عام طور تے عجائب گھر دا خیال آوندیاں ہی ذہن وچ اک انج دی شے دا نقشہ اُگڑ دا ہے جتھے شیشے دیاں الماریاں وچ نوادر رکھے ہوون تے لوک جتھیاں دے جتھے اوہناں دا تماشا ویکھن آوندے ہوون۔ پر جدوں میں سمتھ سونین انسٹی ٹیوٹ دے میوزیم آف نیچرل ہسٹری دے ڈاکٹر برائن ٹی ہیوبر توں انٹرویو لین لئی اپڑیا تے مینوں اپنے نال لے کے میوزیم دے 'لُکے' شعبیاں وچ لے گئے تے میں ویکھیا جو ایتھے اک وکھری دنیا آباد ہے، جیہڑی لوکائی دے شعبے توں کتھے بوہتی کھلری ہے۔
نیلیاں اکھاں والے ڈاکٹر ہیوبر دنیا دے وڈے ماہر قدیم حیاتیات ہین تے اوہناں دا اُچیچا موضوع ڈائنوساراں دا غائب ہوونا ہے۔ ڈاکٹر ہیوبر مینوں اپنے نال زمین ہیٹھ کوریڈوراں وچ لنگھاوندے ہوئے اپنے دفتر لے گئے۔ راہ وچ کوتاہ چھتاں والے کھلے کمریاں وچ تھاں تھاں وڈیاں وڈیاں پٹیاں دے ڈگ لگے ہوئے سن جنہاں وچ ڈائنو ساراں دے فاسلز پئے ہوئے سن۔ کجھ ادھ کھلیاں پیٹیاں وچ ہر شکل تے جثے دے فاسلز نظر آ رہے سن۔ ڈائنو ساراں دی ریڑھ دی ہڈی دے مہرے وڈے وڈے دند، انوکھے سینگ، پسلیاں تے خورے کیہہ کیہہ۔ ایہہ فاسلز سمتھ سونین ادارہ سارے جگ توں حاصل کردا ہے تے ایتھے اوہناں تے کاہڈ کڈی جاندی ہے۔
ایس توں پہلاں کہ ڈاکٹر ہیوبر دے نال ہوون والی گل بات کھولی جاوے ضروری ہے جو ملنی دے ویلے دا تھوڑا جیا پچھوکڑ وی دسیا جاوے۔ اج توں ساڈھے چھ کروڑ سال پہلاں اک انج دا دل ہلاون والا واقعہ پیش آیا جیس نے زمین توں زندگی تقریباََ مکا ہی دتی۔ سائنس داناں دا دعویٰ ہے جو اُ س ویلے اک دس کلومیٹر لما شہاب ثاقب میکسیکو دے علاقے چکسولوب نال آن وجا جیس نے اینی تباہی مچائی جیہڑی سوچی وی نہیں جاسکدی۔
انج سمجھو جو ہن تیکر انسان نے جس سب توں بوہتے طاقت ور بمب دا تجربہ کیتا ہے اوہ اک ہائیڈروجن بمب سی جنہوں 'زار بومبا ' یاں '' بمباں دا بادشاہ' آکھیا جاندا ہے، جیس دا دھماکہ اکتوبر اُنی سو اکاٹھ نوں کیتا گیا سی۔ ایس دھماکے دی شدت پنجاہ میگا ٹن سی۔ہن ذرا سوچو ایس دے مقابلے تے چکسولوب دے شہاب توں ہوون والے دھماکے دی شدت دا گویڑ زار بومبا توں ویہہ لکھ گنا بوہتا لایا گیا ہے۔
ڈاکٹر برائن ہیوبر ایسے واقعے تے ایس دے نقصاناں تے بوہت چر کاہڈ کر دے رہے۔دنیا دے کئی حصیاں توں کھدائیاں کر کے کروڑاں ورہے پرانی چٹاناں دے نمونے حاصل کرن، اوہناں دیاں عمراں پتہ کرنا تے اوہناں وچ پائے جاون والے کیمیائی مادے دا تجزیہ کرنا اوہناں دا دھندا ہے۔ اوہ آکھدے ہین جو ساڈھے چھ کروڑ سال دے سارے نمونیاں وچ کالے رنگ دے شیشے دیاں گولیاں نظر آوندیاں ہین، جیہڑیاں ایس گل دی نشان دہی کردیاں ہین جو ایس دھماکے دی گرمی نال ریت تے پتھر پگھر کے اہناں گولیاں وچ ڈھل گئے سن۔
اوہناں نے مینوں انج دیاں چٹاناں دے کئی نمونے وکھائے جنہاں وچ صاف کالے رنگ دیاں پٹیاں نظر آوندیاں ہین، جیہڑیاں شہاب ثاقب دے دھماکے دا پتہ دیندیاں ہین۔ ڈاکٹر ہیوبر آکھدے ہین جو ایس زبردست دھماکے نال فضا وچ اینا دھواں تے گھٹا اُپر چڑھ گیا جو ساری دنیا کئی ہفتیاں تیکر بوہت ہنھیرے وچ ڈب گئی، کیوں جو پودے اپنی خوراک سورج دی روشنی توں بناوندے ہین، ایس لئی مسلسل ہنھیرے دی پاروں خشکی تے سمندر دی سطح تے پائے جاون والے پودے مر گئے۔ پودے نہ رہے تے اوہناں تے پلن والے جانور وی مُک گئے۔ تے ظاہر ہے اہناں جانوراں دا شکار کرن والے درندیاں دا جیوندا رہنا وی ممکن نہ رہیا۔
