اک تینویں دا ٹبر: ٹبر، مالکی تے ریاست دا مُڈھ(دوجا انگ)

تن ہزار ورہیاں وچ اک تینویں دے ویہار دا حاصل بس اینا ہی ہے۔مُکدی گل ایہہ ہے اک تینویں دے ٹبر دے وچ، اُس دیاں اوہناں شکلاں وچ جنہاں وچ ایس دے تواریخی مُڈھ دی صحیح مورت ملدی ہے تے جیہڑی مرد تے زنانی دے ایس بوہت تکو چکی نوں جیہڑا مرداں دے اکلے میل پاروں جمدی ہے، صاف طرحاں ساہمنے لے آؤندی ہے، سانوں نکی پدھر تے اوہی پاڑ تے پھڈے دسدے ہین جنہاں وچوں ہو کے ایہہ وسوں جیہڑی رہتل دے مُڈھوں ہی کئی میلاں وچ ونڈے نجی ہوئی ہے، اگے ودھدی ہے تے جیہڑے پاڑاں نوں اوہ نہ تے حل کرسکدی ہے تے نہ دور کر سکدی ہے۔ دسدا پیا ہے کہ میں ایتھے اک تینویں دیاں نریاں اوہناں شکلاں دا ذکر پا رہیاں جنہاں وچ ویاہی ورھی حیاتی صحیح معنیاں وچ اوہناں اصولاں تے چلدی ہے جنہاں نال ایس پوری ریت دی مڈھلی فطرت متھی ہوندی سی، پر جنہاں وچ تینویں کھسم دے مَل دے برخلاف نابری تے لک بنھ لیندی ہے۔ پر سارے ویاہواں وچ انج نہیں ہُندا۔ تے ایہہ گل جرمنی دے اوہناں عقل دے انھیاں توں ودھ چنگی طرحاں ہور کون سمجھ سکدا ہے جیہڑے نہ گھر وچ راج کرن دا گن رکھدے ہین تے نہ ملک وچ تے ایس لئی جنہاں دیاں تینویاں پورے بہانے نال ایس عہدے نوں قبولدیاں ہین جیس لئی اوہناں دے کھسم چتو ثابت ہو چکے ہین۔ پر اوہ ایہہ وچار کے اپنے آپ نوں دلیری دے لیندے ہین کہ اپنی بپتا دے فرانسیسی سنگیاں توں اوہناں دی حالت کِتے بوہتی چنگی ہے۔اوہناں وچاریاں دی حالت تے ہور وی بھیڑی ہُندی ہے۔

پر اک تینویں والا ٹبر ہمیش تے ہر تھاں اینی ڈاڈھی صورت لے کے نہیں آیا جنی ڈاڈھی صورت وچ اوہ یونان وچ ظاہر ہویا سی۔رومناں وچ، جیہڑے کہ دنیا دے اگلے جتو دے پکھ توں جے یونانیاں توں ساؤ پنے وچ گھٹ سن تے آؤن والے حالاں توں پہلاں سمجھن وچ ودھ سن، زنانی نوں بوہتی آزادی سی تے اوس دی بوہتی عزت کیتی جاندی سی۔رومن مرد ایہہ سمجھ دا سی کہ کیوں جو اوہنوں اپنی تینویں تے جیون مرن دا حق ہے، ایس لئی اوس دی عزت چنگی طرحاں راکھی وچ ہے۔ایس توں وکھ کھسم وانگوں تینویں نوں وی حق سی کہ جدوں چاہے اپنی مرضی نال ویاہ دا ساک توڑ دیوے۔ پر اک بیوی دے ویہار وچ سب توں وڈا ودھا اوس ویلے ہوئیا جدوں جرمناں نے تواریخ دے دائرے وچ پیر پایا کیوں جو جاپدا اے اوہناں دی غریبی پاروں اوہناں وچ اوس ویلے تیکر جوڑا ویاہ توں اک تینویں دا ویہار چنگی طرحاں اُگھڑیا نہیں سی۔