اک تینویں دا ٹبر: ٹبر، مالکی تے ریاست دا مُڈھ(اخیرلا انگ)

پر اک اعتبار نال ایہہ بندیائی دا حق ساری دوجی بندیائی دے (انسانی) حقاں توں اڈ سی۔ عملی طور تے اہناں بندیائی حقاں دی عملی ہوون حاکم میل یعنی بورژوا میل تیکر ہی سی تے دبیل میل یعنی محنتی سدھا ساہواں یاں کسے واسطے نال اہناں توں ویہلے سن۔ پر تواریخ دے دھروہ نے ایتھے وی اپنااثر وکھایا۔حاکم میل تے اج وی اہناں معاشی اثراں دا مَل ہے جنہاں توں سانوں جانکاری ہے تے ایس لئی اوہناں وچ بوہت گھٹ ہی ایہو جہے ویاہ ویکھن وچ آوندے ہین جیہڑے اصلی معنیاں وچ دوہواں دھراں دی اپنی مرضی نال ہُندے ہین۔ پر جیویں کہ اسیں ویکھ چکے آں، دبیل میل وچ ایہو ہی عام قنون ہے۔

مکدی گل ایہہ کہ ویاہ وچ پوری آزادی دے اصول تے اوسے ویلے عمل ہوسکدا ہے جدوں راس کار اُپج دے ویہار تے اوس دے لائے ہوئے مالکی دے ساک مٹ جاون تے ایس دی وجہ توں اوہ ساریاں جڑیاں فیدے مندیاں وی مُک جاون جیہڑیاں اج تیکر حیاتی دے ساتھی دے چون تے اینا ڈوہنگا اثر پاؤندیاں ہین۔ تے اودوں آپو دی محبت توں وکھ ویاہ دا ہور کوئی مڈھ نہیں رہ گیا کام پیار دا گُن ہی ایہو ہے کہ اوہ بناء کسے بھیالی دے محبوب چاہندی ہے۔ بھاویں ایہہ کسے دی بھیالی دے اصول تے اجکل صرف زنانیاں دے سلسلے وچ پوری طرحاں عمل کیتا جاندا ہے۔۔۔ایس لئی جیہڑا ویاہ کام پیار نال ہووے گا اوہ اپنے گُن پاروں اکلی تیویں دے ویہار والا وی ہووے گا۔ باخو فن نے صحیح آکھیا سی کہ جتھے دار ویاہ نال اکلے ویاہ دی بڑھوتری اصل وچ زنانیاں دا کم ہے۔ایہہ اسیں اُتے ویکھ آئے آں۔صرف جوڑاویاہ نال اکلی تیویں دا پنگُرنا مرد دا کم ہوسکدا ہے۔ تے تواریخی طور تے سچ پچھو تے ایس نال زنانیاں دی حالت ہور خراب ہو گئی تے مرداں نال بے وفائی کرنا ہور سوکھا ہو گیا۔جدوں اوہ معاشی فیدے مندیاں مک جاون گیاں جنہاں کارن مجبور ہو کے زنانیاں نوں مرداں دی بے وفائی جھلنی پیندی سی یعنی جدوں اوہنوں اپنی روزی دی تے ایس توں وی ودھ کے اپنے نیانیاں دی بھلک دی فکر اوہناں نوں نہیں ستاوے کرے گی تے زنانیاں تے مرداں وچ بروبری ہو جاوے گی۔تے پچھلیاں واپریاں نوں ویکھدیاں ہوئیاں ایہہ آکھیا جاسکدا ہے کہ ایس سانجھ دی وجہ توں زنانیاں وچ کئی کھسماں نال ویاہ دا رجحان نہیں پیدا ہووے گا سگوں ایس توں کِتے بوہتا مرداں وچ حقیقی اک تیویں تے عمل کرن دا اُلار ہووے گا۔

اک تینویں دے ویہار توں کجھ گلاں پکی گل ہے مٹ جاون گیاں۔ایہہ مٹن والیاں گلاں ایس دیاں اوہ ساریاں خوبیاں ہین جیہڑیاں مالکی دے سانگیاں نال پیدا ہوون کارن ایس نال لگ گئیاں سن۔اہناں وچ اک گن تے مرد مَل مار لیندا ہے تے دوجی ہے ویاہ دے ساک دا کدی نہ ٹٹن والا ہونا۔ویاہی حیاتی وچ مرد دا مَل اصل وچ ایس دے معاشی مَل دا تت ہے تے ایس دے مُکن تے اوہ وی آپوں ہی مُک جاوے گا۔ویاہ دے ساک دے اٹوٹ ہوون پاروں اک حد تیکر اوہ معاشی حالات سن جنہاں ہیٹھ اک تینویں دا ویہار قائم ہویا سی تے کسے حد تیکر ایس ویلے دے ریتل اثرسن جدوں کہ اہناں معاشی حالاں تے اک تینویں دے تعلق نوں صحیح طور تے سمجھیا نہیں گیا سی تے مذہب نے ایس نوں ودھاچڑھا کے پیش کیتا سی۔اج اوس کندھ وچ ہزاراں تریڑاں آ گئیاں ہین۔جے اوہی ویاہ اخلاقی تکنی نال صحیح ہین جیہڑے محبت تے بنے ہین تے پھیر ایہہ وی آکھیا جاسکدا ہے کہ اوہی ویاہی ورہی زندگی اخلاقی تکنی نال صحیح ہے جیس وچ محبت قائم رہندی ہے۔اک جی دے کام پیار دی حد کئی بندیاں وچ اُچیچا مرداں وچ بوہت اڈ ہوندی ہے۔تے جدوں پیار نہ رہوے، جدوں اک نویں محبت دا تتا جذبہ ایس دی تھاں لے لوے تے وکھیواں دوہواں دھراں لئی تے آپوں سماج لئی وی اک رحمت ثابت ہُندی ہے۔ تے ایہو جہی صورت وچ لوک طلاق دے مقدمیاں دی فضول دلدل وچوں لنگھن دی تجربے توں بچ جاون گے۔

