جدوں دو بندےبیہہ کے جرم کرن دا منصوبہ بناون تاں ایہنوں سازش کرنا آکھیا جا سکدا ہے۔ کسے ارادے تے گل بات کرنا اودوں تائیں سازش نہیں ہوندی جد تیک رلتی ایہنوں توڑ چڑھاون تے رضامند ناں ہوون۔
ایسے ہفتے مُڑ مُڑ ایہہ رؤلا پیا رہیا پئی پی پی پی تے پی ایم ایل (این) وِچکار پریت نوں توڑن لئی ایوانِ صدر وچ سازشیاں کیتیاں جا رہیاں ہین۔ جیکر حقیقت وچ انج ہو رہیا ہے تاں ایہنوں گندی سیاست اِی کیہا جا سکدا ہے، پر صحیح آکھاں تے ایہہ سازش نہیں کیونجے وَیریاں دا گنڈھ جوڑ توڑنا کوئی جرم نہیں۔
اسیں اپنی تاریخ وچ کجھ سازشاں توں جانوں آں۔ 1951 ء دی لیاقت علی خان دا تختہ اُلٹاون دی راولپنڈی سازش، دوجی صدر اسکندر مرزا تے ایوب خان وچِکار سویلین حکومت نوں برخاست کرن دی سازش جیس نال 1958 ء وچ فوجی حکمرانی دا دور شروع ہویا تے اک جنرل یحیٰی خان تےاوہدے کجھ سنگیاں دی چڑھدے پاکستان وچ وکھیواں پسنداں (سیپرسٹ) نوں فوجی ورتوں نال مدھن دی سازش۔ اک ہور حوالہ ایہہ ہو سکدا اے جنرل ضیاء الحق تے اوہدے کمانڈراں دی 1977 ء وچ ذوالفقار علی بھٹو دی حکومت دا دھڑن تختہ کرن دی سازش۔ ایہناں ساریاں کیساں وچ رلتیاں چوں صرف راولپنڈی سازش والے پھڑے گئے، عدالت وچ کیس چلیا تے سزاواں ہوئیاں۔ ایس کیس دیاں اہم گلاں عام نہیں ہین تے میں پڑھہناراں نال سانجھیاں کرنا چاہواں گا۔
میجر جنرل محمد اکبر خان ایہدے لیکھک سن۔ 1912 ء وچ اک امیر پٹھان ٹبر وچ جمیا، اسلامیہ کالج پشاور توں پڑھیا تے ہائی سکول مگروں برٹش انڈین آرمی وچ داخلہ لیا، مشہور سینڈ ہرسٹ ملٹری اکیڈمی توں گریجوایشن کر کے1934 ء انڈین آرمی وچ کمیشنڈ آفیسر لگ کے پرتیا، دوجی جنگ عظیم وارے برما دے محاز تے جاپانیاں نال لڑیا ایس صلے وچ تمغہ حاصل کیتا، آزادی مگروں پاکستان آرمی وچ برگیڈیئر لگا اوہنے کشمیر وچ ہندوستانی فوجاں خلاف ریگولر تے ارریگولر فوج دی کمان کیتی، جنگ بندی نوں ناں قبولیا تے جنگ نوں توری رکھنا چاہوندا سی۔
اوہ کشمیر وچ لڑن والے پاکستانی بندیاں نوں حکومت وَلوں گھٹ حمایت مِلن تے چوکھا ہرکھیا سی۔ اوس سمے پاکستان آرمی دے چیف جنرل ڈوگلس گریسی دی ہدایت تے وزیراعظم آرمی دی کشمیر وچ چوکھی مداخلت نہیں چاہوندے سن۔ انج اپریشن دی حمایت کرکے اگانہہ آون والے نتیجے نظر آرہے سن۔
اکبرخان نے کسے چال توں اڈ قدرتی طور تے ایس مونہہ زور ہو کے بولیا ۔ اوس نے کھُل ڈُلھ اپنی گل سرکار تیکر اپڑائی۔ اوہدی بیوی تے سیاستدان زنانی بیگم جہاں آراء شاہنواز دی دھی نسیم اوس توں وی ودھ سی۔ اوہنے ودھ چڑھ کے سرکار نوں نندیا تے اوڑک اوہدیاں گلاں انٹلیجنس ایجنسیاں تیکر اپڑ گئیاں تے اوہناں اوس تے نظر رکھنی شروع کردِتی۔
اکبر خان نوں دسمبر 1950ء نوں میجر جنرل دے رینک تے ترقی ملی۔ جنرل ایوب خان جو ہُن کمانڈر انچیف سی اوہنوں ہیڈ کوارٹر وچ چیف آف جنرل سٹاف لایا تانجے اوہدے تے نظر وی رکھی جاوے تے اوہنوں میدان وچ افسراں توں وِی وکھ رکھیا جاوے۔ پر اِنج وی حکومت اُتے اوہدے ہلے رُکے نہیں۔ حقیقت وچ ہُن اوہنےبیلیاں وچ سرکار دا دھڑن تخت کرن دا ذکر چھیڑ دِتا سی۔