اسیں ایس سٹے تے تناں گلاں توں اپڑنے آں جنہاں دا ذکر تاسیت نے کیتا ہے۔اک تے ایہہ کہ بھاویں ایہناں نوں ویاہ دی پوترتا دا پورا آدر سی۔۔۔'' ہر مرد اک تینویں توں راضی ہے تے زنانیاں وی پاک دامنی دے بندھناں وچ بنھیاں رہندیاں ہین۔ '' اُچے درجے دے مرداں تے ٹابریاں دے سرداراں وچ کئی تینویاں رکھن دا رواج سی۔ یعنی ایتھے وی امریکناں ورگی حالت سی، جنہاں وچ جوڑا ویاہ دا رواج سی۔ دُوجی گل ایہہ ہے کہ اوہناں لوکاں وچ مادری حق دی تھاں پدری حق کجھ دیہاڑ پہلاں ہی قائم ہویا سی کیوں کہ ماں دے بھرا نوں، جیہڑا کہ مادری حق موجب گن دے وچ سب توں نیڑے دا ساک سمجھیا جاندا سی۔ایہہ گل وی امریکی انڈیناں دی تکنی نال رلدی ہے جنہاں وچ مارکس نے، جیویں کہ اوہ کئی وار آکھدا ہُندا سی، ساڈے پچھوکڑ توں پہلاں تواریخی ویلے نوں سمجھن دی کنجی پائی سی۔ تے تیجی گل ایہہ ہے کہ جرمناں وچ زنانیاں دی بڑی عزت کیتی جاندی سی تے عام کماں وچ وی اوہناں دا اثر سی۔ ایہہ گل وی مرد دے مَل دے ورودھ ہے جیہڑی اک تیویں دے ویہار دی اُچیچتا ہے۔لگ بھگ ساریاں گلاں ایہو جہیاں ہین جنہاں تے جرمناں تے اسپارٹا والیاں وچ ایکا ہے۔ جرمناں وانگوں اوہناں وچ وی جوڑا ویاہ پوری طرحاں نہیں مٹیا سی۔ایس لئی ایس لڑی وچ وی جرمناں دے چڑھتل دے نال اک اُکا نویں شے نے جگ جاتی مل مار لیا۔ رومناں دی دنیا دیاں کھنڈراں تے کئی نسلاں دے رلن نال اک تینویں دا جیہڑا ویہار آئیا اوس نے مرداں دے رعب نوں کجھ نرم شکل وچ پیش کیتا تے زنانی نوں باہری دکھاوے لئی ہی سہی، کلاسیکی پچھلے ویلے توں کتے ودھ آزادی تے عزت دتی۔ایس پاروں پہلی وار ایہہ ہو سکیا کہ اخلاقی ودھا دا اوہ سب توں وڈا پیر پُٹیا جاوے جیہڑا اک تینویں دے مڈھ تے ایس پاروں اج تیکر چکیا جا سکیا ہے ایہہ ودھا کِتے اک تینویں دے وچ ہے، کِتے ایس دے نالو نال ہے تے کِتے ایس دے ورودھ وی ہے ۔۔۔۔ تے اوہ ہے نویں جی دا کام پیار، جیہڑی ایس توں پہلاں جگ وچ کِتے نہیں ویکھی گئی سی۔

پر ایہہ ودھیج ٹھکویں گل ہے کہ ایس گل دا تت سی جو جرمنی دے لوک اوس ویلے تیکر جوڑا بنا کے رہندے سن تے ایس وچ زنانی دی جیہڑی تھاں سی، ایسے نوں اوہناں نے اک تینویں دے ویہار تے چمبیڑ دتا سی۔ تے ایہہ سمجھنا اُکا غلط ہے کہ جرمناں دے سبھا دی دُھم تے حیرانی دی حد تیکر اخلاقی پوترتا ایس ودھیج دا کارن بنی۔