Punjabi Wichaar
کلاسک
وچار پڑھن لئی فونٹ ڈاؤن لوڈ کرو Preview Chanel
    



مُڈھلا ورقہ >> شاہ مُکھی وچار >> کلاواں تے کلاکار >> پنجابی گیتاں دی شہزادی۔۔۔ زبیدہ خانم

پنجابی گیتاں دی شہزادی۔۔۔ زبیدہ خانم

اخلاق عاطف
January 19th, 2015
5 / 5 (4 Votes)

دُنیا دے کسی وی فن دے کسی وی کھیتر وچ وارثت نہیں چلدی، فن دی دُنیا وچ خدا داد صلاحیت دی ٹھیک ورتوں کسی وی فنکار نوں کامیابی دیاں منزلاں ولے ٹوردی اے، خدا داد صلاحیت ہی اوہ سونا اے جیہنوں شوق لگن تے ریاضت دی بھٹھی وچ گال کے کسی کاری گر سُنیارے دی مہارت لشکیلے گہنے وچ ڈھالدی اے۔ ایس سچ دی گواہی مشہور گائکا زبیدہ خانم دی گائیکی کیرئر توں وی ملدی اے جیہنے ایس فن دی وراثت دے دعوے داراں دی موجودگی وچ محنت تے لگن نال اپنے گائیکی فن دی اُچیچتا منوائی۔
زبیدہ خانم 1934ء نوں امرتسر دے اجیہے گھرانے وچ پیدا ہوئی جیہدا گائیکی یا موسیقی نال تعلق نہیں سی، کجا کہ ایس گھرانے دا کوئی جی جَنت فلمی دُنیا ولے آن دا سوچدا۔ مشہور گائکا شمشاد بیگم دے ریڈیو توں نشر ہوں والے گیت سُن سُن کے زبیدہ نوں گائیک بنن دا چاء ہویا، گائیکی سرناویں شمشاد بیگم زبیدہ دی آئیڈیل سی (1) زبیدہ خانم نِکی عمر توں ہی مذہبی مجلساں وچ نعت سلام تے نوحے پڑھن توں گائیکی دے مُڈھلے اصولاں دی جانُو ہو چکی سی، تاہیوں جدوں اوہ فلمی گائیکی ولے آئی تے اوہنوں فلمی گائیکی دے تقاضے سمجھن تے ٹھیک ٹھیک نبھاون وچ کوئی اوکڑ پیش نہیں آئی (2) ۔
پاکستان بنن دے نال ہی لاہور وچ فلم پروڈکشنز دا سلسلہ شروع ہوگیا سی، دیس دے سارے کاری گراں تے فن کاراں نے فلم کتاب، گیت سنگیت، مصور تصویر، فن تے فن کار اپنی ہوند تے فکر نال جیوندے جاگدے سن جیہڑے کسی وی صلا اپنے دیس نوں ترقی دی راہے پان لئی جویں ہر کھیتر وچ محنت تے خلوص بھریاں کوششاں کیتیاں اوویں ہی ’’فلم کھیتر نوں شروع دِناں وچ ایسے وڈے تخلیق کار تے فن کار میسر آئے جیہناں دیاں محنتاں پاروں پاکستانی فلم دے سنہرے دَور دی شروعات ہوئی، اودوں ہنر منداں نوں اپنے جوہر وکھان دے موقعے کُھلے دِل نال مہیا کردے ہوندے سی (3) ۔
زبیدہ خانم دا گھرانا 1947ء وچ لاہور آیا تے اپنے بالپن دے شوق نوں اگے ودھان لئی زبیدہ خانم ریڈیو لاہور دے لائیو پروگراماں وچ نعتاں تے لوک گیت گاون لگ پئی ’’گائیکی فن وچ زبیدہ دا شوق ہی اوہدا اُستاد سی ایس شوق نوں اوہنے آپ ہی پالیا پوسیا تے سنواریا نکھاریا، ریڈیو لاہور تے موسیقار بابا چشتی نے زبیدہ نوں سُن کے اوہدی آواز وچ اِک تھاں موجود معصومیت تے حُسن نوں پچھانیا، پنجابی لفظاں دی ودھیا ادائی نوں سلاہیا تے اپنی موسیقی وچ بنن والی پنجابی فلم ’’بِلو‘‘ دا اِک گیت زبیدہ خانم کولوں گوایا، ایہہ 1951ء دی گل اے، ایسے گیت توں زبیدہ دی فلم گائیکی دا مُڈھ بجھیا (4) ۔
