگانہہ ودھ کے سرسر کردی پتنگ وانگوں چڑھ کے اپنا آپ دسے گی ڈگن لئی نہیں ناہ ای اوتھے ٹھہرن لئی چھاں ای لو دی گواہی دیندی اے۔
1970 وچ شاعری دی پہلی کتاب "جانگلی پکھنو" توں لے کے ہن تائیں کوئی تریہہ کتاباں چھپ چکیاں نیں ،ایہناں وچ کجھ کتاباں دوجے لکھاریاں دی سانجھ نال وی لکھیاں نیں ۔ ودیشی لکھاریاں نال میل ملاپ تے اوہناں دیاں لکھتاں تے کتاباں نوں نارویجن بولی وچ ترجمہ کر کے اوہناں دی جان پچھان کر اؤن وچ اک موہرلا ناں اے۔ دوجی بولیاں دے بھومیاں دے ہتھ ونڈاؤن نال اوہنے لاطویائی ، ثمیری تے فارسی دے کلاسیکی ادب تے شاعری دے نارویجن ترجمے وی کیتے نیں۔ کِتّلسن نوں ناروے دے کئی وائی والے ایوارڈ وی مل چکے نیں۔اردو وچ کِتّلسن دی فیبل "راکا داستان گو" جمشید مسرور نے ترجمہ کیتی اے۔ 