جرمناں دی اخلاقی پوترتا بس اینی ہی سی کہ جوڑا ٹبر وچ عملی پکھوں تے اوہ اخلاقی پاڑ نہیں اُگھڑے سن جیہڑے اک تینویں دے ویہار وچ اُگھڑے ۔واقعہ اصل وچ ایہہ ہے کہ جرمن لوک پکھی واس عادت وچ تے خاص کر دکھنی چڑھدے وچ اسود دے پانیاں کنڈھیاں تے گھاہ دے میداناں وچ رہن والے ٹپری واساں دے کول اپڑ کے، اخلاقی اعتبار نال بڑے ہینے ہو گئے سن۔ اوہناں نے ایہناں پکھی واساں توں گھوڑ سواری توں وکھ اوہناں دی غیر فطری اخلاقی برائیاں وی سکھ لیاں سن۔ ایس دی پک امیانس نے تائفالی بارے وچ تے پروکوپاس نے ہیرولی دے بارے وچ پورے نکھیڑ دے نال کر دتی ہے۔

بھاویں اک تینویں دا ویہار ہی ٹبر ای اک ایہو جہی شکل ہے جیس نال نواں کام پیار کھلر سکدا سی۔ پر ایس توں ایہہ تت نہیں نکلدا کہ ایس ٹبر دے وچ ایہہ محبت ماڑی جہی یاں بڑی حد تیکر کھسم تے تینویں دی آپو دا پیار بن کے ودھی۔ مرد دے ہیٹھ اک تینویں دے کرڑے تے بے بناں فیدے دے ویہار دا ڈھنگ ہی کجھ انج دی سی کہ اوس پریت دی بڑھوتری ہوون نہیں رہیا سی۔ ایہناں سارے طبقیاں وچ جیہڑے تواریخی پکھوں تے تتے رہے ہین، یعنی سارے حاکم میلاں وچ ویاہ دی اوہی تھاں سی جیہڑی جوڑا ویاہ دے ویلے توں ٹری آ رہی سی۔۔۔۔۔ یعنی ایہہ فیدے مندی دا ماملہ سی جیس نوں ماپے متھدے ہندے سن۔ تے کام پیار دی پہلی صورت جیہڑی عشق بن کے اُٹھی، اک ایہو جہیا عشق جیس وچ پین دا حق ہر بندے نوں (گھٹو گھٹ راج میل دے ہر بندے نوں) سی تے جیہڑا جذبہ کام دی سب توں وڈی شکل سمجھی جاندی سی۔۔۔ تے ایہو ہی اوس دا اصلی گنُ وی سی۔۔۔۔۔ایہہ پہلی صورت، وچکارلے وارے دے سورمیاں دی ایہہ سر چڑھ کے بولن والی پریت دی گھروکی پریت اُکا نہیں سی۔ ایس دے الٹ فرانس دے پرووانسال لوکاں وچ جتھے سورمیاں دے ایس عشق دی اصلی شکل ملدی ہے، ایہہ عشق ویاہی ورہی زنانی نال وج گج کے زناکاری دی صورت وٹا لیندا ہے۔ اوس دے شاعر اوسے دے گیت گاوندے سن۔ آلبا گیت (albas) جرمن وچ ٹاگیلیڈر (Tageliender) ( یعنی نغمات سحر) تے دو انسال لوکاں دی عشقیہ شاعری دا سب توں سوہنا پھل ہے۔ایہناں گیتاں وچ بڑی رنگ داری نال ایہہ قصہ سنایا گیا ہے کہ عاشق اپنی بیلپ( محبوبہ) دے نال جیہڑی کسے ہور دی تینویں ہے، سوں رہیا ہے تے دربان جیہڑا باہر کھلوتا پہرہ دے رہیا ہے، سویر دی پہلی کرن (alba) دے پھُٹ دیاں ہی عاشق نوں آواز دیندا ہے کہ اوہ چپ چپیتیاں نکل ٹرے۔تے اودوں وکھیویں دی گھڑی آوندی ہے جیہڑی پورے قصے دا دل ہندی ہے۔ دکھنی فرانس دے لوکاں نے تے گل کرن دے قابل جرمناں نے وی سورمیاں دے عشق دے اوہناں ڈھنگاں اٹکاں دے نال نال شاعری دا ایہہ اٹکل وی جیہڑا ایس عشق لئی بوہت چنگا سی، پھڑ لیا۔ تے ساڈے اپنے والفرام فان اشن باخ نے ایس موضوع تے تن گیت لکھے ہین جیہڑے بڑے ہی سوہنے ہین تے جیہڑے مینوں ایس دیاں تناں لمیاں رجزاں والیاں نظماں توں ودھ پسند ہین۔

آپوں ساڈے ویلے دی بورژوا شادی دو طرحاں دی ہُندی ہے۔ کیتھولک ملکاں وچ ماپے پہلاں وانگوں ہن وی اپنے جوان بورژوا پتر لئی چنگی جہی تینویں لبھدے ہین تے لازمی طور تے ایس دا تت ایہہ ہُندا ہے کہ اک تیویں دے ویہار وچ جیہڑا پاڑ موجود ہے اوہ کھل کے ساہمنے آجاندا ہے، کھسم ہیستائر ازم دا راہ نپ لیندا ہے تے تیویں دل کھول کے زناکاری کردی ہے، کیتھولک کلیسا نے بھاویں طلاق نوں صرف ایس لئی مٹایا سی کہ اوس نوں پک سی کہ موت وانگوں زناکاری دا وی کوئی علاج نہیں ہے۔ایس توں الٹ پروسٹسٹنٹ ملکاں وچ ایہہ قاعدہ ہے کہ بورژوا پتر نوں اپنے میل وچوں تھوڑی بوہتی آزادی دے نال اپنے لئی تیویں چن لیاون دی اجازت ہُندی ہے۔ایس لئی ایہناں ملکاں وچ ویاہ دا مڈھ کسے حد تیکر پیار تیکر ہوسکدا ہے۔ تے پروٹسٹنٹ دوغلا دکھاوے لئی ہمیش ایہہ فرض کر ہی لیاجاندا ہے کہ کھسم تے تیویں وچ پیار ہے۔ایتھے مرد کسبیاں تے داشتہ زنانیاں دے پچھے اینا بوہتا نہیں نسدے تے نہ زنانیاں وچ زناکاری دا اینا رواج ہُندا ہے۔ ویاہ دی چاہے کوئی شکل ہووے، لوک ویاہوں مگروں وی اوہی رہندے ہین جیہڑے پہلوں سن تے کیوں جو پروٹسٹنٹ ملکاں دے شہری بوہتے عقل دے انھے ہُندے ہین ایس لئی جے اسیں پرٹسٹنٹ ملکاں وچ وی چنگیاں مثالاں دی ساویں گنتی کڈھئیے تے ویکھاں گے کہ اک تیویں دے ویہار وچ خوند تے وہٹی اک دوجے توں اَکّ جاندے ہین۔ حیاتی برباد ہوجاندی ہے تے ایسے نوں ویاہی حیاتی دی خشی سمجھ لیا جاندا ہے۔ دوہاں قسماں دی ویاہ دی تصویر تے جرمن ناولاں وچ پروٹسٹنٹ قسم دیاں ویاہواں دی۔ دوہاں وچ مرد پا لیندا ہے۔'' جرمن ناول وچ جوان مرد کُڑی پا لیندا ہے تے فرانسیسی ناول وچ شوہر قرمساقی دا تمغہ۔ ایہناں دوہواں وچوں کس دی حالت بوہتی ترس کھان والی ہے، ایہہ آکھنا ہمیش سوکھا نہیں ہُندا۔ جرمن ناوہ دا ٹھس پن فرانسیسی بورژواواں وچ کریہت دا اوہی احساس پیدا کردا ہے جیہڑا فرانسیسی ناولاں وچ ہیستائرازم تے زناکاری دا ذکر، جیہڑا سب نوں پتہ ہے کہ واہوا چراں توں اوتھے موجود سی کھل کے بوہتی دلیری دے نال ہوون لگا ہے۔دوہاں صورتاں وچ ویاہ دوہاں دھراں دی میل حیثیت تے وساہ کردا ہے تے ایس حد تیکر اوہ ہمیش فیدہ مندی دا ویاہ ہُندا ہے۔