راس کار اُپج دے ویہار دے مٹ جاون توں مگروں کام سانگیاں دی کیہہ صورت ہووے گی۔ایس ولوں اسیں جیہڑا قیاس کر سکنے آں تے اوہ کُل حیثیت نال منفی قسم دی ہے یعنی بوہتا قیاس ایہہ کیتا جاندا ہے کہ کیہڑیاں شیواں مٹ جاون گیاں۔ پر کیہڑیاں نویاں خوبیاں ہین جیہڑیاں ودھن گیاں؟ ایس دا فیصلہ اوس ویلے ہووے گا جدوں اک نویں پیڑھی توڑ چڑھ جاوے گی۔اوہ انج دے مرداں دی پیڑھی ہووے گی جنہاں نے اپنے جیون وچ کدی کسے زنانی دی عزت چاندی دے کجھ سکیاں دے بدلے نہیں خریدی ہووے گی تے نہ اہنوں حاصل کرن لئی کسے ہور طرحاں دے سماجی اختیاراں توں کم لیا ہووے گا۔ تے اوہ ایہو جہیاں زنانیاں دی پیڑھی ہووے گی جیہڑی سچی محبت توں اڈ ہور کسے کارن اپنے آپ نوں کسے مرد دے حوالے کرن تے مجبور نہیں ہوئیاں ہوون گیاں تے نہ اوہناں نوں معاشی مجبوریاں دے ڈر توں اپنے محبوب نال ویاہ داخیال دل وچوں کڈنا پیا ہووے گا۔ جدوں ایہو جہے مرد تے ایہو جہیاں زنانیاں ہوند وچ آ جاون گیاں تے پھیر اوہناں نوں اوس گل دی اُکا پرواہ نہیں ہووے گی کہ اسیں کیہہ وچارنے آں کہ اہناں نوں کیہہ کرنا چاہیدا۔اوہ آپوں اپنے نال اپنا عمل لیاون گے تے ایسے موجب ہر بندے دے عمل ولوں اپنی عام رائے تیار کرن گے۔تے ایتھے ایہہ گل مُک جاندی ہے۔ ایسے وچکار اسیں پھیر مارگن ول پرتنے آں جنہوں چھڈ کے اسیں بوہت دور نکل آئے ہاں۔رہتل دے جُگ وچ جیہڑیاں وسیبی ستھاں دی بڑھوتری ہوئی، اوہناں دی تواریخی پُن چھن مارگن دی کتاب وچ نہیں ہے ۔اوہ ایس دور وچ اک تینویں دے ویہار دے تت دے سوال تے صرف ماڑی دلیل بازی کردا ہے۔اوہ وی اک تینویں دے ٹبر دی بڑھوتری نوں اک وڈی ودھیج سمجھدا ہے۔اوس دی رائے وچ ایس نال مرداں زنانیاں دی پوری بروبری نیڑے آجاندی ہے۔ پر ایس دا مطلب ایہہ نہیں کہ منزل آپُجی۔ پر اوہ کہندا ہے کہ

'' جدوں اسیں من لینے ہاں کہ ٹبر دی اک توں مگروں دوجی چار شکلاں ہوئیاں ہین تے ہن ایہہ اوس دی پنجویں شکل ہے تے چھیتی نال ایہہ سوال پیدا ہوندا ہے کہ کیہہ ایہہ شکل اگے ہمیش رہوے گی۔ایس دا اک ہی جواب دتا جا سکدا ہے تے اوہ جواب ایہہ ہے کہ جیویں جیویں سماج ودھےگا، ٹبر دی شکل وچ وی وادھا ہووے گا، جیویں جیویں سماج وچ بدلی ہووے گی، ٹبر دی شکل وچ وی بدلی ہووے گی۔ایہو پہلے وی ہویا ہے، ایہو ہی اگے وی ہووے گا اوہ سماجی ویہار دی جم ہے تے ایس وچ ایسے دے وسیب دا جھلکارا دسے گا۔جیویں رہتل دے مڈھلے ویلے توں اج تیکر اک تینویں دے ویہار دے ٹبر وچ بڑا وادھا ہوئیا ہے تے اجوکے ویلے وچ بوہت سوچ سمجھ نال ہویا ہے۔اِنج ہی گھٹو گھٹ اینا تے آکھیا جا سکدا کہ ایس وچ وادھا دی چوکھی وتھ ہے۔ایس وچ اینا ودھا ہووے گا کہ مرداں تے زنانیاں وچ بروبری ہوجاوے گی۔جے دُراڈے دی بھلک وچ اک تینویں دا ٹبر سماج دیاں منگاں نوں پورا نہ کرسکیا تے اج ایہہ ہیں سی آکھیا جاسکدا کہ ایس توں مگروں آون والے ٹبری ویہار دے گُن تے فطرت کیہہ ہووے گی'۔