خان عبدلغفار خان۔۔۔۔۔۔اک قوم پرست تے امن دا چاہیوند

" پٹھانوں! تہاڈے گھر تباہ ہوگئے نیں۔ اُٹھو تے ایہناں نوں اُسارو نالے چیتے رکھو تہاڈا تعلق کیہڑی نسل نال اے"۔ ایہہ 22 جنوری 1988 سی جدوں خان عبدالغفار خان ایس دنیا توں چلانا کرگئے سن اوہناں دی عمر 98 ورہے سی۔

بادشاہ خان یاں باچا خان، خان عبدالغفار خان ہوریں مہان پختون آگو سن۔ اوہناں اپنی سیاسی حیاتی دے 27 ورھیاں چوں برطانوی بستی واد حکمرانی وچکار 12 ورھے تے 15 ورھے پاکستان دی آزادی مگروں قید وچلنگھائے۔ اوہ برطانوی قبضے، عدم برداشت تے سماج وچ تسیہے خلاف جگرے نال لڑے اپنے ایس امن پرستی دے فلسفے کارن پورے جگ وچ جانے پچھانے جاندے نیں۔

پچھلے سمے وچ پختون سماج قبائلی جھیڑیاں، جتھے بندیاں تے جہالت توں متاثر سی۔ پڑھتا دیاں گھٹ سہولتاں ہوون دے بوہتے ذمے وار مُلوانے سن۔ مُلوانیاں نے لوکائی نوں کیہا جیکر اوہناں دے بال سکولے گئے تاں اوہ سِدھے دوزخ وچ جاون گے۔ کالونی طاقت دے ملوانیاں بارے باچا خان دا کہنا سی پئی ایہہ دونواں دا اصل ٹیچا پختوناں نوں پچھڑ پُنے تے جہالت دے کُھوہاں وچ سُٹنا ایں۔

لال پوش باچا خان پختوناں دی اجیہی ریاست پختونستان دے چاہیوند سن جیہڑی برطانیہ تے روس وِچکار مہان سیاسی کھیڈ وچ بفرزون دا پاتر نبھائے۔ پر 1947 ء وچ پاکستان بنن مگروں اوہناں نے پختونستان دی گھٹویں مقصد یعنی پختون قوم دی حقاں تے صوبائی خود مختیاری نوں جاری رکھیا جیس کارن اوہناں دی ایس جدوجہد دی بھرویں مخالفت کیتی گئی اوہ ایہنوں " پنجابائزیشن آف پاکستان" کیہا کردے سن۔ " کیہ تُسیں پنجاب نوں تہاڈے سارے ملک دے اہم وسیلیاں نوں ہڑپ کرن دی اجازت دیوگے؟ نہیں تے فیر اپنے حقاں نوں پاون لئی سِٹے پُورن جدوجہد واسطے اُٹھ کھلوو۔" ایہہ گلاں اوہناں نے 1985 ء وچ صوابی وچ اپنے کارکناں نال خطاب کردیاں کہیاں۔

ایس پِچھڑ پُنے دے پچھوکڑ وچ اوہ اپنیاں دا حیاتی پدھر (لیونگ سٹینڈرڈ) اُچیرا کرن لئی سماجی سودھاں چاہندے سن۔ غفار خان نے 1921 وچ انجمن اصلاح الافغانیہ تے 1927 وچ پختون جرگہ تے انجمن زمینداراں بنائی۔ مئی 1928 وچ پختون پرچا وی کڈھیا۔ نومبر 1929 دی شامیں قصہ خوانی بازار قتلام مگروں خدائی خدمتگار لہر شروع کیتی۔ باچا خان نے پنچایتاں دا نیٹ ورک بنایا جیس نوں جرگہ کیہا جاندا ہے۔ سرحد بھر دے سارے پنڈ اک وڈے جتھے دی چھاں وچ آگئے تے اوہ اک ضلعی کمیٹی اگے جوابدہ سن۔

فیر صوبائی جرگہ سبھ توں اُچیچی اتھارٹی منیا جاندا سی۔ باچا خان نے سالار اعظم بنائے جہناں دی خدمت واسطے جرنیل بھرتی کیتے جاندے۔ خدائی خدمتگار لہر باچاخان دی جدوجہد وچ اک اہم موڑ سی۔ ایہہ سبھ توں وڈی کامیابی سی۔ خدائی خدمتگاراں نے انڈین نیشنل کانگریس نال رَل کے کم کیتا۔ غفار خان کانگریس ورکنگ کمیٹی دے ممبر سن۔

خدائی خدمتگار دے حمیتی سرخ پوش اتے پشتو وچسر پوشاں نوں غفارعدم تشدد تے برطانوی راج ورودھی فلسفے کارن " لال قمیض پیروکار"توں مشہور ہوئے۔ اپنے آگو ہار اوہ وی سِدھے ساہویں سپاہی تے اپنے ٹیچے دے وفادار سن۔ اوہناں اک وار آکھیا سی پئی " میں تہانوں انج دا ہتھیار دان کر رہیا آں جیہدے اگے پُلس تے فوجی کھلون دی جرات نہیں کرسکدی۔ ہتھیار صبر، سچیائی تے عدم تشدد دا فلسفہ ہے۔ تشدد توں تشدد پھُٹ دا ہے لیکن عدم تشدد نوں کوئی وی جت نہیں سکدا۔"

برطانوی فوجاں نے خدائی خدمتگاراں خلاف طرحاں طرحاں دے ہتھکنڈے ورتے۔ اوہناں نوں تسیہا دِتا گیا، پانی دے تلاواں وچ سُٹیاگیا اتے اوہناں دی مُچھاں تے داڑھیاں نوں مُنوایا گیا۔