ایہہ خاندان دی پہلی منزل ہے۔ ایتھے ویاہ پیڑھیاں موجب ٹولیاں وچ ہوندی ہے۔ خاندان دے دائرے دے وچ حالی دادا تے دادیاں اک دوجے دے شوہر تے بیوی ہوندے ہین۔ اوہناں دے نیانیاں دیاں ماواں تے پیواں دی وی ایہو ہی حیثیت ہوندی ہے۔ تے اوہناں دے نیانیاں توں پھیر سانجھے خاونداں تے بیویاں دا اک تیجا دائرہ تیار ہو جاندا ہے۔ اوہناں دے نیانے یعنی پہلی پیڑھی دے پڑپوتے تے پڑپوتیاں، چوتھے دائرے دے شوہر تے بیویاں بن جاندے ہین۔ انج خاندان دی ایس شکل وچ صرف سلف تے خلف، ماں پیو تے اوہناں دے نیانے (ساڈی اجکل دی زبان وچ) اک دوجے دے نال ویاہ دے حق تے ذمے داریاں نہیں قبول کر سکدے۔
بھرا بھین دور تے نیڑے دے چچیر، ممیر، پھپھیر بھرا بھین سب اک دوجے دے بھرا، بھین ہوندے ہین تے ٹھیک ایسے لئی اوہ سب اک دوجے دے شوہر تے بیوی ہوندے ہین۔ ایس منزل تے بھرا بھین دے ساک وچ ایہہ گل شامل ہے جو اوہ اک دوجے دے نال جنسی تعلق رکھ دے سن تے ایہہ عام چلن ہوندا ہے۔(8) ٹھیٹھ صورت وچ ایہو جہے خاندان وچ اک جوڑے دی اولاد ہووے گی تے پھیر اہناں وچ ہر پیڑھی دی اولاد، سب دی سب، اک دوجے دی بھین بھرا ہووے گی تے ٹھیک ایسے وجہ توں اوہ سب دے سب اک دوجے دے شوہر بیوی ہوون گے۔
سگوتر خاندان مٹ چکیا ہے۔ سب توں گھٹ مہذب قوماں وچ وی، جنہاں دا حال تاریخ وچ ملدا ہے، تے جیہڑا اج وی پولینیزیا دے سارے جزیریاں وچ کھلریا ہویا ہے، اوہ سانوں ایس نتیجے تے اپڑن تے مجبور کر دیندا ہے کہ خاندان دی ایہہ شکل کسے زمانے وچ ضرور رہی ہووے گی۔ ایس وچ سگوتری یاں ہم خاندانی دے ایہو جہے درجے ملدے ہین جیہڑے خاندان دی ایس شکل دے وچ ہی پیدا ہو سکدے سن۔ تے خاندان دا مگروں دا سارا ارتقاء وی، جیہڑا کہ ایس شکل نوں اک ضروری مڈھلی منزل دی حیثیت توں لازمی بنا دیندا ہے سانوں ایس نتیجے تے اپڑن تے مجبور کر دیندا ہے۔
2۔ پونالوان خاندان
جے تنظیم وچ ترقی دا پہلا پیر ایہہ سی تے پیکیاں تے نیانیاں وچ آپو وچ جنسی تعلق دا سلسلہ بند ہویا تے ایس دا دوجا قدم ایہہ سی کہ بھین بھراواں وچ وی ایس تعلق نوں مُکایا گیا۔ کیوں جو بھیناں بھراواں دی عمر وچ بوہتا فرق نہیں ہوندا ایس لئی ایہہ قدم پہلے دے مقابلے وچ بوہتا اہم تے کِتے بوہتا اوکھا سی۔ ایہہ پیر ہولی ہولی ہی پُٹیا گیا سی۔ پہلاں خورے سگے بھین بھراواں وچ (جیہڑے اک ماں وچوں ہوون) جنسی تعلق نوں بند کیتا گیا ہووے گا۔ اوہ وی خورے شروع وچ اکا دُکا معاملے وچ انج کیتا گیا ہووے گا تے مگروں ایہہ عام اصول بن گیا ہووے گا۔ (ہوائی وچ اجوکی صدی وچ وی ایس عام اصول دے اشارے ملے سن)۔ تے اخیر وچ ودھدیاں ودھدیاں ساک دے بھرا بھیناں، یاں ساڈی اج کل دی اصطلاح وچ نیڑے یاں دور دے چچیر، ممیر، پھپھیر بھرا بھیناں دے ویاہ تے روک لگی ہووے گی۔ مارگن دے لفظاں وچ ''قدرتی چون دے اصول تے عمل دی ایہہ اک چنگی مثال ہے۔''