1953ء دی فلم ’’شہری بابو‘‘ 1955ء دی فلم ’’پتن‘‘ لئی زبیدہ دے گائے ہوئے گیت گونجے تے زبیدہ خانم شہرت تے مقبولیت دی سِخر اُتے اپڑ گئی، فلم پتن دے گیت ایس فلم دے ریلیز ہوں توں پہلاں ہی مقبول ہوگئے سن۔ شہری بابو دے موسیقار رشید عطرے تے پتن دے بابا چشتی سن، اینہاں دونہواں فلماں لئی زنانہ آوازاں دے سارے گیت (Female solo songs) زبیدہ خانم توں گوائے گئے جدوں کہ دو گانیاں (Doet songs) لئی عنایت بھٹی دی آواز شامل سی ۔۔۔ گلاں سُن کے ماہی دے نال میریاں دُپٹا بے ایمان ہوگیا / راتاں نھیریاں بنا کے ربا میریاں نصیباں والے تارے ڈُب گئے (شہری بابو) چھڈ جاویں نہ چنا بانہہ پھڑ کے / رنگ رنگیلی ڈولی میری بابل اج نہ ٹور (پتن) زبیدہ دے گائے اجیہے گیت سی جینہاں نے مقبولیت دے عروج نوں چھوہیا، ایسے طرح زبیدہ تے عنایت حسین بھٹی دے دو گانیاں ۔۔۔ اِک کُڑی دی چیز گواچی بھلکے چیتا آوے گا / بیڑی دِتی ٹھیل وے محبتاں دا کھیل وے، رب نے کرایا ساڈا پتناں نے میل وے / ساڈا سجرا پیار کہے بار بار کیتے ہوئے قرار بُھل جائیں ناں ۔۔۔ نے وی مقبولیت دے نویں ریکارڈ قائم کیتے ’’ایس طرح زبیدہ خانم پنجابی فلماں دی مشہور پلے بیک سنگر طور نمایاں ہوئی، فلمی دنیا وچ اوہ زمانا وی بے شک نور جہاں دا زمانا سی، مقبول تے مصروف وڈی گائکا تے فلمی ہیروئن ہون وجھوں نور جہاں دا طوطی بولدا سی تے فلم انڈسٹری نال جڑیا ہر بندا نور جہاں دے مزاج توں واقف سی کہ اوہ اپنے ساہمنے کسی ہور دا دیوا بلن نہیں دیندی سی، پر زبیدہ دی دِنو دن ودھدی ہوئی مقبولیت نے مصروفیت پاروں نور جہاں وی فلمی لوکاں کولوں پچھن تے مجبور ہوگئی، ایہہ کُڑی کون اے؟ (5)
فلمی گائیکی دے نال زبیدہ نے دو پنجابی فلماں لئی اداکاری وی کیتی۔ 1955ء دی فلم ’’پاٹے خاں‘‘ وچ اداکار ظریف نال سیکنڈ ہیروئن بنی، ایس فلم دے فرسٹ پیئر نور جہاں نے اسلم پرویز سن۔ 1956ء دی فلم ’’دُلا بھٹی‘‘ وچ زبیدہ نے ہیروئن صبیحہ دی راز دار سہیلی دا کردار ادا کیتا سی۔ زبیدہ خانم دا گائیکی کیرئر صرف بارھاں ورھیاں تے محیط رہیا، ایس دوران اوہنے ڈھائی سو دے نیڑے اُردو تے پنجابی گیت گائے، دل چسپ حقیقت ایہہ وے کہ زبیدہ دے اُردو گیتاں دی تعداد پنجابی گیتاں نالوں زیادا اے۔ زبیدہ دے ناں تے مقبولیت سر ناویں گیتاں دی ایہہ تعداد تھوڑی لگدی اے پر صرف بارھاں ورھیاں نوں مُکھ رکھ کے ویکھیے تے ایہہ تعداد مناسب توں وی زیادہ لگدی اے تے ایہہ حقیقت وی اپنی تھاں پکی سچی کہ زبیدہ دے گائے ہوئے اکثر اُردو تے پنجابی گیت یادگار منے جاندے نیں، اُردو گیتاں دا تذکرہ بعد وچ کراگے پہلاں زبیدہ خانم دے کجھ مقبول تے یادگار پنجابی گیتاں اُتے جھاتی پائیے ۔۔۔
اساں جان کے میٹ لئی اکھ وے فلم ہیر 1955ء
ڈھول دِلے دا جانی اجے نہیں آیا ؍؍ ؍؍
کجھ بول وے دِلاں دی گُھنڈی کھول وے فلم مورنی 1956ء
دُکھی نیناں کولوں مُکھ نہ لکا سجنا (عنایت بھٹی نال) ؍؍ ؍؍
لے لؤ جی بھنبھیریاں فلم ماہی منڈا 1956ء
وے میں نار پٹولھے ورگی ؍؍ ؍؍
ہُن مُک گیا لُک لُک تکنا (عنایت بھٹی نال) ؍؍ ؍؍
بابل دا ویڑھا چھڈ کے ہوکے مجبور چلی فلم گُڈی گُڈا 1956ء
بُندے چاندی تے سونے دی نتھ لے کے فلم چن ماہی ؍؍
تینوں چُم چُم دل نال لاواں، چٹھیے سجنا دیے ؍؍ ؍؍
ساڈے انگ انگ وچ پیار نے (سلیم رضا نال) ؍؍ ؍؍
ماہی موت دا سنیہا دِتا گھل وے ؍؍ ؍؍
پھیر لئیاں چن ماہی اکھیاں ڈُب گئے آس دے تارے ؍؍ ؍؍
ساڈے انگ انگ وچ پیار نے پینگھاں پائیاں نیں (سلیم رضا نال) ؍؍ ؍؍
جٹی چلی مُربیاں دی سَیل نوں (کورس) فلم یکے والے 1957ء
ہان دیا مُنڈیا وے اکھیاں توں غنڈیا ؍؍ ؍؍
قول نہیں بُھلدے نیں نیر پئے ڈُلھدے نیں ؍؍ ؍؍
تیرے در تے آکے سجنا وے، اسی جھولی خالی لے چلے ؍؍ ؍؍
گلھاں چُمدیاں کناں دیاں والیاں فلم پلکاں 1957ء
کالی کالی رات میری اکھیاں وچ برسات ؍؍ ؍؍
سانوں سچ دس ڈھولیا پٹولھیا وے کاہنوں ساڈا دل موہ لیا فلم زلفاں ؍؍
رُکھ ڈولدے تے اکھ نہیں لگدی فلم سہتی ؍؍
رب ہووے تے میل کراوے، تیرا میرا رب کوئی ناں ؍؍ ؍؍
سیّو نی میرا دل دھڑکے دل، دھڑکے نالے اکھ پھڑکے فلم شیخ چلی 1958ء
دل غم دیاں چھلاں وچ ڈولدا (سلیم رضا نال) ؍؍ ؍؍
کُنڈا نال دے بُوہے دا کھڑکے فلم کچیاں کلایں ؍؍
بُرے نصیب میرے ویری ہویا پیار میرا فلم چھومنتر ؍؍
میری چُنی دیاں ریشمی تنداں فلم چٹی ؍؍
پِھراں ہسدی مٹکدی تے نچدی، اج میرے ماہی آنا ؍؍ ؍؍
ڈورے کِھچ کے نہ کجلا پائیے، نی ماپیاں دے پِنڈ کُڑیے فلم مکھڑا ؍؍
میرا دِل چنا کچ دا کھڈونا ؍؍ ؍؍
دِلا ٹھہر جا یار دا نظارا لَین دے ؍؍ ؍؍
پردیسی نال نہ یاری لائیے (سلیم رضا نال) فلم گھر جوائی ؍؍
ویلے بیت گئے جدائیاں والے فلم بودی شاہ 1959ء
