باغیاں دِیاں سزاواں

تاریخی طور برصغیر وچ دو وڈیاں قسماں دیاں سزاواں ہندیاں سن اک سماجی جُرماں یعنی لُٹ مار، قتل، زنا،اغواء تے دوجیاں باغیاں لئی۔
جو کوئی وی حکمران خلاف اُٹھ کھلوندا یاں اوہنوں قتل کرن دی کوشش کردا یاں سرکار دا تختہ اُلٹن دی سازش کردا تاں اوہنوں سخت سزا ملدی۔ سماجی جُرماں دی سزا عدالت کیس سُنن مگروں سُنا دیندی جدکہ حاکم خلاف جرم نوں فوری حاکم اپنے ہتھاں وچ لے لیندا کیونجے ملزم اوہدا ذاتی مجرم ہندا سی۔ بغاوت دے جُرم دی سزا عام طور تے موت ہوندی پر کجھ معاملیاں وچ باغیاں نوں درباریاں تے بااثر لوکاں دی دخل اندازی پاروں معافی وی ہوئی۔

تاریخی شہادتاں توں پتہ لگدا اے پئی سلطنت دور 1206 توں 1526 اتے مغل عہد 1526 توں 1857 ء تیک مجرماں تے باغیاں نوں ہویاں سزاواں دی سوہ لگدی ہے۔ موت دی سزا دے معاملے وچ مجرم نوں یاں تے پھانسی دِتی جاندی ، سِر وڈھیا جاندا، وڈھ دتا جاندا، زندہ دفنایا جاندا، قلعےدی چھت توں ڈیگ دِتا جاندا یاں فیر ہاتھی دے پیراں ہیٹھ مدھول دِتا جاندا۔ کجھ اجیہا وی ہویا پئی مجرم نوں سزا دیون توں پہلاں اوہدے انگاں نوں کٹ وڈھ کے وَکھرا کردتا گیا۔ پر رحم دِلی صرف بادشاہاں دی اولاداں ناں وِکھالی دیندی ہے ایہناں شاہی قیدیاں نوں ہولے ہولی زہر دے کے ماریا گیا۔
سازش وچ رلتی ہوون والیاں یاں حاکم تے سرکار دے باغیاں نوں کجھ اجیہیاں سخت سزاواں وی ہوئیاں پئی اوہناں دے ٹبراں نوں سزا مگروں اوہناں دی لاشاں وی دفناؤن دی اجازت ناں دِتی گئی۔ ایہناں مجرماں دیاں لاشاں نوں چوراہیاں یاں شہر دی مشہور تھاواں تے اودوں تائیں ٹنگی رکھیا گیا جد تائیں مکمل طور گل سڑ ناں گیاں یاں فیر کیڑیاں تے گِرجاں نے کھا ناں لئیاں۔ کجھ واری تاں ایہو ہویا پئی لاش نوں شہر دیاں گلیاں وچ گھسیٹیا گیا۔
سیاسی قیدیاں نوں حاکم بادشاہ دی اکھاں ساہمنے سزا مِلدی۔ محل وچ ہاتھیاں نوں بادشاہ دے اِک اشارے تے بندے نوں مدھنا سِکھایا جاندا ۔ جرم ثابت ہون تے مجرم نوں زمین تے ہتھاں تے پیراں نوں بنھ کے وِچھایا جاندا۔ اک سُدھائے ہوئے ہاتھی نوں اندر لیا کے مجرم دے ساہمنے کھڑا کردِتا جاندا فیرہاتھی بندے اُتے اپنا پیر رکھدا تے بادشاہ وَلوں اِشارہ مِلدیاں ساری اِی ضرورت مند دا کم پورا کردِیندا۔ایہہ کالھی وچ دردناک موت ہوندی۔
ایہو جیہی سزا صیادی مولانا نوں جلال الدین خلجی( 1290-1296 ء ) دی حکومت وِچ دِتی گئی۔ صیادی مولا تے جلال الدین خلجی جیہنے جلال الدین مگروں 1296 تے فیر 1316 ء تیک حکومت کیتی، تے سازش دا شک سی۔ منگولاں نوں ہار دین مگروں اوہنے جنگی قیدیاں نوں اپنی اکھاں ساہمنے اک اک کرکے ہاتھیاں ہیٹھ مدھولن دا حکم دِتا۔جوٹی دار تاریخ دان ضیاء الدین برنی ہوراں مطابق سزا دے ایس بھیڑے روپ مگروں شاہی تخت تے خون دا دریا وگ گیا تے منگول دھاڑیاں نے ہندوستان تے حملے کرن روک دِتے۔
جلال الدین اکبر (1558-1606 تیک) نے اپنے لے پالک بھرا ادھم خان نوں قتل دے الزام وچ محل دی کندھ توں مُڑ مُڑ سُٹیا جد تائیں اوہ مرگیا۔

