نہ گور سکندر نہ ہے قبر دارا مٹے نامیوں کے نشاں کیسے کیسے
ایس شعر دی جیوندی تعبیر شیر شاہ سوری دا مزار ہے۔ جیہڑا ایس ویلے لاپروائی دے ہتھوں مٹی دا رزق بندا جا رہیا ہے۔ شیر شاہ سوری (1545-1476) انج دا حکمران سی جیس دی تعریف وڈے تاریخ داناں تے عالمی مبصراں وی کیتی ہے، اوہ ہندوستان دا پہلا حکمران سی جیس نے عوامی بھلیائی ول اپنی بھرویں توجہ دتی تے انج دے کارنامے کیتے جیہڑے تاریخ دیاں کتاباں وچ سنہری حرفاں وچ تاں لکھے ہی گئے' اوہناں دے نقش تیکر موجود ہین۔
ساڈھے پنج سو سال پہلاں اوہناں زرعی اصلاحواں دا کم شروع کروا دتا سی، جیس دی پیروی مگروں دے حکمراناں نے کیتی۔ شیر شاہ سوری نے سہسرام توں پشاور تیکر گرینڈ ٹرنک روڈ یعنی جرنیلی سڑک بنوائی سی تے ایس دے کنڈے کنڈے چھاں والے تے پھل دار رُکھ لوائے سراواں بنوائیاں تے سب توں پہلاں ڈاک دا نظام بنایا سی۔
بھاویں فرید خان سور المعروف شیر شاہ اک معمولی جاگیردار دا پتر سی۔ اوس دے پیو حسن خان سور دا خاندان افغانستان توں ہجرت کر کے ہندوستان آیا سی تے اوہ بابر دے معمولی جاگیردار سن پر دلیر جوشیلے تے جواں مرد تے اُچے ارادیاں دے مالک شیر شاہ نے مغل سلطنت دا مڈھ رکھن والے بابر دے پتر ہمایوں نوں اک وار نہیں دو وار شکست دتی۔
پہلی وار چونسہ دے میدان وچ تے دوجی وار قنوج دے میدان وچ۔اُس توں مگروں ہمایوں نوں ورہیاں دربدری دی زندگی لنگھاونی پئی تے ایس در بدری دے دور وچ ہی اکبر جمیا سی جیہڑا مگروں تاریخ دا اکبر اعظم بنیا۔
اپنی جدوجہد توں شیر شاہ نے عظیم سلطنت بنائی سی۔ پر اوہنے اپنی قبر لئی سہسرام نوں ہی پسند کیتا سی ایس لئی اپنی زندگی وچ ہی کمیور دی پہاڑی تے مقبرہ بنوایا سی جیس دے چوہاں پاسے جھیل کھلری ہوئی ہے۔پر اج اوس دے مقبرے دے ہر پاسے وچارگی ہے۔ اوہ سلطان جنہاں دی اکھ دے اشاریاں تے زمانے دی نبض دھڑکدی سی، جنہاں دی زبان توں نکلیا ہویا ہر لفظ قنون ہوندا سی۔ اج اوہناں دی اخیرلی آرام گاہ بے کسی دا مزار بن کے رہ گئی ہے۔
شیر شاہ دا مزار فن اُساری دا وڈا نمونہ وی ہے۔ بھاویں ایس دی راکھی تے ریکھ دیکھ دی ذمے واری آرکیولوجیکل سروے آف انڈیا دے ہتھاں وچ ہے جیہڑا پرانیاں تاریخی عمارتاں دی راکھی لئی بنایا گیا ہندوستان سرکار دا ادارہ ہے تے جنہوں آئینی اختیار وی ہین۔ پر ایس دے مگروں وی شیر شاہ دا مقبرہ بھیڑے حالاں وچ ہے تے ڈگ رہیا ہے ایس دے چوہاں پاسے گند دے ڈگ ہین، ایس دے چوہاں پاسے کھلری ہوئی جھیل گندہ تلاء بن گئی ہے اوتھے علاقے دیاں زنانیاں لیڑے تے گند دھوندیاں رہندیاں ہین۔