ایس گل وچ کوئی شک نہیں کہ جنہاں قبیلیاں وچ ایہہ پیر پٹ کے نیڑے دے ساکاں نال جنسی تعلق بناؤنا تے نیانے جمنا ڈک دتا گیا، اوہناں نے اہناں قبیلیاں دے مقابلے وچ کتِے کالھی تے بوہتی ترقی دی جنہاں وچ بھرا بھیناں دے ویاہ دا رواج سی تے اہنوں لوڑی سمجھ کے کیتا جاندا سی۔ ایس قدم دا چوکھا اثر پیا۔ ایس دا اک ثبوت گنوں دا ادارہ ہے جیہڑا سدھا ساہواں ایسے قدم دا نتیجہ سی تے ایس توں بوہت دور نکل گیا سی۔گن دا ادارہ بربریت دے دور وچ جے دنیا دی سب نہیں تے بوہتیاں قوماں وچ سماجی نظام دا مڈھ سی تے یونان تے روما وچ تے اسیں ایس توں سدھا ساہواں تمدن دے دور وچ وڑ جانے آں۔
ہر پچھلا خاندان حد توں حد کجھ پشتاں توں مگروں ٹٹ جاندا سی۔ بربریت دے وچلے دور دے اخیرلے حصے تےکر وی، ہر تھاں بغیر کسے جھاکے دے پرانے کمیونسٹی گھرانے وچ رہن دا رواج سی۔ تے ایس دی وجہ توں خاندانی برادری دی اک اخیرلی حد مقرر ہو جاندی سی جو اوہ بوہتے توں بوہتی کنی وڈی ہو سکدی ہے۔ ایس وچ حالات موجب ادل بدل ہو سکدا سی پر ہر تھاں ایہہ گل بڑی حد تیکر لگدی ہوندی سی۔ جدوں اک ماں دی اولاد وچ جنسی تعلق نوں بھڑوت سمجھیا جاون لگ پیا تے لازمی سی جو پرانی خاندانی برادریاں دی ونڈ تے تے نویاں خاندانی برادریاں دے مڈھ تے ایس نویں خیال دا اثر پوے (ایہہ کوئی ضروری نہیں جو ایہہ خاندانی برادری تے خاندانی ٹولا اک ہی شے ہووے)۔ بھیناں دا اک یاں اک توں بوہتے ٹولے اک ٹبر دے مڈھلے اڈے بن جاندے سن تے اوہناں دے سگے بھرا دوجے ٹبر دے۔
ایس طریقے نال یاں ایس نال رل دے ملدے کسے ہور طریقے نال، سگوتری یعنی یک جدی خاندان توں ترقی کر کے خاندان دی اوہ شکل پیدا ہوئی جیس نوں مارگن پونالوان خاندان آکھدا ہے۔ جزیرہ ہوائی دے رواج موجب بوہت ساریاں بھیناں دے۔۔بھاویں اوہ سگیاں بھیناں ہی ہوون یاں دو تن درجے تیکر دیاں اک جدی بھیناں۔۔۔ سانجھے خاوند ہوندے سن جنہاں دیاں اوہ سانجھیاں گھر والیاں ہوندیاں سن۔ اوہ خاوند ہن اک دوجے نوں بھرا نہیں آکھدے سن تے سچ پُچھو تے ہن اوہناں دا آپو وچ بھرا ہوونا ضروری نہیں سی۔ اوہ اک دوجے نوں ''پونا لوا'' یعنی سکھی آکھ دیاں ہوندیاں سن۔ خاندان دی بناوٹ دی ایہو ہی پرانی کلاسیکی شکل سی(Familienformation) جیس وچ اگے جا کے بڑیاں بدلیاں آئیاں۔ ایس دی اُگڑ دی ہوئی صفت ایہہ سی کہ خاندان دے اک اُچیچے دائرے دے وچ سارے خاوند تے ساریاں بیویاں سانجھیاں ہوندیاں سن پر بیویاں دے بھرا۔۔۔پہلوں سگے بھرا تے اگے جا کے ہم جدی بھرا وی۔۔۔۔۔ایس دائرے توں وکھ رکھے جاندے سن۔تے انج ہی دوجے پاسے شوہراں دیاں بھیناں وی ایس دائرے توں وکھ رکھیاں جاندیاں سن۔