جدوں شہنشاہ جہانگیر دے پُتر شہزادہ خسرو نے اپنے پیو خلاف بغاوت کیتی، جہانگیرنے باغی نوں مِدھ کے شہزادہ خسرو سَنے اوہدے ساریاں حمایتیاں نوں سزا دِتی۔

لاہور ٹیکسالی گیٹ دے باہر پھٹیاں دِیاں قطاراں کھڑیاں کردِتیاں گئیاں جتھے سارے غداراں نوں سرعام لمکایا جاندا سی۔ خسرو دے حمایتی حسین بیگ تے عبدالرحیم نوں کھوتے تے گاں دی کھل وچ سِیں کے لاہور دیاں گلیاں وچ کھوتیاں تے پھرایا گیا۔ حسین بیگ ساہ گھُٹن پاروں مرگیا کیونجے کھوتی دی کھل چھیتی سُک جاندی ہے پر عبدالرحیم نوں اوہدے مِتراں نے بچالیا تے ایس کھیچل چوں بچ نکلیا۔

مجرماں نوں جنوراں دیاں کھلاں وچ سِیں کے سزا دین دا طریقہ منگول ورتدے سن تے مغل بادشاہاں نے ایہہ رواج اوہناں توں اِی اپنایا۔ پر ایس معاملے توں اڈ ، تاریخی طور تے کوئی شہادت نہیں مِلد پئی کسے دوجے مغل حکمران نے ایہو جیہی سزا دا طریقہ اپنائی رکھیا ہووے۔

دارا شکوہ تے اوہدے وڈے مُنڈے نوں اورنگزیب (1658-1707) دے حکم تے وڈھیا گیا۔ وڈھن مگروں اہدی لوتھ نوں ہاتھی دی پِٹھ پچھے لد کے دِلی دیاں بازاراں تے گلیاں وچ پھرایا گیا۔ اک دوجے جوٹی دار تاریخ دان خفی خان مطابق لوکائی نوں ہرکھ ہویا تے اوہناں دِیاں لوتھاں ویکھ رون لگ پئے تے اوہناں دی موت دے ذمے واراں تے لعن طعن کردے۔

ایس مگروں مغل سمے وارے حاکماں نے سزا دے اجوکے طریقے اپنا لئے۔ کجھ موقعیاں تے مجرم نوں توپ دے مونہہ موہرے بنھ کے اُڈا دِتا جاندا۔ برطانویاں نے ایہہ طریقہ شروع کیتا تے اپنی جِت مگروں چوکھا ورتیا۔

کئی واری مجرماں نوں پھاہے نہیں لایا گیا سگوں اوہناں نوں قلعے دِیاں بھُل بھلیاں وچ قید کردِتا جاندا جتھے اوہ خوراک دی تھوڑ، کھلی ہوا دی تھوڑ تے صفائی ستھرائی دی گھاٹ پاروں ہولی ہولی درد بھری موت وچ ٹُرجاندا۔