دوہاں ہی صورتاں وچ فیدہ مندی دا ایہہ ویاہ دوہاں دے کئی واری بوہت ہی نلج پُنی نال عزت ویچن دا رُوپ وٹا لیندی ہے۔۔۔کدی کدی راں تے، پر کئی واری تیویاں تے ایہہ گل بوہتی سچی ثابت ہندی ہے اک بزاری کنجری تے انج دی تیویں وچ فرق بس اینا ہُندا ہے کہ اوہ اجرت تے کم کرن والے مزدور وانگوں اپنے جثے نوں تھوڑی تھوڑی دیر لئی کرائے تے نہیں دیندی سگوں ایہنوں ہمیش لئی غلامی وچ ویچ دیندی ہے۔ تے فورئے دے لفظ فیدہ مندی دیاں ایہناں سارے ویاہواں تے سچے ثابت ہُندے ہین۔

'' جیویں قاعدیاں وچ دو منفی نال رل کے اک مثبت بن دا ہے انج ہی ویاہ دیاں اخلاقلاں وچ دو کلچھناں نال رل کے اک نیک چلنی بن دی ہے''۔
شوہر تے بیوی دے ساک وچ کام پیار دا قاعدہ صرف دبیل میلاں وچ یعنی اجکل دے منحتی میل وچ ہو سکدا ہے تے سچ پچھو تے اوہناں وچ ہی ہُندا وی ہے، بھاویں اوہناں دے شوہر تے بیوی دے ساک نوں باقاعدہ ایہہ تھاں حاصل ہووے یاں نہ ہووے۔۔۔۔پر اوہناں وچ کلاسیکی اک تیویں دے ویہار دیاں ساریاں نیہاں ڈھے جاندیاں ہین کیوں جو اوہناں وچ مالکی دا سرے توں کوئی وجود نہیں جیس دی راکھی کرن تے جنہوں اپنے نیانیاں دی ورثے وچ دیون لئی اک تیویں دا ویہار تے ایس دے نال مرداں دا دابا قائم کیتا گیا سی۔ایسے لئی مزدور طبقے دے وچ مرداں دا مل قائم کرن دی کوئی لوڑ نہیں ہُندی۔ فیر ایسے کارن ایس دابے نوں قائم کرن دے وسیلے اوہناں دے ایتھے نہیں پائے جاندے۔ بورژوا قنون جیہڑا ایس دابے نوں قائم رکھدا ہے صرف مالکی والیاں لئی تے اوہناں ولوں محنتی میل دے خلاف کاروائی کرن لئی ہے۔ایس قنون توں فیدا چکن والیاں لئی روپئے دی لوڑ ہُندی ہے تے ایس لئی جتھوں تیکر محنتی میل دا تعلق ہے اوہ اپنی غریبی پاروں اپنی ووہٹی دے ماملے وچ ایس قنون توں کوئی کم نہیں لے سکدا۔ ایتھے متھن والی تھاں اُکی وکھری قسم دے شخصی تے وسوں دے ساکاں دی ہُندی ہے۔ ایس توں وکھ وڈی منتی دی صنعت نے زنانی نوں گھر دی ولگن توں کڈھ کے محنت دی منڈی ،کارخانے وچ اپڑا دتا ہے۔ کئی واری زنانی ہی ٹبر دی روزی کماون والی ہُندی ہے۔ ایس دا تت ایہہ ہویا کہ محنتیاں دے گھراں وچ مرداں دے دابے دی کوئی نینہہ باقی نہیں رہی۔