دوجا باب ایس توں ظاہر ہے جو حیوانی سماجاں توں بیشک انسانی سماجاں بارے کجھ تت کڈھے جا سکدے ہین، پر صرف منفی پکھ توں۔ جتھوں تیکر سانوں پتہ ہے ریڑھ دی ہڈی والے اُتلے درجے دے حیواناں وچ خاندان دیاں صرف دو شکلاں ہوندیاں ہین، اک نر دیاں کئی مادہ یاں اک نر تے اک مادہ دے جوڑے۔ دوہاں شکلاں وچ بالغ نر یاں شوہر اک ہی ہو سکدا ہے۔ نر وچ ریس تے ساڑے دا جذبہ ہے تے ایسے نال خاندان دی باندھ وی ہے تے اُس دیاں حداں وی متھیاں جاندیاں ہین۔ایہو حیوانی خاندان تے ٹولے وچ ٹکر پیدا کردا ہے۔
ٹولا جیہڑا کہ اک اُچی سماجی شکل ہے، جوڑا ملن دے زمانے وچ کِتے بالکل ناممکن ہو جاندا ہے، کِتے ایس دے بندھن ڈھیلے پے جاندے ہین تے کِتے ایہہ اُکا کھلر جاندا ہے۔ نر دی ریس تے ساڑ پاروں ایس دا اک ٹک ارتقا بہرحال اوکھا ہو جاندا ہے۔ صرف اینا ہی ایہہ ثابت کرن لئی بوہت ہے کہ حیوانی سماج تے پرانے انسانی سماج دا آپو وچ پاڑ ہے ۔ پرانا انسان جدوں حیوانیت دی منزل توں اگے ودھ رہیا سی تے اوہنوں خاندان دی کوئی جانکاری نہیں سی تے جے سی وی تے اک ایہو جہے خاندان دی جیہڑا حیواناں وچ نہیں پایا جاندا۔ وسٹمارک نے شکاریاں دیاں رپورٹاں دے مُڈھ تے آکھیا ہے جو گوریلا تے چمپانزی لنگوراں وچ ٹولے بندی دی سب توں اُچی شکل اک نر تے اک مادہ دا جوڑا ہے۔
ایس شکل وچ یعنی ا کلیاں وی، اوہ نہتا حیوان جیہڑا انسانیت دے عالم وچ پیر دھر رہیا سی، تھوڑی جہی گنتی وچ جیوندا رہ سکدا سی۔ حیوانیت دی منزل توں ترقی کر کے اگے ودھن تے فطرت وچ ترقی دا ایہہ سب توں وڈا پیر پُٹن لئی اک ہور شے دی لوڑ سی۔ ایس لئی لوڑ سی جو دفاع تے بچا لئی کلے بندے دی تھوڑی طاقت دی تھاں ٹولے دی کٹھی طاقت تے سانجھی کوشش لے لوے۔ بندیاں ورگے باندر اج جیہڑے حالاں وچ رہندے نیں، انج دے حالاں وچوں نکل کے انسانی منزل تے اپڑنا بوہت اوکھا ہووے گا۔ ایہو ہی وجہ بوہت ہے کہ اوہناں دے تے پچھلے انسان دے خاندان دیاں شکلاں دا آپوں وچ مقابلہ کر کے جیہڑے نتیجے کڈے جاندے ہین، اوہناں نوں قبولیا نہ جاوے۔ حیوانیت توں انسانیت دا ارتقاء جنہاں لمے چوڑے تے پائیدار ٹولیاں راہیں ہو سکدا سی، اوہناں دے بنن دی پہلی شرط ایہہ سی جو بالغ نراں وچ اک دوجے لئی رواداری ہووے تے اوہناں وچ ریس تے ساڑ دا جذبہ مُک چکیا ہووے۔
تے سچ پچھو تے خاندان دی سب توں مڈھلی شکل کیہڑی ہے جیس دا پکا ثبوت تاریخ وچ ملدا ہووے تے جیہڑی اج وی ویکھن وچ آؤندی ہے۔؟ اوہ جُٹ دار ویاہ ہے جیس وچ مرداں دا پورا ٹولا تے زنانیاں دا پورا ٹولا اک دوجے نال تعلق رکھدا ہے جیس وچ ریس تے ساڑ دی گنجائش گھٹ ہی ہوندی ہے۔ تے پھیر ارتقا دے اک ہور مگروں دے دور وچ کئی خصماں دی ورلی وانجی شکل وی ملدی ہے جیہڑی ریس تے ساڑ دے جذبے دی اُکی نفی کردی ہے تے ایس لئی جانوراں وچ اُکا نہیں ملدی۔پر ٹولیاں وچ ویاہ دیاں جیہڑیاں شکلاں سانوں ملدیاں ہین، اوہناں دے نال ایہو جہے گنجل دار حالات جڑے ہوندے ہین کہ لازمی طور تے اہناں توں ایہہ وکھالا ہوندا ہے کہ اوہناں توں پہلاں جنسی تعلق دی کجھ اہناں توں وی ودھ مڈھلیاں تے سادہ شکلاں رہیاں ہوون گئیاں۔ تے اسین ایس دا سٹا ایہہ کڈھنے ہاں کہ آزاد جنسی تعلق دے اک دور وچ اپڑ جانا حیوانیت توں انسانیت ول پینڈا وی سی۔ جانوراں وچ ویاہ دیاں شکلاں دا حوالہ دے کے اسیں اک وار پھیر اوسے تھاں ہی اپڑ گئے جتھوں سمجھیا گیا سی کہ اسیں ہمیش لئی اگے ودھ چکے آں۔
