شہید اودھم سنگھ جلِھاں والے باغ دے شہیدی ساکے لئی ذمہ وار مائیکل اوڈوائر نوں ١٣ مارچ ١٩٤٠ وِچ مارن لئی پرسِدّھ ہویا۔
آپ نوں رام محمّد سنگھ آزاد دے ناں نال وی یاد کیتا جاندا ہے، جس توں بھاو ہے کہ ہِندو، مُسلِم اَتے سِکّھاں دا سانجھا شہید۔
شہید اودھم سنگھ نے ١٩١٩ دے جلِھیاں والے باغ دے ساکے دا ٢١ سال بعد لندن وِچ جا کے بدلہ لیا۔ بچپن وِچ ہی ماتا-پِتا گذر گئے تے آپ سَینٹرل خالصہ یتیم خانہ امرتسر وِچ پلے تے دس جماعتاں پاس کیتیاں۔وِساکھی ١٩١٩ دے ساکے ویلے شہید اودھم سنگھ وی باقی خالصہ یتیم خانے دے بچّیاں نال ایہناں دی سیوا کر رہے سن اَتے دربار صاحب اِشنان کر کے چُپ-چُپیتے بدلہ لین دی سونہہ لئی۔
١٩١٩ وِچ یتیم خانہ چھڈّ دِتّا تے اپنا مقصد پورا کرن لئی انقلابی بن گئے۔ شہید اودھم سنگھ کئی ناں بدل-بدل کے کم کردے رہے۔ ۔ ١٩٢٠ وِچ افریقہ پُجّ گئے۔ انت وِچ کئی کوششاں نال امریکہ پہُنچن وِچ کامیابی ہوئی۔ اوتھے غدر پارٹی، خاص کر کے لالہ ہردیال نال ٣ سال کٹّے اَتے ١٩٢٧ وِچ بھارت آ گئے۔ کُجھ بِناں لائسنس دے ہتھیاراں کارن امرتسر وِچ پکڑے گئے۔ ٥ سال جیل ہوئی۔ ١٩٥١ وِچ رِہائی ہون امگروں کئی مُلکاں وِچوں چوری چھِپے رہندے رہے اَتے انت ١٩٣٤ وِچ انگلینڈ پُجّ گئے۔
آپنے نِشانے دی پُورتی لئی یَتن جاری رکھّے تے ١٣ مارچ ١٩٤٠ نوں کَیکسٹن حال وِچ اِک جلسے ’چ اوڈوائر ’تے دو گولیاں داغ کے اُوس نوں تھاں ’تے ہی چِت کر دِتّا تے بھجّن دی تھاں اوناں نے آپنے-آپ نوں گرِفتاری لئی پیش کیتا۔ اِس گھٹنا نے اودھم سنگھ نوں آزادی دا ہیرو بنا دِتّا جس نے ٢١ سال بعد آپناعہد پُورا کیتا پر مہاتما گاندھی نے اِس دی نِندا کیتی۔ حالاں کہ مہاتما گاندھی دے ١٩٤٢ دے بھارت چھڈّو تحریک لئی اِس بہادر سپُتّر نے راہ پدّھرا کیتا سی۔ پنڈِت نہرو نے وی اوڈوائر دے قتل ’تے افسوس کیتا۔
شہید اودھم سنگھ نے مقدّمے دی پیروی نہ کیتی اَتے ججّ نے اخیری اِچّھا بارے پُچّھیا تاں اودھم سنگھ نے جواب دتا-‘بھارت دی آزادی’۔ شہید اودھم سنگھ اِس فانی دنیا توں گذر کے کے امر ہو گئے۔ اودھم سنگھ نے آپنی موت دی سزا ’تے خوشی ’تے مان کیتا کہ اُوس دی شہیدی بھارت دی آزادی لئی کّم آئیگی۔ ١٩٧٤ وِچ اودھم سنگھ دِیاں استھیاں بھارت لیاندیاں گئیاں تے بڑے اعزاز نال گنگا وِچ جل پرواہ کیتیاں گئیاں۔
سنّ ٢٠٠٠ وِچ پنجابی فِلم ‘شہید اودھم سنگھ’ اِس شہید ’تے بنائی تے فِلمائی گئی۔ دیش بھر وِچ کئی یادگاراں اوناں دی یاد وِچ بنائیاں گئیاں ہَن۔