جے کجھ رہ گئی ہے تے خورے زنانیاں دے نال بے رحمی نال پیش آؤن دی عادت ہے جیہڑی اک زنانی دے ویہار دے قائم ہوون توں مگروں چنگی طرحاں جڑ پھڑ چکی ہے۔ایس لئی پرولتاری ٹبر نوں صحیح معنی وچ ہن اک بیوی دے ویہار دا ٹبر نہیں آکھیا جاسکدا تے ایہہ گل اوہناں حالتاں وچ وی صحیح ہے جدوں کہ دوہیں دھراں اک دوجے نال بڑا گوڑھا پیار کردے ہین تے اک دوجے دے نال پورا سڑر ورت دے ہین تے جتھے اوہناں نے ویاہ دے موقعے تے دینی تے دنیاوی ساریاں ریتاں ادا کر لئیاں ہوون۔اک تیویں دے ویہار دے دو پکھ ہین جیہڑے ہمیش ایس دے نال لگے رہندے ہین، اک زناکاری تے دوجا ہیستائرازم۔ تے محنتی دی حیاتی وچ ایہناں دوہاں لئی لگ بھگََ کوئی تھاں نہیں ہُندی۔ زنانی نوں وکھ ہوون دا حق اصل وچ فیر توں مل جاندا ہے تے جدوں عورت مرد وچ نباہ نہیں ہو سکدا تے اوہ وکھ ہو جاون نوں چنگا سمجھدے ہین۔مکدی گل ایہہ کہ مزدوراں دا ویاہ آکھن موجب تے پکی گل ہے اک تیویں دے ویہار دا ویاہ ہے پر تواریخی طور تے اُکا نہیں ہے۔

ایس وچ کجھ شک نہیں کہ ساڈے علم قنون دے سیانیاں دا دعویٰ ہے کہ قنون سازی وچ جیویں جیویں وادھا ہویا ہے زنانیاں دی شکیت دے کارن گھٹ ہُندے جا رہے ہین۔اجوکے ویلے دے ویہار قنون ایس گل نوں بوہتے توں بوہتا منن لگے ہین کہ ویاہ اودوں ہی سپھل ہوسکدا ہے جدوں اوس دا مُڈھ دوہاں دھراں دی رضا مندی تے ہووے تے دوجے ایہہ کہ ویاہی حیاتی وچکار دوہواں دھراں تے اکو جہے حق تے ذمے واریاں ہونیاں چاہیدیاں ۔ پر جے ایہناں دوہاں گلاں تے چنگی طرحاں عمل کیتا جاوے تے زنانیاں جو کجھ چاہندیاں ہین، اوہ اوہناں نوں لبھ جاوے گا۔

ایہہ اُچیچی وکیلاں والی دلیل اُکی اُنج دی ہے جیس راہیں گرم دھر( ریڈیکل)، جمہوریت پسند بورژوا، محنتیاں نوں ٹال دیندے ہین۔ محنتیاں دے بارے وچ وی تے ایہو ہی آکھیا جاندا ہے کہ کارخانے وچ کم کرواؤن دا معاہدہ راس دار تے محنتی دوہیں اپنی اپنی مرضی نال کردے ہین۔ پر دوہاں دی اپنی اپنی مرضی دا مطلب اُکا ایہہ ہے کہ قنون نے دوہواں نوں کاغذ تے بروبر من لیا ہے۔ اک دھر نوں اپنی اُچیچی میل تھاں دی وجہ توں جیہڑا اختیار حاصل ہے تے دوجی دھر تے جنا دباء پا سکدا ہے یعنی دوہاں دی صحیح اقتصادی حالت، ایہہ سب قنون دی نظر وچ کوئی تھاں نہیں رکھدی تے فیر ایہہ سمجھ لیا جاندا ہے کہ کم کرن دا معاہدہ جنے چراں لئی کیتا گیا ہے ایس وچکار دوہاں دھراں دے حق بروبر ہونے چاہید ے ہین تے ایہہ حق اوس ویلے تیکر رہن جدوں تیکر کوئی دھر اوہناں نوں قنونی طور تے مُکا نہ دیوے۔ قنون نوں ایس نال کوئی مطلب نہیں کہ ٹھوس اقتصادی حالت توں مجبور ہو کے محنتیاں نوں ایہناں برابر حقاں توں ایس طرحاں تج دینا پیندا ہے کہ ایس دا پرچھاواں تیکر نہیں رہندا۔