ساکاں دے اوہ سارے درجے جنہاں دا وکھالا امریکی نظام وچ ہوندا ہے، ٹبر دی ایس شکل وچ سانوں پوری صحت دے نال مل جاندے نیں۔ میری ماں دیاں بھیناں دے نیانے میرے پیو دے وی نیانے ہوندے ہین۔ تے اوہ سارے میرے بھین بھرا ہوندے ہین۔ پر میری ماں دے بھراواں دے نیانے ہن اُس دے بھتیجے تے بھتیجیاں اکھواندے ہین تے میرے پیو دیاں بھیناں دے نیانے اُس دے بھنیویں بھنیویاں۔ تے اوہ سارے میرے ممیر، پھپھیر بھین بھرا نیں کیوں جو میری ماں دیاں بھیناں دے خاوند اُس دے وی خاوند ہوندے ہین تے میرے پیو دے بھراواں دیاں بیویاں اُس دیاں وی بیویاں ہین۔۔۔۔ جے عملاَ ہمیش انج نہیں ہوندا تے اصولاَ تے ایس نوں منیا جاندا ہے۔ پھیر وی بھراواں تے بھیناں وچ جنسی تعلق دی سماجی روک پاروں ہن ساک دے بھرا بھین جیہڑے ہن تےکر بناء کسے حیل حجت دے اپنے بھرا بھین سمجھے جاندے سن،ہن اوہ درجیاں وچ ونڈے جاندے ہین کجھ تاں پہلے وانگوں اک جدی بھرا بھین رہندے ہین رہندیاں نوں یعنی اک پاسے بھراواں دی اولاد نوں تے دوجے پاسے بھیناں دی اولاد نوں ہن آپو وچ بھین بھرا نہیں آکھیا جا سکدا۔
اوہناں دے ماں پیو وچوں کوئی اک یاں دوہیں سانجھے نہیں ہو سکدے تے ایس لئی پہلی وار ایہہ ضروری ہویا جو بھنیویں بھنیویاں، بھتیجے بھتجیاں تے ممیر، پھپھیر بھیناں بھراواں دا فرق رکھیا جا سکے جیہڑا کہ پہلے دے خاندانی نظام وچ بے معنی ہوندا۔ سگوتری یاں ہم خاندانی دا امریکی نظام، خاندان دی ہر اُس شکل وچ جیس دی بنیاد کلے اک بندے دے ویاہ تے ہووے بوہت مہمل تے بے معنی لگدا ہے۔ پر پونالوان خاندان دی بنیاد تے ایس نظام دی اک اک گل معقول تے فطری ثابت ہوندی ہے۔ جیس حد تیکر سگوتری یاں ہم خاندانی دے ایس نظام دا رواج سی، گھٹو گھٹ ایسے حد تیکر پونالوان خاندان دا یاں ایس نال رلدے ملدے کسے ہور شکل دا رواج رہیا ہووے گا۔
ایہہ ثابت ہو چکیا ہے کہ خاندان دی ایہہ شکل ہوائی وچ موجود سی تے جے امریکہ وچ اسپین توں گئے ہوئے پچھلے ہسپانوی راہباں وانگوں دھرماتما پادری اوہناں غیر مسیحی ساکاں نوں صرف''بدکاری'' (9) نہ سمجھدے تے سارے پولینزیا وچ خاندان دی ایہو شکل موجودہ ہندی۔ سیزر دے زمانے وچ برطانیہ والے بربرہت دی وچلی منزل توں لنگھ رہے سن۔ تے جدوں سیزر اوہناں بارے کہندا ہے کہ ''دس دس تے باراں باراں ٹولیاں وچ اوہ لوک سانجھیاں بیویاں رکھدے سن تے پیو تے پتر نال نال'' تے ظاہر گل ہے کہ ایہہ گل ٹولے دار ویاہ تے ہی پوری اتردی سی۔ عہد بربریت دیاں ماواں دے دس یاں باراں پتر اینے وڈے نہیں ہو سکدے سی کہ اوہ سانجھیاں بیویاں رکھ سکن۔پر امریکہ دے سگوتری نظام وچ جیہڑا کہ پونا لوان خاندان نال رل دا ملدا ہے، بھراواں دی گنتی بڑی وڈی ہوندی ہے کیوں جو اک بندے دے دور نیڑے دے ساک سارے سارے بھرا سگے بھرا سمجھے جاندے ہین۔ سیزر دا ایہہ ''پیو تے پتر نال نال'' بوہت غلط فہمی دا نتیجہ ہے۔پر ایس نظام وچ ایہہ اوکھا نہیں ہے کہ پیو تے پتر یاں ماں تے دھی ویاہ دے اک ہی ٹولے وچ ہوون، بھاویں پیو تے دھی یاں ماں تے پتر اک ہی ٹولے وچ نہیں ہو سکدے سن۔ انج ہیروڈوٹس تے دوجے پچھلے لکھاریاں نے وحشی تے بربر لوکاں وچ بیویاں دے سانجھے ہوون ولوں جیہڑیاں گلاں لکھیاں ہین، اوہ وی ٹولے دے ویاہ دی ایس شکل یاں ایس نال رلدی ملدی کسے ہور شکل دے مڈھ تے ایہہ سوکھیاں سمجھیاں جا سکدیاں ہین۔ واٹسن تے کئے نے اپنی کتاب'' ہندوستان دے وسنیک'' (10) وچ دریائے کنگا دے دکھن وچ رہن والے اودھ دے ٹھاکراں ولوں جو کجھ لکھیا ہے ایس تے ایہو ہی گل سچی ثابت ہوندی ہے۔اوہ لکھدا ہے کہ
''اوہ وڈی گنتی وچ تقریباََ بناء کسے فرق تے امتیاز دے'' (یعنی جنسی معنیاں وچ)'' نال رہندے ہین تے جدوں دوہاں بندیاں دا ویاہ ہوندا ہے تے ایہہ ساک بس ناں دا ہی ہوندا ہے''۔
بوہتا تے انج لگدا ہے کہ گن دا ادارہ سدھا ساہواں پونا لوان خاندان توں ہوئیا۔ ایس وچ کجھ شک نہیں جو آسٹریلیا دا ویاہ شادی دا طبقاتی نظام وی ایس دا مڈھلا نقطہ ہو سکدا ہے (9) ۔ آسٹریلیا دے وسنیکاں وچ گن موجود ہین پر اوہناں وچ پونا لوان خاندان دا وجود نہیں ہے۔اوہناں وچ ٹولے دار ویاہ دےاں اک یاں اک توں ودھ بھونڈیاں شکلاں ملدیاں ہین۔ ٹولے دار خاندان دیاں ساریاں شکلاں وچ جتھے ایہہ گل کھل کھلا کے آکھی جا سکدی ہے کہ نیانے دی ماں کیہڑی ہے اوتھے کِتے وی ایس دی پک نہیں ہوندی جو اُس دا پیو کیہڑا ہے۔ بھاویں زنانی اپنے پورے ٹبر دے سارے نیانیاں نوں اپنا کہندی ہے تے سب دے نال ماں والا ورتارا رکھدی ہے، پھیر وی اوہ ایہہ جاندی ہے جو کیہڑے اُس دے اپنے جمے ہوئے ہین تے کیہڑے نہیں۔
ایس لئی ظاہر ہے جتھے کِتے ٹولے دے ویاہواں دی ریت ہوندی ہے اوتھے بس ماں دی اولاد دا پتہ لگدا ہے ایس لئی نسل ماں توں چلدی ہے۔ ساریاں وحشی قوماں وچ تے اوہناں قوماں وچ وی جیہڑیاں بربریت دے مڈھلے وارے وچ ہین ایہو ہی گل پائی جاندی ہے۔ باخوفن دا دوجا وڈا کارنامہ ایہہ ہے کہ اُسے نے ہی پہلوں پہلوں ایس گل دی کاہڈ کڈی سی۔ صرف ماں ولوں نسل دا سلسلہ تے ویلے دے نال نال ایس دے مڈھ تے وراثت دے جیہڑے ساک بنے، اوہناں نوں اوہ مادری حق دا ناں دیندا ہے۔ گل نوں سمٹن لئی میں ایس اصطلاح نوں برقرار رکھنا چاہناں حالانکہ ایہہ لفظ بوہت ٹھیک نہیں کیوں جو سماج دی ترقی دے ایس منزل تے قنونی معنیاں وچ حقاں دا کوئی سوال ہی نہیں سی۔
جے پونالوان خاندان دے دو مخصوص ٹولیاں وچوں اسیں اک ٹولے نوں لے لیئے یعنی ایہو جہے ٹولے نوں جیس وچ کئی ماں جائیاں تے ساک وچ بھیناں ہوندیاں ہین (یعنی اوہ جیہڑیاں سگی بھیناں دی اولادہوندیاں ہین، پہلی، دوجی پیڑھی تے اگے تیکر)تے جیس وچ اوہناں دے نال اوہناں دے نیانے تے ماں ولوں اوہناں دے سگے تے ساک دے بھرا وی رلتی ہوندے ہین (جیہڑے ساڈے مفروضے موجب اوہناں دے خاوند نہیں ہو سکدے) تے ایہہ اوہناں بندیاں دا دائرہ ہووے گا جیہڑے گن دی مڈھلی شکل وچ ایس ادارے دے رکن ہوندے ہین۔ اہناں ساریاں دی سانجھی مورث اعلیٰ اک زنانی ہوندی ہے۔ اُس دے ٹبر دیاں کڑیاں اُس دی اولاد ہوون پاروں ہر پیڑھی وچ اک دوجے دیاں بھیناں ہوندیاں ہین پر اوہناں بھیناں دے شوہر ہن اوہناں دے بھرا نہیں ہو سکدے یعنی اوہ ایس مورث اعلیٰ زنانی دی اولاد نہیں ہو سکدے تے ایس لئی اوہ ایس سگوتری ٹولے وچ جیہڑا اگے جا کے گن بنیا، رلتی نہیں ہو سکدے۔ پر اوہناں دے نیانے ایس ٹولے وچ رلتی ہین کیوں جو ماں دی نسل تے ہی گل مُکدی ہے تے ایہہ ایس لئی کہ صرف اُس دا ہی یقین ہے۔ جدوں اک واری سارے ماں جائے بھراواں تے بھیناں وچ تے اوہناں وچ وی جیہڑے ماں ولوں دور دے ساک دے بھرا بھین ہین، جنسی تعلقاں تے روک لادتی جاندی ہے تے اہی ٹولا گن وچ بدل جاندا ہے۔۔۔۔یعنی ماں ولوں ساکاں دا اک بڑا ہی محدود حلقہ بن جاندا ہے جنہاں نوں آپو وچ ویاہ کرن دی اجازت نہیں ہوندی۔ تے ایس ویلے توں ایہہ دوجے عام سماجی تے مذہبی اداریاں توں اپنے آپ نوں بروبر فیدا اپڑاؤندا رہندا ہے تے اپنے قبیلے دے دوجے گناں توں اپنے آپ نوں وکھ کردا جاندا ہے۔ اگے ٹر کے اسیں ایس گل تے بڑی کھل کے غور کراں گے۔ پر جدوں سانوں ایہہ لبھدا ہے کہ پونالوان خاندان توں گن دا ارتقا بس منطقی لوڑ دے طور تے ہی ثابت نہیں سگوں ظاہر وی ہے تے پھیر تقریباََ پورے یقین نال ایہہ آکھن دا مڈھ لبھ جاندا ہے کہ اہناں ساریاں قوماں وچ جنہاں وچ گن دی سوں ملدی ہے یعنی تقریباََ سارے غیر متمدن تے متمدن قوماں وچ پہلے خاندان دی ایہہ شکل موجود سی۔
جیس ویلے مارگن نے اپنی کتاب لکھی سی اُس ویلے تیکر ٹولے دار ویاہ بارے ساڈی جانکاری بوہت گھٹ سی۔ اُس ویلے آسٹریلیا دے وسنیکاں وچ، جیہڑے طبقیاں وچ ونڈھے ہوئے سن، ٹولے دار ویاہ دے رواج دے بارے کجھ گلاں پتہ سن۔ ایس توں وکھ مارگن نے1871 وچ اوہ ساریاں شیواں چھاپیاں سن جیہڑیاں اوہنوں ہوائی دے پونالوان خاندان دے بارے پتہ لگیاں۔ پونالوان ٹبر توں اک پاسے تے امریکی انڈیناں وچ پایا جاون والا سگوتری یاں ہم خاندانی دا نظام چنگی طرحاں سمجھ وچ آجاندا سی تے ایسے نظام توں مارگن دی ساری پُن چھان شروع ہوئی سی۔ دوجے پاسے ایس توں مادری ایس توں مادری حق والے گن دے ارتقاء دی پہلی کڑی مل جاندی سی۔ تے اخیر وچ، اوہ آسٹریلیا دے طبقیاں دے مقابلے وچ ارتقاء دی بوہتی اُچی منزل دی نمائندگی کر دا سی۔ایس لئی سمجھنا اوکھا نہیں ہے کہ مارگن دے کیوں پونالوان خاندان نوں، جوڑا خاندان توں پہلاں دی، ارتقاء دی اک ضروری منزل آکھ دتا۔تے ایہہ وی من لیا جو پہلے زمانے وچ ایس دا عام رواج سی۔ ایس توں مگروں سانوں ٹولے دار ویاہ دیاں ہور وی کئی شکلاں دا پتہ لگیا ہے تے ہن اسیں جاننے آں کہ ایس معاملے وچ مارگن حد توں بوہتا اگے ودھ گیا سی۔ پھیر وی بھاگاں نال اوہنوں اپنے پونالوان خاندان وچ گروہ دار ویاہ دی اُچی تے مڈھلی (کلاسیکی) شکل مل گئی جیس توں اک بوہتی اُچی منزل ول خاندان دے ارتقاء نوں بوہتا سکھیائی نال سمجھیا جا سکدا ہے۔
