پاکستان وِچ لکھی گئی تاریخ حکمران اسٹبیلشمنٹ نے "لکھوائی" اے جو حقیقت نوں تروڑ مروڑ کے اوہناں دی"گھڑی ہوئی وچاردھارا" دا وِکھالا کردی ہے۔ اجے تائیں پاکستان تے اوہدی آزادی بارے کوئی ٹُھکویں تاریخ نہیں لکھی گئی۔ اسٹیبلشمنٹ دا ساہ بھرن والے نام نہاد تاریخ داناں تے تعلیم داناں وِچکار بوہت گھُنجل اے۔ جو کجھ وی لکھیاگیا ہے اوہ تاریخ دی تروڑ مروڑ تے مُڈھ توں لے کے اخیر تیک غیرمتوازن ہے۔ جد تیک غلط بیانیاں مُکائیاں نہیں جاندیاں تے حقیقیت جیویں سی نہیں اوویں نہیں دَسی جاندی اودوں تائیں قوم کسے اصلی ترقی دی تانگھ ناں رکھے۔ تاریخ سانوں ایہو اِی سبق پڑھاندی ہے۔
اک نظریاتی ریاست وچ تاریخ لکھنا وڈی اوکڑ سی۔ اسیں اپنے آگوواں دے کماں نوں ودھاء چڑھاء کے پیش کیتا لیکن اوہناں دے جُرماں تے غلط کاریاں نوں اوہلے اِی رکھیا۔ اجوکی تاریخ وِی بھمبل بھوسے دے کھوبے وچ پھسی ہے کیونجے ساڈے تاریخ دان اپنے کم دی سمت توں اِی جانوں نہیں۔ اوہ سماج دی سچ لوڑیندی توں بے دماغے ہین تےبھمبل بھوسے وچ پئے نیں پئی پاکستان دی تاریخ سندھ رہتل توں پھُٹی یاں محمد بن قاسم دے سندھ اُتے دھاڑے ویلے یاں فیر 1947 ء وچ جدوں پاکستان بنیا۔
ڈاکٹر اشتیاق حسین قریشی، ایس ایم اکرم تے معین الحق جیہے تاریخ داناں نے اوہو اِی تاریخ لِکھی جیہڑی جنرل ایوب خان جیہے آمراں نے "دو قومی نظریہ" اتے " مہان قومی اِیکتا" ورگی لکھوائی۔ ایہہ لکھتاں برطانوی بستی واد توں ودھ ہندو وَیری ہین۔
کجھ تاریخ داناں نے ساڈے پرانی ہندوستانی تے دکھنی ایشیائی جڑھاں دی مناہی کردیاں ہوئیاں سانوں گبھلے ایشیاء یاں مڈل اِیسٹ نال رَلاون دے جتن کیتے جو تاریخی تے سوجھوانی موجب بےایمانی سی۔ مولانا عبدالحلیم شرر تے نسیم حجازی ورگیاں دوجیاں دے شاہکار ناول تاریخ چوں اکٹھے کیتے گئے نیں۔
حقیقت وچ جنرل ایوب نے تاریخ دا مضمون نصاب چوں ہٹا کے معاشرتی علوم لایا سی تے مُلک دیاں یونیورسٹیاں دے ہسٹری ڈیپارٹمنٹس نے اوویں اِی نصابی کتاباں کڈھیاں جیہناں وچ اسٹیبلشمنٹ دا دم بھرن والے لکھاریاں دے آرٹیکلز سن جیہناں وچ ساری دی ساری پرانی دکھنی ایشیائی تاریخ کڈھ دِتی گئی تے مسلم حکمرانی دے زوال دا میہنا اورنگزیب دی تھاں اکبر دے سِر مڑھیا۔
اکبر تے اوہدے درباریاں نے کدی وِی دینِ الٰہی دا اظہار نہیں کیتا سی پر نصاب کتاباں نے ایہہ راء اگانہہ توری جیویں اوہنے اک نواں مذہب گھڑیا سی۔
فیر پاکستان دی تاریخ مُڑ کیویں لکھی جاوے ایس واسطے اک خودمختار ادارے نوں علاقائی تے چھوٹی قوماں دی تاریخ اوہناں دی بستی واد وَیری جدوجہد بارے کھوج لوکائی دے نظر نال کیتی جاوے ناں کہ حکمراناں لئی ۔
تاریخ پرانے ویلیاں دیاں واپریاں نوں ریکارڈ تے اِکٹھا کرن دا ناں نہیں۔ ایہدا اصل کم واپریاں دی پڑچول ہے ۔ پرانے سماج تے رہتل نوں بیان کردیاں ہویاں ایہہ مُکھ رکھنا ضروری اے پئی غلطیاں نوں ٹھیک کردیاں ہویاں اگانہہ نوں سہی پاسے چلیا جاوے۔ ایس واسطے سرکاری اداریاں دے اثر توں باہر آزاد کھوجکاراں دی سِکھلائی کرنی پوے گی۔ آمریت کھوج، حقیقت نوں سہی کرن دے مقصد تے ٹھکویں تجزیئے وچ اوکڑ بندی ہے۔
میرے گویڑ مطابق رہتلی تاریخ تے سیاست بھارو ہندی ہے۔ دھرو، دھونس اتے اختیارات دی ورتوں والا کوئی وی نظام تاریخ لکھن وچ مُڈھلا مسئلہ سی۔کوئی ملک کسے کھیتر وچ اودوں تائیں ترقی نہیں کرسکدا جد تائیں اوہ پچھڑ توں نہیں سِکھدا ایہہ اودوں اِی ممکن اے جد آزاد تاریخ دان تاریخی واپریاں نوں اوہناں دی سچی نظر تے پرکھ نال پڑچول کرن تے سانبھن۔