میرا جیوے ڈھولا، نی میرا جیوے ڈھولا فلم ناجی ؍؍
میری ٹور تے نہ کر مائے شک نی فلم پردیسن ؍؍
میری زلفاں توں پرے نہیں ہٹ دا، ڈُپٹا میرا جار جٹ دا فلم یار بیلی ؍؍
ڈک ڈک رکھاں میں جوانی کدے اکھاں فلم بچّا جمورا ؍؍
کجھ گلاں تیریاں تے کجھ گلاں میریاں ؍؍ ؍؍
پیریں بیڑیاں پجیباں دیاں پاکے ماہی نے تینوں لے جانا فلم کرتار سنگھ ؍؍
گوری گوری چاننی دی ٹھنڈی ٹھنڈی چھاں نی ؍؍ ؍؍
تینوں رکھاں میں تویتڑی بنا کے (سلیم رضا نال) فلم لُکن میٹی ؍؍
نی بدلیے نہ برسیں ماہی ٹُرگیا پر لے پارنی ؍؍ ؍؍
ہائے میں دل لاکے پچھتائی فلم جائیداد ؍؍
باری وچ بہنی آں تیرا کیہ لینی آں فلم بہروپیا 1960ء
سانوں نچ کے یار منا نا پے گیا ؍؍ ؍؍
بانہہ پھڑ لے، میری بانہہ پھڑ لے فلم آبرو 1961ء
کوئی دِسدا نہ تیرے باجھوں ہور وے ؍؍ ؍؍
پاواں کجلا تے زلفاں کھلاراں اج مینوں ماہی ملنا فلم منگتی ؍؍
دھی رانی نوں لالے کلا وے نی ماں (کوثر پروین نال) فلم ڈنڈیاں ؍؍
چنگیاں نہیں بولنا، مندیاں نہیں بولنا فلم پہاڑن 1962ء
وے میں جان کے پجیباں پائیاں (امداد حسین نال) فلم بِلو جی ؍؍
میں چھیل چھبیلی نار تے رنگ میرا دُھپ ورگا فلم میم صاحب 1966ء
اساں مونہوں کجھ نہیں کہنا وے ماہی فلم دِل دریا 1968ء (6)
پنجابی گیتاں دی مقبولیت پاروں اُردو فلم میکرز وی اوہدے ول متوجہ ہوئے تے فلم ساز دی خواہش تے سبھ توں پہلے موسیقار رشید عطرے نے زبیدہ کولوں فلم ’’سر فروش‘‘ دے کئی گیت گوائے، ایس فلم دے سارے گیت مقبول ہوئے پر ’’اے چاند اُن سے جا کر میرا سلام کہنا‘‘ بہت سُپر ہٹ ہویا۔ 1957ء دی فلم ’’سات لاکھ‘‘ دا گیت ’’آئے موسم رنگیلے سہانے جیا نہیں مانے تُو چھٹی لے کے آجا بالما‘‘ نا صرف مقبولیت سر ناویں ریکارڈ توڑ ثابت ہویا سگوں اداکارا نیلو دی خوش بختی دا سبب بنیا کہ نیلو ایس گیت دی پرفارمنس توں فلم وچ انج متعارف ہوئی کہ اگلی فلم وچ ہیروئن آئی۔ 1957ء دی اُردو فلم ’’کوئل‘‘ مقبول تے یادگار فلم سے جیہدے وچ نور جہاں نے شاندار اداکاری دے نال نال بہت خوبصورت گیت وی گائے، ایس فلم دا اِک کلب سانگ زبیدہ خانم توں گوایا گیا ’’دل جلانہ دل والے، آنکھیں اُٹھالے، نظریں ملالے‘‘ ہورناں گیتاں وانگ ایہہ گیت وی بہت مقبول ہویا، موسیقار خورشید انور دی بے مثال کمپوزیشن تے زبیدہ دی سحر انگیز گائیکی پاروں سدا بہار گیت منیا گیا۔ زبیدہ دے گائے کجھ ہور یاد گار اُردو گیت ایہہ نیں ۔۔۔۔۔۔
میرا نشانا دیکھے زمانا فلم سر فروش 1956ء