گروہ دار ویاہ ولوں اسیں اپنے علم وچ سب توں بوہتا مڈھلے وادھے لئی اک انگریز پادری لاریمر فیسون دے احسان مند ہاں۔ اُس نے ورھیاں ویاہ دی ایس شکل نوں اُس دے اصلی وطن آسٹریلیا وچ رہ کے پڑھیا سی۔ اوہنوں جنوبی آسٹریلیا وچ ماؤنٹ گمیر دے علاقے وچ رہن والے حبشیاں وچ ایس دے ارتقاء دا سب توں مڈھلا دور ملیا سی۔ اوتھے سارا قبیلہ دو وڈے طبقیاں وچ ونڈیا ہویا سی۔ اک دا ناں سی گروکی تے دوجے دا کاکومائٹ۔ اوہناں وچوں ہر طبقے دی ہر زنانی دا جماندرو خاوند تے اوہ اُس دی جماندرو بیوی ہوندی سی۔ جیاں (افراد) دا نہیں سگوں ساری دی ساری جماعت دا، سارے دے سارے طبقے دا، اک دوجے نال ویاہ ہوندا سی۔ تے ایہہ خیال رہوے جو ایتھے عمر دے فرق یاں کسے اُچیچے خونی ساک پاروں کوئی روک نہیں لگدی سی۔ روک بس اک ہی سی تے اوہ ایہہ کہ اپنے طبقے دے وچ کسے دے نال جنسی تعلق نہیں ہو سکدا سی۔ کومائٹ طبقے دی ہر زنانی کروکی طبقے دے ہر مرد دی بیوی سی تے کیوں جو مادری حق پاروں کومائٹ زنانی وچوں جمن والی کڑی وی کومائٹ سی، ایس لئی اوہ کڑی وی کروکی طبقے دی ہر مرد دی، جیس وچ اُس دا پیو وی شامل سی، جماندرو بیوی سی۔ بہرحال ایس طبقاتی تنظیم نے، جیویں کہ اسیں اہنوں جاننے آں، ایتھے ایس تے کوئی روک نہیں لائی۔ ایس لئی ایہہ تنظیم یاں تے اک ایہو جہے زمانے وچ بنی ہووے گی جدوں کہ بوہت نیڑے دے ساکاں دے نال جنسی تعلق تے روک لاون دا سارا گھپلا چاہواں توں مگروں وی ماں پیو تے نیانیاں دے جنسی تعلق نوں چوکھا عیب دار سمجھیا جانداسی۔۔۔ تے ایہو جہی صورت وچ ایہہ طبقاتی نظام سدھا ساہواں آزاد جنسی تعلق دی حالت توں پیدا ہویا ہووے گا ۔۔۔۔تے یاں پھیر طبقیاں دے بنن توں پہلاں ہی ماں پیو تے نیانیاں دے جنسی تعلق تے رسماں رواجاں نے روک لائی ہووے گی تے اجہی صورت وچ اجوکی حالت ایس توں مگروں ارتقا دی پہلی منزل سی۔
اوہ دوجا مفروضہ بوہتا منن وچ آؤندا ہے۔ جتھوں تیکر مینوں پتہ ہے آسٹریلیا وچ ماپیاں تے اولاد دے وچکار کوئی جنسی تعلق دی کوئی مثال نہیں لبھی ہے۔ عام طور تے گوت باہر ویاہ توں مگروں دی شکل یعنی مادری حق والے گن دے وجود لئی ایہہ لازمی شرط ہے کہ ایہو جہے تعلقاں دی جنہاں تے روک سی اوہ ایس دے بنن توں پہلاں توں موجود ہے۔