تے پھیر آزاد جنسی تعلق دا کیہ مطلب ہے؟ ایس دا مطلب ایہہ کہ اج کل جنسی تعلقاں تے جیہڑیاں روکاں لگیاں ہوئیاں ہین، یاں جوایس توں پہلاں دے زمانےاں وچ لگیاں ہوئیاں سن، اوہ ایس ویلے (پرانے ویلیاں وچ) نہیں سن۔ اسیں ریس تے ساڑ دیاں کندھاں نوں ڈگ دیاں ہوئیاں ویکھ چکے آں۔ جے کوئی گل یقینی ہے تے اوہ ایہہ کہ ریس تے ساڑ دا جذبہ مگروں دے زمانے دی پیداوار ہے۔ محرماں دے نال جنسی تعلق دے خیال تے وی ایہو گل سچی ثابت ہوندی ہے۔ صرف شروع وچ ہی بھرا بھین خاوند تے بیوی وانگوں رہندے سن سگوں کئی انسانی ٹولیاں وچ اج وی والدین تے پیسفک دےاں ریاستاں دیاں نسلاں (7) وچ دسیا ہے کہ آبنائے بیرنگ دے کلویات لوکاں وچ، الاسکا دے نیڑے رہن والے کلویاک لوکاں وچ، تے اتری امریکہ دے وچلے علاقیاں دے طبینہ لوکاں وچ ایس دا رواج ہن وی ملدا ہے۔
لیتور نیو نے وی دسیا ہے جو چھپیوا قبیلے دے انڈین لوکاں وچ، چلی دے رہن والے کوکوس لوکاں وچ، کیریبین تے ہند چین دے کرین لوکاں وچ وی ایس دا وجود ملدا ہے۔ پارتھیاں، ایرانیاں، سکائی تھنوں تے ہناں وغیرہ ولوں جیہڑیاں روایتاں پچھلے یونانیاں تے رومیاں وچ ملدیاں سن اہناں وچ وی ایس چیز دا ذکر ملدا ہے۔ ایس اصول دے لگن توں پہلاں محرمات وچ جنسی تعلق عیب دار ہے (تے ایس وچ کجھ شک نہیں جو ایہہ اک ریت ہے تے بوہت فیدے مند تے اہم ہے) ماپیاں تے اوہناں دی اولاد وچکار جنسی تعلق، وکھ وکھ پشتاں دے کئی بندیاں دے جنسی تعلقاں توں بوہتے قابل نفرت نہیں ہو سکدے سن۔ اوہ کئی پیڑھیاں دے بندیاں دے وچکار جنسی تعلق تے اج بوہت سوڑی نظروالے، اخلاق پرست ملکاں وچ پایا جاندا ہے تے ایس تے کسے اُچیچی نفرت دا وکھالا وی نہیں کیتا جاندا۔
سگوں سچ پچھو تے سٹھاں ورہیاں اُتے دیاں '' مٹیاراں'' وی، جے واہوا دولت مند ہوون تے تریہہ ورہیاں دے نیڑے دے جواناں نال ویاہ کر دیاں ہین۔پر خاندان دیاں اہناں پچھلیاں شکلاں توں جیہڑیاں سانوں پتہ ہین، جے اسیں محرماں دے نال جنسی تعلق نال جڑے خیالاں نوں (جیہڑے تصور ساڈے اپنے تصوراں توں اُکا وکھ تے کئی صورتاں وچ اُکا الٹ ہین) وکھ کر دیویئے، تے جنسی تعلق دی اک ایہو جہی شکل رہ جاندی ہے جیس نوں آزاد جنسی تعلق دا ہی ناں دتا جا سکدا ہے۔
آزاد جنسی تعلق ایس لئی کہ رسماں تے رواجاں نے اگے ٹر کے جیہڑیاں روکاں لائیاں اوہناں دا اُس ویلے کوئی وجود نہیں سی۔ پر ایس توں لازمی نتیجہ نہیں نکلدا جو نت انھے واہ آزاد جنسی تعلق دا بازار تتا رہندا سی۔ تھوڑی چر لئی وکھ وکھ جوڑے بنا کے رہن دا رواج عقل یاں امکان توں باہر نہیں سی۔ سگوں سچ تے ایہہ ہے جو گروہ دار ویاہ وچ وی ہن بوہتے تے ایہو جہے ہی جوڑے ویکھن وچ آؤندے ہین۔ وسٹر مارک نے سب توں مگروں خاندان دی ایس پچھلی شکل نوں منن توں نہ کیتی ہے۔ جے ایس دی تعریف موجب ہر اوہ تعلق ویاہ ہے جیس وچ مرد تے زنانی نیانہ جمن تیکر نال رہندے ہین، تے آکھیا جا سکدا کہ انج دا ویاہ آزاد جنسی تعلق دیاں حالتاں وچ وی ہوسکدا سی، تے اوہ آزاد جنسی تعلق، یعنی جنسی تعلق تے رسماں تے رواجاں دیاں لائیاں ہوئیاں روکاں دے نہ ہوون دی ضد نہیں سی۔ وسٹر مارک بھاویں ایہہ نقطہ نظر لے کے چلیا ہے کہ'' آزاد جنسی تعلق دا مطلب ہے جو انفرادی رجحاناں نوں دبانا پیندا ہے ''تے ایس لئی'' ایس دی سب توں سچی شکل عزت ویچنا ہے''۔
ایس توں الٹ میرا خیال ایہہ ہے کہ جدوں تیکر اسیں پچھلے حالات نوں چکلہ گھراں دی عینک توں ویکھنا بند نہیں کراں گے، اودوں تیکر اسیں اوہناں نوں اُکا نہیں سمجھ سکاں گے۔ٹولے دار ویاہ تے غور کردے ویلے اسیں ایس گل دا پھیر ذکر کرن والے آں۔