تیری اُلفت میں صنم دل نے بہت درد سہے ؍؍ ؍؍
شاہِ مدینہ، یثرب کے والی فلم نورِ اسلام 1957ء
چاند تکے چُھپ چُھپ کے اونچی کھجور سے (سلیم رضا نال) فلم عشقِ لیلیٰ ؍؍
لیلیٰ لیلیٰ لیلیٰ لیلیٰ لیلیٰ لیلیٰ(کورس) ؍؍ ؍؍
تصویر بنانے والے تصویر بنا دے فلم خاتون 1958ء
پیار بھری اِس محفل کا قاتل فلم خزاں کے بعد ؍؍
نگاہوں میں منزل نہ منزل کا نشاں کوئی فلم محفل 1959ء
جیون کے سفر میں راہی جب مِل کے بچھڑ جاتے ہیں فلم انوکھی ؍؍
کیا ہوا دِل پہ سِتم تُم نہ سمجھو گے بلم فلم رات کے راہی 1960ء
کہیں دو دِل جو مِل جاتے بگڑتا کیا زمانے کا (سلیم رضا نال) فلم سہیلی ؍؍
بن کے دُلھن لہراؤں گی فلم حمیدہ 1961ء
اے دلِ زار بتا اشک بہاؤں کہ نہیں فلم کنواری بیوہ ؍؍ (7)
فلم بھاویں اُردو ہوندی یا پنجابی، اوس دور دے موسیقار کسی وی گیت دے مصرعے پڑھ کے فلمساز نوں دس دیندے سن کہ ایس گیت نوں زبیدہ دی آواز ہی امر کر سکدی اے ’’اُردو تے پنجابی لفظالی نوں زبان دے لہجے مطابق نبھانا زبیدہ دے فن دے معیاری ہون دی دلیل سی، اوس نے اپنے گائیکی معیار نوں کدی وی ڈولن یا ڈگن نہیں سی دِتا۔ زبیدہ نے جو وی گایا تے جِنا وی گایا، معیاری گایا، اوہ بِنا شک اِک وڈی فلم گائیک سی جیہنے مُڈھلے ورھیاں وچ پاکستانی فلم دی بہت خدمت کیتی۔ (8)
زبیدہ خانم دے گائے گیت اوس ویلے دیاں مشہور فلمی ہیروئناں صبیحہ، مسرت نذیر، مینا شوری، نیر سلطانہ، بہار، نیلو، شمیم آرا، شیریں، لیلیٰ تے فردوس اُتے فلمائے جاندے رہے، پاکستان دے مُڈھلے ورھیاں دے مقبول تے معیاری پنجابی فلمی گیتاں دی گائیکی دے حوالیوں زبیدہ نوں بجا طور تے ’’پنجابی گیتاں دی شہزادی‘‘ آکھیا جاندا اے۔ (9)
جویں اساں پہلاں دسیا زبیدہ خانم دا گائیکی کیرئر صرف بارھاں ورھے تے محیط رہیا۔ 1963ء وچ شباب پروڈ کشنز نال وابستا معروف فلم فوٹو گرافر ریاض بخاری نال شادی ہون دے نال ہی زبیدہ نے فلم لائن چھڈ دِتی سی۔ گھریلو ذمے داریاں دی بہتر ادائی واسطے اپنا گائیکی کیرئر قربان کرن دی جیہڑی مثال زبیدہ خانم نے قائم کیتی سی، اوہدی دوسری مثال 1990ء دے دہا کے وچ گائیکا ناہید اختر نے پیش کیتی۔ اج دے اکثر گیت چاہیوان گیتاں سرناویں گل بات کردیاں زبیدہ خانم نوں ماضی دی گائیکا آکھدے نیں پر اسی ایس گل ناں اتفاق ایس لئی نہیں کراں گے کہ حال سمے دیاں اکثر نویاں گائیکاواں، زبیدہ دے مشہور گیتاں نوں، نویں آر کسٹرا نال یا ری مکس میوزک نال گاکے اپنی گائیکی پچھان بنا رہیاں نیں، نوراں لعل دا دُہرایا گیت، سیونی میرا دل دھڑکے، تے، حنا نصر اللہ دا دُہرایا گیت، میری چُنی دیاں ریشمی تنداں، ساڈی ایس گل دی سچائی دے ثبوت نیں۔