جتھوں تیکر ویاہ دا تعلق ہے جیویں ہی دوہیں دھراں اپنی مرضی نال ویاہ کرن دی چاہ اصلوں دسدیاں نیں وڈے توں وڈا اگونہا واد قنون وی اُکا راضی ہو کے بیہہ جانداہے۔ پر قنون دے پردے دے پچھے کیہہ کجھ ہُندا ہے،جتھے حیاتی دے حقیقی واقعے ہُندے ہین، ایہہ رضامندی حاصل کیویں کیتی جاندی ہے، ایہناں گلاں توں قنون تے قنون بناون والیاں دا کوئی مطلب نہیں۔تے ایہہ قنون بناؤن والے جے قنوناں دا بس ماڑا جہیا مقابلہ وی کرن تے اوہناں نوں پتہ لگ جاوے گا کہ ایہہ رضا مندی حقیقت وچ ہے کیہہ۔ایہناں ملکاں وچ جتھے اولاد نوں اپنے ماپیاں دی مالکی وچ قنونی حق ہے تے اوہناں نوں ورثے توں ویہلیاں نہیں کیتا جا سکدا، جیویں جرمنی وچ تے اوہناں ملکاں وچ جتھے فرانسیسی قنون لگیا ہے تے دوجے ملکاں وچ، اولاد نوں ویاہ دے ماملے وچ ماپیاں دی منظوری لیندی پیندی ہے۔ایہناں ملکاں وچ جتھے انگریزی قنون چلدا ہے، جتھے ویاہ دی منظوری قنونی طور تے ضروری نہیں ہے، اوتھے ماپیاں نوں اپنی جائیداد دے بارے وچ وصیت کر جاون دا پورا وس ہے تے اوہ چاہن تے اپنے نیانیاں نوں اک اک پیسے توں ویہلیاں کر سکدے ہین کیوں جو ایہہ ظاہر ہے کہ ایس دے مگروں وی یاں خورے ایسے کارن انگلینڈ تے امریکہ وچ وی اوہناں دے سارے طبقیاں وچ جنہاں دے کول وراثت وچ چھڈن لئی تھوڑی بوہت دولت ہندی ہے، ویاہ کرن دی آزادی فرانس یاں جرمنی توں ودھ نہیں ہے۔

جتھوں تیکر ویاہی حیاتی وچ مرد تے زنانی دی قنونی برابری دا سوال ہے، اوتھے وی ایہو ہی حال ہے۔قنون دی نظر وچ دوہواں دی نابرابری جیہڑا کہ اصل وچ پچھلی وسیبی حالت دا اثر ہے، زنانیاں تے معاشی دھروہ دا کارن نہیں سگوں ایس دا تت ہے۔ پچھلے سانجھے ورت گھرانیاں وچ جنہاں وچ بوہتے جوڑے تے اوہناں دے نیانے رہندے سن۔گھر دا پربندھ زنانیاں دے ذمے ہُندا سی۔ تے ایہہ گھر دا پربندھ اینا ہی لوکائی تے وسیبی پکھوں تے ضروری کم سی، جنا مرد کھان دیاں شیواں دا پربندھ کرنا۔ مرد پردھان ویہار دے بنن تے ایہہ حالت نہیں رہی۔اک بیوی دے ویہار دے اکلے ٹبر توں مگروں تے حالت ہور وی بدل گئی۔

