جِویں کہ پہلاں ہی دسّیا گیا ہے نوجوان بھگت سنگھ دی اِنقلابی سوچ نوں پرچنڈ کرن والے اُوس سمیں دے اِنقلابی تے چاچا اجیت سنگھ دے اوہ سنگی-ساتھی سن جہڑے پِتا کِشن سنگھ دے گھر عام ہی پناہ لیندے سن۔ اُوس دی ماں وِدیاوتی تے چاچِیاں ہرنام کور تے حُکم کور دا سِکّھ گھرانیاں توں ہون کارن اوناں دی سوچ وی سموئی مِلدی ہے۔
راس بِہاری بوس تے سچِندر ناتھ سانیال ہی نہیں بابا گُردِتّ سنگھ تے بھائی پرمانند وی کِشن سنگھ دے ڈیرے آ کے پناہ لیندے سن تے ایہناں ساریاں بارے بھگت سنگھ دا آدر-مان وی گھٹّ نہیں سی۔ جَیتو مورچے دے ٥٠٠ دے زور والے جتھے لئی اِک دِن دے راشن پانی دا پربندھ پِتا کِشن سنگھ ولّوں آپنے ١٧ سالا بیٹے بھگت سنگھ توں کراؤنا آپنی اولاد نوں سیاسی پان دین وانگ ہی تاں سی۔
۱۹۲۳دے دُوجے ادھ وِچ جدوں بھگت سنگھ گھروں بھجّ کے کانپور جا وڑیا تاں اوتھے یوگیش چَیٹرجی دی سنگت وِچ اُوس دا میل سُریش چَیٹرجی، بی. کے. دتّ، اجَے گھوش تے وِجے کُمار سِنھا نال ہویا۔ اینے غَیر-سِکّھاں وِچ کِسے سِکّھ نوجوان دا رہنا خُفیہ ایجنسیا دی نظر چڑھ سکدا سی۔ اِس دا حلّ اوس ویلے دے منے پر منے صحافی گنیش وِدیارتھی نے اُوس نوں آپنے اخبار ‘پرتاپ’ دے ادارتی عملے وِچ بھرتی کرکے لبھّیا۔
اوہ طالب علم تنظیم ہِندوستان رِپبلِکن ایسوسی ایشن دے چندر شیکھر آزاد تے یوگیش چَیٹرجی دے تعلق وِچ آیا اَتے چھیتی اِیس تحریک دِیاں بنگال-یو. پی. اِکائیاں دا ممبر بن گیا۔ ایہہ سارا سماں بھگت سنگھ آپنے ناں دی تھاں بلونت ناں تھلّے کّم کردا رِہا۔ وِدیارتھی نوں وی کیول اُودوں ہی پتہ لگّیا جدوں مولانا حسرت موہانی وِدیارتھی جی کول اُوس دے پِتا کِشن سنگھ دی چٹّھی لَے کے اُوس نوں واپس لاہور بھیجن دی سِفارش کرن آیا۔ اِس لئی کہ اُوس دی ماتا سخت بیمار سن۔
بھگت سنگھ دِیاں ایہناں ہشیاریاں کارن ہی ١٩٣٠ دے پولیس رِکارڈ وِچ اوہدے لئی چتر چالاک دا لفظ ورتیا مِلدا ہے۔ ایہہ اوہ لفظ سی جِسدی ورتوں حاکماں دے سپَیشل ٹرِبیونل نے ١٩١٥-١٦ وِچ کرتار سنگھ سرابھا لئی کیتی سی۔ سمیں دی سَرکار نے اُوس نوں سرابھا نظریے اُتے تورنا ہے اِس دی بھِنک اُودوں ہی پَے چُکّی سی۔
بھگت سنگھ دی سوچ نوں اِنقلابی پان اُوس دی یو. پی. پھیری نال ہی چڑھی، خاص کرکے ہِندوستان رِپبلِکن ایسوسی ایشن نال سانجھ پین توں پِچّھوں۔ اِس تنظیم دے کرتا-دھرتا سچِندرناتھ سانیال نے اِس دا وِدھان کمیونسٹ لیہاں ’تے سِرجیا سی۔ سچّا خُلاصہ سانیال دے ‘بندی جیون’ توں مِلدا ہے۔ لاہور تے کاکوری دے کیس وی اِس تنظیم دی اُپج سن تے بِسمِل، اِشفاق اللہ ّ، روشن سنگھ تے راجِندر لہری دی شہیدی وی۔ یو. پی. دی سر زمین توں بھگت سنگھ نے سانجھی سوچ والے نوجواناں نوں تنظیم دے ممبر بنایا تے اِنقلابی ادب دی تخلیق دا کّم کیتا۔ اُودوں ‘جاگو میرے دیش کے لوگو’ ناں دا پمفلٹ اینا اثر ہویا کہ سَرکار نوں وخت پَے گیا۔
خُفیہ ایجنسیاں نوں جھکانی دین لئی لائیاں دؤڑاں تے اِسے منتَو لئی اوہدے ولّوں رکھّے فرضی ناں، بلونت تے رنجیت، اِسے دؤر دِیاں گلاّں ہَن۔ ڈی اے وی کالج، کانپور دے شِو ورما، جےَ دیوَ، برہم دتّ، مہاویر سنگھ اَتے ہور ساتھیاں (بھگوتی چرن ووہرا، یشپال، رام کِشن آد) دے موڈھے نال موڈھا ڈاہُن دا اَوسر وی اِتھے ہی مِلیا۔
غدری تے اِنقلابی ساہت بدل-بدل کے پڑھنا ایہناں لوکاں دا سانجھا شوق سی۔ انچاہے بندے دے آؤن دی خبر سُندے سار آپنے رہن والے ستھان توں گاندھی بابا دے چرخے سمیت اجیہے ساہت نوں ایدھر اودھر چھُپاؤنا اِس وِچ شامل سی۔ ١٩٢٦ دے آرنبھ وِچ پنجاب توں آئے سُکھدیو نوں نال لَے کے بِسمِل نوں پولیس توں چھُڈاؤن دا اسپھل یَتن وی اوناں دی ہی کاڈھ سی۔
ایہناں نوجواناں وِچ قربانی دین دی بھاونا سداپرمُکّھ ہُندی سی۔ جدوں بِسمِل دی رِہائی کراؤن والی ٹیم وِچ جےَ دیوَ نوں اُوس دے رِشٹ پُسٹ سریر کارن شامل کر لیا گیا پر حلقے-پھُلکے جُسّے والے شِو ورما نوں چھڈّن لگّے تاں اِک وڈّا سنکٹ پیدا ہو گیا۔ شِو ورما نے اِس نوں آپنی ہتّک کیہا۔ بھگت سنگھ دلیل بازی وِچ مار نہیں سی کھاندا۔ اُوس نے قربانی دین والیاں دی تُلنا نگینے پتھّراں نال تے پِچھے رہ کے سہائِتا کرن والیاں دی نینہاں وِچ بھرے جاندے پتھّراں نال دے کے ورما نوں ورایا۔ ایہہ تُلنا ایہناں دوستاں وِچ اینی پرچلّت ہوئی کہ اگّے توں ہر اُوس بندے لئی ورتی جان لگّی جس نوں کِسے کارن پِچّھے چھڈّنا پیندہ سی۔