’’زبیدہ خانم دا شوہر ریاض بخاری فلمی صنعت دا سینئر ترین فوٹو گرافر سی، اوہنے کئی اُردو پنجابی فلماں پرو ڈیوس کرن توں علاوا دو فلماں ڈائریکٹ وی کیتیاں۔ ریاض بخاری 2011ء وچ اللہ نوں پیارے ہوئے سی، ایہناں دا وڈا پُتر فیصل بخاری ایس ویلے مختلف ٹی وی چینلز لئی ڈرامے پروڈیوس تے ڈائریکٹ کردا اے، فیصل نے کجھ ورھے پہلاں اِک کامیاب اُردو فلم ’’بھائی لوگ‘‘ وی ڈائریکٹ کیتی۔ فلم لائن چھڈن توں بعد زبیدہ خانم نے کدی شوبِز ول رُخ نہیں کیتا البتہ کجھ ٹی وی پروگراماں وچ بطور مہمان شامل ہوئی۔ زبیدہ خانم نوں پچھلے کجھ ورھیاں توں ساہ دی بیماری لاحق رہی، ایسے عارضے وجھوں 19 اکتوبر 2013ء نوں فانی جگ توں رخصت ہوئی (10) فلم، موسیقی تے گیتاں دے چاہیواناں نے ایہ خبر بڑے افسوس نال سُنی۔ چلو چلی دے ایس میلے وچ سدا رہن والا ناں صرف رب دا اے۔ دُعا اے زبیدہ دیاں اگلیاں منزلاں رب سچے دیاں رحمتاں دیاں وا چھڑاں نال سجیاں رہن۔
افسوس دی گل ایہہ وی اے کہ جیہنے سدا بہار اُردو گیت گائے، جیہدی سُریلی آواز نے سوتوں زیادا پنجابی گیتاں نوں شنگاریا، گیت گائیکی دیاں ڈونگھیاں رمزاں دے جانُو گائیکی دے نویکلے انگ پاروں جیہنوں ’’پنجابی گیتاں دی شہزادی‘‘ آکھدے نیں، اوس زبیدہ نوں سرکاروں درباروں کوئی اعزاز حاصل نہ ہوسکیا پر زبیدہ خانم داسبھ توں وڈا اعزاز ایہو اے کہ اوس نے گیت چاہیواناں دے دِلاں تے راج کیتا، سُراں نال پیار کرن والیاں دے احساس اندر آدر جوگ تھاں پائی۔
حوالے

-1 علی سفیان آفاقی، مضمون ہفت روزہ فیملی میگزین لاہور۔ فروری 1997
-2 اخلاق عاطف، گیتاں دی گونج، ص 101، پِلاک لاہور 2007
-3 طاہر اصغر، مضمون ہفت روزہ ہم شہری لاہور۔ 28 اکتوبر 2013
-4 حوالا نمبر 1
-5 حوالا نمبر 3
-6 اخلاق عاطف، گیتاں دی گونج، مختلف صفحات
-7 طفیل اختر سینئر فلم جرنلسٹ، موبائل میسج موصولہ 31 اکتوبر 2013
-8 عبدالحفیظ ظفر، روزنامہ دُنیا لاہور 21 اکتوبر 2013
-9 اخلاق عاطف، گیتاں دی گونج، مختلف صفحات
-10 رونامہ ایکسپریس لاہور 20 اکتوبر 2013


Share |


 

Depacco.com


 

 

Your Name:
Your E-mail:
Subject:
Comments:


Support Wichaar

Subscribe to our mailing list
نجم حسین سیّد
پروفیسر سعید بُھٹا
ناول
کہانیاں
زبان

 

Site Best Viewd at 1024x768 Pixels