گھر دے پربندھ دی عام حیثیت مک گئی۔ سماج نوں ایس نال کوئی تعلق نہیں رہیا۔ایہہ اک ذاتی سیوا ہو گئی۔ وسیبی اُپج دے دائرے توں وکھ کر دتے جاون توں مگروں ووہٹی گھر دی پہلی نوکرانی بنی۔ ایہہ صرف اجوکے ویلے دی وڈے پدھر دی صنعت دا اثر سی کہ وسیبی اُپج دے بوہے زنانیاں لئی کھل گئے۔ پر ایہہ صرف محنتی میل دیاں زنانیاں لئی سی۔ پر اوہناں دا وی ایہو حال ہے کہ جدوں اوہ اپنے گھر دا کم کار کردیاں تے وسیبی اُپج (سماجی پیداوار) دے دائرے توں باہر ہوجاندیاں ہین تے اوہناں نوں ایس کم دا کوئی مُل نہیں ملدا۔ تے جے اوہ صنعت حرفت وچ حصہ لینا چاہندیاں ہین تے آپوں اپنے پیراں تے کھلو کے اپنی روزی کماؤن دا آہر کردیاں ہین تے اپنے گھر دیاں ذمے واریاں نہیں نبھا سکدیاں۔کارخانے وچ کم کرن والیاں زنانیاں ولوں جو کجھ کیتا گیا اوہی ایہناں زنانیاں تے وی سچ لتھدا ہے جیہڑیاں دوجے کتِیاں( پیشیاں) وچ ایتھوں تیکر کہ ڈاکٹری تے وکالت وچ حصہ پاؤندیاں ہین۔نواں اکلا ٹبر زنانی دی گھروکی غلامی تے اُسریا ہے بھاویں اوہ کھلی نوکری ہووے یاں گُجھی۔ تے اجوکا وسیب اوہناں نوں اکلے ٹبراں دے سالماں (یونٹاں) توں جڑدا ہے۔ اجکل بوہتے ایہو ہی حالات ہین کہ مرد کماؤندا ہے تے اپنے گھر والیاں نوں پال دا ہے جیس لئی کسے اُچیچے قنونی حقاں دی لوڑ نہیں ہُندی۔ ٹبر دے وچ خوند بورژوا ہے تے تیویں محنت کار۔ پرصنعت تے گھڑت دی دنیا وچ محنتی میل دے موڈھیاں تے معاشی لُٹ تے دھروہ دھنگان دا جیہڑاجوا رکھیا ہویا ہے اوس دے سارے گُن اوسے ویلے چنگی طرحاں اُگھڑ دے ہین جدوں راس کار میل دے اُچیچے قنونی حقاں دا پردہ ہٹا دتا جاندا ہے تے دوہاں میلاں دی پوری قنونی بروبری بنائی جاندی ہے۔ جمہوری ریپبلک وچ دوہاں میلاں دا پاڑ مک نہیں جاندا سگوں ایس دے اُلٹ انج دی ریپبلک ایس پاڑ لئی میدان لا دیندی ہے۔انج ہی نویں ٹبر وچ زنانی تے مرد دے میل دی اُچیچی قسم تے مرد زنانی وچ صحیح معنی وچ سماجی بروبری بناون دی لوڑ تے ایس دا طریقہ صرف اوس ویلے صاف ظاہر ہووے گا جدوں قنون دی نظر وچ دوہاں نوں بروبری مل جاوے گی۔اودوں ہی ایہہ حقیقت کھلے گی کہ زنانیاں دی آزادی دی پہلی شرط ایہہ ہے کہ ساریاں زنانیاں نوں صنعت تے گھڑت دے میدان وچ وڑن دی اجازت دتی جاوے۔تے ایس دا مطلب ایہہ ہے کہ اکلے پکھوں تے ٹبر دی ایہہ حیثیت کہ اوہ سماج دی معاشی اکائی ہے، مُکا دتی جاوے۔