کئی وار ڈائنو سار کیوں جو بوہت وڈی جسامت دے مالک سن ایس لئی اوہناں نوں سب توں بوہتا نقصان ہویا تے اوہناں دی نسلاں غائب ہو گئیاں۔ اسیں ڈاکٹر ہیوبر نوں پچھیا جو ڈائنو ساراں دی غائب ہوون دے کئی نظریے پائے جاندے ہین جنہاں وچ ہندوستان دے علاقے دکن دا وڈا زلزلہ، فضا وچ آکسیجن دا گھٹنا وغیرہ شامل ہین۔ تے اوہ کیویں یقین نال آکھ سکدے ہین جو شہاب ثاقب دا ٹاکرا ہی ایس دا کارن سی؟
ایس دے جواب وچ اوہناں نے آکھیا اسیں دنیا دے کئی علاقیاں وچ خشکی تے سمندر وچ کھدائیاں کیتیاں ہین جنہاں توں اینے وکھری قسم دے ثبوت مل جاندے ہین جو دنیا وچ ہن گھٹ ہی سائنس دان انج دے ہوون گے جیہڑے ایہہ من دے ہین جو ایس شہاب توں وکھ کسے ہور شے تے ڈائنو ساراں نوں مُکایا ہے۔
اوہناں آکھیا جیویں جیویں اسیں چکسولوب توں دور ہٹ دے جانے ہاں، چٹاناں دے وچ دھماکے دے خاکستردی مقدار گھٹ ہندی جاندی ہے، ایتھوں تیکر کہ اوقیانوس دے پار ایس دے آثار مُک جاندے ہین۔ انج چکسولوب دے آلے دوالے اک اُچیچا کوارٹز پایا جاندا ہے جیہڑا صرف انج دی زبردست ٹکر ہی توں وجود وچ آسکدا ہے۔
اوہ آکھدے ہین جو ایس توں وکھ میکسیکو دے آلے دوالے علاقے وچ اک عظیم سونامی دے نشان وچ ملدے ہین جیہڑے ایس دھماکے دے تت وچ وجود وچ آئی سی۔جدوں اہناںسارے ثبوتاں نوں ایس گل دے نال رلایا جاوے کہ ایسے زمانے وچ بوہت وڈے پیمانے تے نسلاں غائب ہوئیاں سن، تے اہناں دوہواں مظاہر وچ علت تے معلوم دا تعلق بناونا دو جمع دو وانگوں ہندا ہے۔
ڈاکٹر ہیوبر نے اپنے کجھ مضموناں وچ لکھیا ہے جو ایس زمانے وچ زمین بوہت گرم سی، ایتھوں تیکر کہ قطب جنوبی تے شمالی وچ وی برف نہیں سی تے اوتھے گرم مرطوب جنگل ہندے سن جنہاں وچ ہر قسم دے جانور، ڈائنوسار سنے پائے جاندے سن۔ جدوں کہ ایس زمانے دے سمندراں دا درجہ حرارت اجکل دے دو ڈگری دے مقابلے تے کِتے بوہتا یعنی پنجھی ڈگری سینٹی گریڈ سی۔
اسیں اوہناں نوں پچھیا جو اجکل ماحولیات دے کارکن آکھدے ہین کہ جے دنیا دا درجہ حرارت صرف چار درجے ودھ جاوے تے ایس نال دنیا وچ وڈے پیمانے تے تباہی کھلر جاوے گی۔ تے کیہہ کارن ہے جو ایس زمانے وچ اینے اُچے درجہ حرارت تے وی دنیا زندگی نال بھری سی ؟
اوہناں دسیا جو ایس ویلے ماحولیات داناں دی چنتا دی وڈی وجہ ایہہ ہے جو درجہ حرارت دے ودھن نال دنیا دی معیشت تہس نہس ہو کے رہ جاوے گی۔ ساحلی علاقے پانی ہیٹھ آجاون گے تے زبردست موسمی طوفان انسان دے نویں زندگی دے طریقے نوں تباہ کر کے رکھ دیون گے۔ اوہناں ہور آکھیا جو موجودہ عالمی تپش دی رفتار بوہت تیز ہے۔پچھوکڑ وچ جیہڑیاں بدلیاں آوندیاں رہندیاں ہین اوہ ہزاراں ورہیاں وچ آوندیاں سن پر ایس ویلے عشریاں دے وچ وچ ماحول بدل رہیا ہے، جیہڑی بوہت خطرناک گل ہے۔
پچھوکڑ وچ چکسولوب وانگوں کئی شہاب زمین نال ٹکرا چکے ہین تے انج کوئی کارن نہیں ہے جو اگے وی انج ہی کوئی شہاب زمین دا رخ نہ کرے۔ پر ایس ویلے انسان دے کول انج دی ٹیکنالوجی موجود ہے جیس دی مدد نال انج دی سماوی آفتاں نوں زمین نال ٹکراون توں پہلاں ہی ڈکیا جاسکدا ہے۔لوڑ بس سارے جگ دے انساناں ولوں رل کے کم کرن دی ہے۔