23 فروری 1951 ء اک درجن (میجر جنرل توں لے کے کیپٹن رینک تائیں) افسر تے تِن سویلین اکبر خان دے گھر اکٹھے ہوئے۔ سویلین چوں فیض احمد فیض، سید سجاد ظہیر (جنرل سیکرٹری کمیونسٹ پارٹی آ ف پاکستان) تے محمد حسین عطا سن۔ اکبر نے اوہناں موہرے اپنا منصوبہ رکھیا۔ گورنر جنرل نظام الدین تے وزیراعظم لیاقت علی خان جیہناں دے اوس دیہاڑے راولپنڈی وچ ہون دی تانگھ سی، گرفتار کیتے جاون گے۔ گورنرجنرل توں زبردستی حکومت برخاست کروا کے عبوری حکومت اکبر خان دی اگوائی وچ قائم کیتی جاوے گی۔ چوناں دا وعدہ ہووے گا پر تاریخ نہیں دِتی جاوے گی۔ نویں سرکار ہر شے نوں ٹھیک کرے گی یعنی کرپشن مُکاوے گی، تعلیم دیوے گی، نمانیاں نوں دوجیاں لوڑاں تے صحت دیاں سوکھتاں دِتیاں جاون گیاں)۔ بیٹھک کوئی اٹھ گھنٹے توں وِی ودھ چلدی رہی تے رپورٹاں مطابق رلتیاں دا منصوبے عمل کرن تے اِیکا ہوگیا سی۔
اکبرخان دی کمیونسٹ پارٹی نال ایہناں گلاں تے سانجھ ہوگئی سی کہ اوہ پارٹی دے لیڈراں تے ورکراں خلاف اوس ویلے ہون والی پُن چھان روک دیوے گا تے پارٹی نوں دوجیاں پارٹیاں ہار کم کرن دی اجازت دیوے گا۔ ایس دے جواب وچ پارٹی تے اوہدیاں سنگی ٹریڈ یونیناں اوس دی حکومت نوں جی آیاں نوں آکھن گیاں تے پاکستان ٹائمز جیہدا فیض احمد فیض چیف ایڈیٹر سی، اوہدی حمایت کرے گا۔
سرحد دا اک سینیئر پلس افسر عسکر علی شاہ جو اکبر خان ہوراں دا بیلی رہ چکیا سی نالے کئی چراں توں اوس دا بھیدی وی اوہدی سرکار خلاف وَیر توں جانوں سی۔ ایس 23 فروری دی بیٹھک وچ اوہ رلتی ناں ہویا پر ساری کارروائی اوہدے علم وچ سی۔ ٹھردے ہوئے اوہنے صوبائی آئی جی پی ہوراں اگے سبھ کچا چٹھا کھول دِتا۔ آئی جی ہوراں گورنر، گورنر نے فوری وزیراعظم نوں اطلاع کر دِتی۔
9 مارچ دی سویر نوں میجر جنرل اکبر خان تے اوہدے تِن سازشیاں سَنے فیض پھڑے گئے۔ بیگم نسیم، سجاد ظہیر تے ہورناں نوں کجھ دِناں مگروں گرفتار کیتا گیا۔ اوڑک حیدر آباد جیل وچ بند کردِتا گیا (جتھے اک وِنگ خاص کرکے اوہناں لئی تیار کیتا گیا سی) اوہناں اُتے " بادشاہ خلاف جنگ کرن دی سازش" دا الزام لایا گیا۔ ملزماں نوں وفاقی عدالت دے سر عبدالرحمان، لاہور ہائیکورٹ دے جسٹس محمد شریف تے ڈھاکہ ہائیکورٹ دے جسٹس امیرالدین دی چھترچھانویں اک اچیچے ٹریبونل اگے پیش کیتا گیا۔ ٹرائل 15 جون نوں شروع ہوکے کِنیاں ہفتیاں تیک چلیا۔ اے۔کے بروہی چیف پراسیکوٹر دے طور تے موہرے ہوئے جد کہ حسین شہید سہروردی، زیڈ،ایچ لاری تے دوجے مشہور وکیل استغاثہ بنے۔
استغاثہ دی دلیل سی پئی ملزم رَل کے بیٹھے سن نالے گل بات وی کیتی پر اوہ ساریاں دا کسے وی کم تے اِیکا نہیں ہویا۔ پر دو سازشیئے (کرنل صدیق راجہ تے میجر محمد یوسف سیٹھی) نے منظوری دِتی تے ایہہ ثابت کرن دے جتن کیتا پئی ملزمان دی رضامندی ہوگئی سی۔ جنرل اکبر خان تے دوجیاں افسراں نوں باراں ورہیاں دی قید ہوئی پر سویلین چار ورہیاں مگروں جیل چوں نٹھ کھڑے ہوئے۔
"بادشاہ دےویری" عام طور تے جیل وچ سوکھے اِی رہندے نیں۔ جبری تنہائی اوہناں نوں جواب دین دا ویلا دیندی ہے۔ فیض نے اپنی جیل وچ قید وارے چنگی شاعری لکھی۔ سازش دا اِلزام ایس بندے دی لوکائی دے دِلاں وچ آدر گھٹ نہیں کرسکیا۔ رہائی مگروں فیض دا آدر تُردا رہیا تے اکبر خان نوں ذوالفقار علی بھٹو دی حکومت وچ نیشنل سیکورٹی وچ اُچیری تھاں لبھی۔