جنوبی آسٹریلیا دے ماؤنٹ گمبیر توں وکھ ایہہ دو طبقے والا نظام ایس توں ہور بوہتا چڑھدے وچ دریائے ڈارلنگ دے کنڈھے تے اُتری چڑھدے وچ کوئنس لینڈ وچ وی لبھدا ہے۔ مطلب ایہہ ہے جو ایہہ نظام دور دور تیکر کھلریا ہویا سی۔ ایس نظام وچ صرف ماں جائے بھین بھراواں وچ، بھراواں دی اولاد وچ تے ماں ولوں بھیناں دی اولاد وچ ویاہ کرنا منع ہے کیوں جو ایہہ سارے اِکو ہی طبقے وچ رلتی ہین۔ ایس توں الٹ بھین بھراواں دے نیانیاں وچ ویاہ دی اجازت ہے۔ بوہت نیڑے دے ساکاں وچ ویاہ کرن تے نیانے جمن تے روک لاون لئی، دریائے ڈارلنگ دے ساحل تے نیو ساؤتھ ویلز وچ کمیلا روئی قبیلے وچ ہور وی کئی کم کیتے گئے سن۔ اوتھے پرانے دو طبقے ونڈ ہو کے چار ہو گئے سن تے اہناں چواں طبقیاں وچوں ہر طبقے دا ویاہ دوجے کسے اک طبقے دے نال ہوندا سی۔ پہلے دو طبقے جماندرو اک دوجے دے شوہر تے بیوی ہوندے سن۔ اوہناں دے نیانے تیجے یاں چوتھے طبقے وچ رل جاندے جیس دا انحصار ایس گل تے ہوندا سی کہ ماں دا تعلق پہلے طبقے نال ہے یا ںدوجے نال۔ انج ہی تیجے تے چوتھے طبقے دا ویاہ اک دوجے دے نال ہوندا سی تے اوہناں دی اولاد پھیر پہلے یاں دوجے طبقے وچ شامل ہوندی۔ انج ہی اک پیڑھی دے لوک ہمیش پہلے تے دوجے طبقے وچ ہوندے سن تے دوجی پیڑھی دے لوک ہمیش تیجے تے چوتھے وچ۔تے ایس توں مگروں دی پیڑھی دے لوک پھیر پہلے یاں دوجے طبقے وچ ہوندے سن۔ایس نظام وچ ماں ولوں (ممیر تے مسیر) بھراواں تے بھیناں دے پتر دھیاں وچ ویاہ نہیں ہو سکدے۔ پر اُس دے پوتیاں وچ ہوسکدی ہے۔ ایہہ اک وکھرا گنجل دار نظام ہے جیس دے گنجل ایس پاروں ہور ودھ جاندے ہین کہ ایس تے، ہر صورت اگے چل کے، مادری حق والے گن دی ٹاکی لائی جاندی ہے۔ پر ایتھے اسیں ایس تے بوہتا کھل کے گل نہیں کراں گے۔نکی جہی گل ایہہ کہ اسیں ویکھنے آں جو بوہت نیڑے دے ساکاں وچ ویاہ کرن تے نیانے جمن دے رواج تے روک لاؤن دا جذبہ وار وار اثر پا رہیا ہے پر مقصد دا صاف صاف احساس نہ ہوون پاروں اوہ آپ ہی آپ ہنھیرے وچ راہ لبھدیاں ہوئیاں اگے ودھدا ہے۔
گروہ دار ویاہ آسٹریلیا وچ ہن وی طبقہ دار ویاہ ہے، جیس وچ مرداں دے پورے طبقے دی جیہڑا بوہتا ایس براعظم وچ کھلریا ہویا ہندا ہے، زنانیاں دے اک پورے طبقے توں جیہڑا اُنج ہی کھلریا ہندا ہے، ویاہ ہندا ہے۔ ایہہ گروہ دار ویاہ بوہتا نیڑیوں ویکھن تے اینا خوفناک تے قابل نفرت نہیں لگے گا جناں اہناں کم ظرفاں نوں لگدا ہے جنہاں دے خیال چکلہ گھراں دے خیال نال لبڑ چکے ہین۔ ایس توں الٹ کنے ہی ورہے لنگھ گئے سی پر کسے نوں پیمسا وی نہیں سی کہ گروہ دار ویاہ کوئی شے ہے۔تے سچ پچھو تے حالی حال وچ پھیر اُس دے وجود نوں منن توں ناں کیتی گئی ہے۔ بے دھیانے ویکھو تے انج لگدا ہے کہ ایہہ اک قسم دی ماڑی موٹی اک زوجگی ہے تے کِتے کِتے بوہتیاں بیویاں ہین جیس وچ کدی کدائیں بیوفائی وی کیتی جاندی ہے۔اہناں کھسماں تے تینویاں دے سانگیاں دی حد بنھن والے قنون توں جانکاری لئی ورھیاں پڑھائی دی لوڑ ہے جیویں کہ فیسون تے ہاوٹ نے کیتا سی (11) (اپنی عملی شکل وچ تے اہناں سانگیاں وچ اک عام یورپین نوں اوہی شے نظر آؤندی ہے جیہڑا آپوں اُس دے اپنے ملک وچ ہے)