پچھلے ویہہ پنجھی ورہیاں وچ مرکزی وزیر ثقافت توں لے کے وڈے عہدے دار تیکر ایہہ دعوی کردے رہے ہین کہ شیر شاہ دے مقبرے دی راکھی وچ کسے قسم دی کوتاہی نہیں ہوون دتی جاوے گی کیوں کہ ایہہ اپنے فن اساری دا اک نادر نمونہ ہے پر ہوندا ایس دے الٹ رہیا ہے۔
پٹنہ وچ متھے آرکیولوجیکل سروے آف انڈیا دے ڈائرکٹر ڈاکٹر ایس این مشرا دا کہنا ہے کہ شیر شاہ دے مقبرے دی ریکھ دیکھ تے پورا دھیان دتا جا رہیا ہے۔ پر ایہہ ضرور ہے کہ کجھ غیر سماجی عناصر نے ایس دی زمین تے ناجائز قبضہ کر کے اہنوں نقصان اپڑاون دی کوشش کیتی سی پر ہن اہنوں صحیح کر کے مرمت دا کم کیتا گیا ہے۔
اوتھے خدا بخش لائبریری دے ڈائریکٹر تے وڈے تاریخ دان پروفیسر ڈاکٹر امتیاز احمد نے وائس آف امریکہ نوں اک انٹرویو وچ آکھیا کہ شیر شاہ دا مقبرہ ہندوستانی فن اساری دا اک بوہت ہی وڈا نمونہ ہے تے اسلامی اساری تے ہندو اساری دی جیہڑی اک رلویں ملویں شکل ہندوستان دے گبھلے دور وچ چلی اوہ شیر شاہ دے مقبرے وچ نظر آوندی ہے۔ دو تن گلاں اہم ہین۔ اک تے اٹھ پہلو اساری دا ایہہ اخیرلا نمونہ ہے۔ بھاویں اسلام شاہ دا مقبرہ وی ایسے ویہار دا بن رہیا سی پر اوہ پورا نہیں ہو سکیا۔ دوجا ایہہ کہ ایہہ مقبرہ جھیل دے وچکار بنایا گیا ہے تے اک طرحاں مغلاں دے چار باغ دا ڈیزائن آکھیا جاسکدا ہے ایس لئی کہ ایس وچ چوہاں پاسے باغ نہیں جھیل ہے۔
اوہناں نے اک ہور سوادی گل دسی کہ ایس مقبرے دی اک اہمیت ہے کہ ایس دا گنبد ایس دی پدھر توں ناپیا جاوے تے ایہہ ہندوستان دا ساریاں توں اُچا گنبد آکھیا جاوے گا۔ اہنوں ہندوستان وچ ہند افغان فن اساری دی سخر منیا جاسکدا ہے۔
پروفیسر امتیاز احمد نے ایس دی اجوکے بھیڑی صورتحال بارے آکھیا کہ ہن صورت حال بوہت چنتا والی ہے ایس دی دیکھ ریکھ جیویں ہونی چاہی دی ہے اوہ نہیں ہو رہی۔ جھیل دا پانی بوہت گندہ رہندا ہے۔ وچ کدی ایس دی صفائی ہو جاندی ہے پر ایس دے مگروں وی اوتھے بوہت گند ہے۔ پھیر نزاعی مسئلہ ایہہ وی کھلو گیا ہے کہ احاطے وچ اک نکا جیہا مندر بنا دتا گیا ہے جیہڑا اک پاڑ دی شکل پھڑ گیا ہے۔ تے ایہہ ساریاں انج شیواں ہین کہ ایہہ مقبرہ حالی چنگی حالت وچ نہیں آکھیا جاسکدا ہے ایس توں وکھ حسن خان دا مقبرہ وی ایسے حالت وچ ہے جتھے چوہاں پاسے گندیاں وستیاں، جھگی جھونپڑیاں ہین جیس دے کارن سیاحواں دا اوتھے اپڑنا اوکھا ہے۔ خورے ایہو کارن ہے کہ ایس مقبرے دی چنگی طرحاں دیکھ ریکھ نہیں ہوسکدی۔
پر ایس دا کیہ کیتا جاوے کہ کجھ مزاراں تے مقبریاں دا ایہو مقدر ہے: گنبد قبر دوستاں ٹوٹے اے زمیں، تجھ پہ آسماں ٹوٹے
