ہتھلی ٹُکڑی بھگت سنگھ دے بھرا کُلتار سنگھ دی بیٹی ویریندر سندھو دی لِکھی ہوئی ‘یُگدرشٹا بھگت سنگھ’ ناں دی ہندی کتاب توں شروع کردے ہاں۔
آزادی نوں پرنایا بھگت سنگھ ویاہ توں ٹِبھن دا بہانہ لا کے گھروں بھجّیا سی۔ یو. پی. وِچ آزادی دیاں سرگرمیاں دا تانا بانا رچ کے ٢٩ جولائی ١٩٢٧ نوں واپس امرتسر دے سٹیشن ’تے اُتریا تاں اِک پُلسیئے نوں آپنے ولّ آؤندا تکّ کے تیز-تیز تُرن لگّیا۔ ایہہ تیزی دوڑ وِچ بدل گئی تے دوڑ بھیڑیاں گلیاں وِچوں لنگھدیاں جھکانیاں وِچ۔ اِک گھر دے اگّے سردول سنگھ کویشر ایڈووکیٹ دی پھٹّی ویکھ تُرنت اندر جا وڑیا۔ اکّھ دے پھور وِچ ہتھلا پستول وکیل کویشر دی میز اُتّے رکّھ پُلسیئے توں بچن دی کہانی کہہ سُنائی۔ کویشر پستول میز دی دراز وِچ رکّھ کے آپ کوٹھی دے باہر ٹہِلن لگّ پیا اَتے پریشان سِپاہی نوں ‘کِرتی’ اخبار دے دفتر ولّ بھیج آپ نوجوان نوں نِشچِنت کرن اندر پرت آیا۔ سارا دِن کویشر نے غَیر-قانونی پستول اَتے بھگت سنگھ دی رکھوالی کیتی تے رات پئی گھر توں توریا۔ امرتسر توں بچ کے رات دی گڈّی راہیں لاہور دے سٹیشن ’تے اُتریا ہی سی کہ ہر پاسے توں گھیر لیا گیا۔ پولیس نے اِس گھیرے نوں ١٩٢٦ دے دُسہِرے والے بمب حادثےنال جوڑیا۔ اُنج دسہیرے والا بمب پولیس نے ہی آپنے ٹاؤٹ چندندین توں سُٹوایا سی۔ اصل وِچ گوری سَرکار لوکاں وِچ کرانتی کاریاں (آزادی دی لڑائی لڑن والے) دے وِرودھ نفرت پھَیلا کے اَتے اوناں نوں گرِفتار کرکے وڈیری سوہ کڈّھنا چاہُندی سی۔ پولیس دا اصل مقصد کاکوری کیس دا بھیت جاننا سی۔ پر جدوں وی دُسہِرا بمب کیس دی گلّ تُردی تاں بھگت سنگھ بمب سُٹّن والیاں اُتّے ورھنا شروع کر دیندا۔ اُوس دی نفرت پُچّھ-گچّھ کرن والیاں نوں بھُچلا دِندی۔
‘پُلسیاں دے کُجھ وی پِڑ پلّے نہیں پیا تاں اوناں نے بھگت سنگھ نوں لاہور دے قلعے ’چ ڈکّ کے تسیہے (ٹارچر) وی دِتّے۔ بھگت سنگھ ایہہ تسیہے کیویں سہِندا رِہا، اُوس دی سہن-شکتی دا کمال سی۔ اِس توں وی وڈّی گلّ ایہہ کہ اُوس نے ایہہ گلّ سِوائے آپنی چاچی ہرنام کور دے ہور کِسے نال نہیں کیتی۔ پُورے پندراں دِن اِس قلعے وِچ رکّھن توں پِچّھوں ہی اُوس نوں بوسرٹل جیل نصیب ہوئی۔ جدوں پولیس بھگت سنگھ توں کِسے طرح دا کوئی بھیت نہ کڈھوا سکی تاں ہائی کورٹ ولّوں بھگت سنگھ نوں بہُت وڈّی ضمانت اُتّے جیل توں چُھٹّی دینی پئی۔ ‘اوناں دِناں وِچ ٦٠ ہزار روپئے دی ضمانت جُٹاؤنا کوئی کھیڈ نہیں سی۔ خاص کرکے انگریز ورودھی اتوادی لئی۔ جے ضمانت دی ادّھی رقم دی پِتا کِشن سنگھ دے بَیرِسٹر دوست دُنی چند نے ضامنی بھری تاں باقی دی ادّھی رقم سَرکار دا پکھّ پُورن والے دولت رام نے دِتّی۔ ضمانتیاں دی سوچ تے بھاونا وی سردول سنگھ کویشر دی بھاونا نالوں وکّھری نہیں سی۔ عوام دے مناں وِچ کرانتی کاریاں پرتی ہمدردی دی بھاونا دا اِس توں ودّھ ثبوت ہور کوئی نہیں۔’
اِس گرِفتاری دی اِک گھٹنا اَجّ وی لوکاں دے مناں وِچ وسی ہوئی ہے۔ اوہ ہے ہتھکڑیاں وِچ جکڑے تے منجی اُتّے ننگے سِر بیٹھے بھگت سنگھ دی۔ سی. آئی. ڈی. اِنسپَیکٹر گوپال سنگھ دِیاں پُچھّاں دے اُتّر دے رہے بھگت سنگھ دی ایہہ تصویر پنجاب سَرکار ولّوں چھاپے ٢٠٠٧ دے کَیلنڈر وِچ دیکھی جا سکدی ہے۔ سِکّھی سروپ والے بھگت سنگھ دے چہرے اُتّے خوفناک حالتاں دے باو جود، بھورا بھر وی ملال وِکھائی نہیں دیندا۔ میرا ناتا اِس فوٹو نال کیہو جیہا ہے اوہدی گلّ پھِر کراںگے۔