جیس قنون موجب آسٹریلیا دا اک حبشی جدوں اک تنبو توں دوجے تنبو وچ تے اک قبیلے توں دوجے قبیلے وچ گھمدا ہویا اپنے وطن توں ہزاراں میل دور ،انجان لوکاں وچ اپڑ جاندا ہے، جنہاں دی بولی وی اوہ نہیں سمجھ سکدا تے اوتھے اوہنوں کئی واری ایہو جہیاں زنانیاں لبھ جاندیاں نیں،تے جیس قنون موجب اک بندہ جیس دیاں کئی بیویاں ہوون، اپنی اک بیوی نوں رات وچ اپنے پروہنے دے کول گھل دیندا ہے۔ جتھے یورپ والیاں نوں بس بدکرداری تے بے راہ روی تے بے قنونی نظر آؤندی ہے، اوتھے اصل قنون دی حکمرانی ہندی ہے۔
اوہ زنانیاں اُس بگانے مرد دے ازدواجی طریقے نال سانگا رکھدیاں ہین تے ایس لئی کہ اُس دیاں جماندرو بیویاں ہین اوہی اخلاقی قنون جیہڑا اوہناں نوں اک دوجے لئی جائز کرداہے اوہی قنون ازدواجی طبقے توں باہر جنسی سانگیاں تے روک لاؤندا ہے تے اُس دی خلاف ورزی کرن تے ذات برادری تے قبیلے توں باہر کرن دی سزا دیندا ہے۔ جدوں کدی زنانیاں نوں اغوا کیتا جاندا ہے، جیویں کہ کئی تھاواں تے ہندا ہے تے کئی علاقیاں وچ ہمیش ہی ہندا ہے، تے ایس وچ وی سختی دے نال ایس طبقے داری قنون دا لحاظ رکھیا جاندا ہے۔
ایتھے زنانیاں دے اغوا توں ایہہ ظاہر ہوون لگدا ہے کہ انفرادی ویاہ ول پیر پٹیا جا چکیا ہے۔ گھٹ توں گھٹ جوڑا ویاہ دی صورت وچ تے ایتھے اُس دی اک جھلک ملدی ہی ہے۔ اک جوان مرد جدوں آپوں یاں اپنے یاراں بیلیاں دی مدد نال کڑی نوں اغوا کر کے کھڑ دا ہے تے اک توں مگروں دوجا اُس نال ہم بستری کر دے ہین۔ پر تینویں اوہ اوسے جوان دی سمجھی جاندی ہے جیس نے اوہنوں اغوا کیتا ہے۔ تے ایس توں الٹ جے اوہ اغوا کیتی ہوئی زنانی ایس مرد کولوں نس جاوے تے دوجے مرد دے ہتھاں وچ چلی جاوے تے اوہ ایس دوجے دی بیوی ہو جاوے گی تے پہلے مرد دا حق مُک جاوے گا۔ ایس دا مطلب ہے کہ جتھے دار ویاہ دے نظام وچ،جیہڑا حالی وی عام ہے ،اُس دے ہر ہر پکھ تے اُس دے وچ انفرادی ساک، بوہتے یاں گھٹ چر لئی جوڑا بنا کے رہن تے کئی کئی بیویاں رکھن دا رواج وی پایا جاندا ہے۔ ایس لئی جتھے دار ویاہ دا نظام ایتھے وی ہولی ہولی مٹ رہیا ہے۔ سوال بس ایہو ہی ہے کہ یورپ دے اثر پاروں پہلاں کون مٹے گا۔۔۔۔ جتھے دار ویاہ دا نظام یاں آسٹریلیا دے حبشیاں دی اوہ نسل جیس وچ ایس دا رواج ہے۔
بہرحال، سارے دے سارے طبقیاں دا ویاہ، جیس دا رواج آسٹریلیا وچ ملدا ہے، جتھے دار ویاہ دی سب توں ہیٹھلی تے مڈھلی شکل ہے تے جتھوں تیکر سانوں پتہ ہے پونالوان خاندان ایس دے پُنگرن دی سب توں وڈی شکل ہے انج لگدا ہے کہ پہلی شکل دا سانگا پکھی واس وحشیاں دی سماجی حالت نال ہے تے دوجی لئی پرانیاں کمیونسٹی برادریاں دیاں گھٹ ودھ مستقل وستیاں ضروری سن۔ تے ایس توں مگروں اسیں سدھا پُنگرن دے دوجے پڑاء تیکر اپڑ جانے آں۔ ایس وچ کجھ شک نہیں کہ اوہناں دوہواں دے وچ کجھ گبھلے پڑاء وی ملن گے پر حالی تے اسیں پن چھان دا بوہا کھولیا ہی ہے۔
