نذیر عباسی کھبی دھر دے پڑھیاراں دے آگو سن تے ضیاء الحق دی فاشی آئی ایس آئی دے اودوں دے کرنل (بعد وچ برگیڈیئر) امتیاز عرف 'برگیڈیر بلا' تے اوہدے فاشی ٹولے دے ہتھوں تشدد وچ قتل ہوئے۔ بینظیر بھٹو دی پچھلی حکومت دے تھوڑے جیہے چنگے کماں وچ ایک چنگا کم ایہہ وی سی کہ بھاویں اوہناں نے اپنے ہی سیاسی مفاداں لئی ہی سہی نہ صرف برگیڈیئر امتیاز دے ہتھاں وچ ہتھکڑی پوائی سی سگوں نذیر عباسی دے قتل دا پرچہ وی جنرل نصیر بابر دے حکم تے سندھ پولیس نے پایا تے سہی پر اجے تیکر 'سیل' کردتا ہویا اے۔ (جے پاکستان پیلزپارٹی دی اجوکی سرکار بینظیر بھٹو دے کیتے گئے کماں تے وعدیاں نوں پانی دیندی ہوندی تے نذیر عباسی دے وی قتل دے گنہگاراں نوں کسے انصافی انجام تے ضرور گھلدی مینوں ایہہ وساہ نہیں کہ اجوکی سرکار جے ایہو کم کرن دا سوچے وی تے اوہدے اگوں نواز شریف دا سیاپا آونا ہے یا فیر جنرل اشفاق کیانی یا مشرف دے سنیہے!)۔
نذیر عباسی تے کیہ کسی ککڑ دے بچے نوں وی قتل کرن دے جرم وچ برگیڈیئر امتیاز یا کسی ہور فوجی یاں ضیائی فاشی سرکاری کارندے تے انگل وی نہیں چکی گئی۔
اوہ وی دن سن جدوں ذوالفقار علی بھٹو دی حکومت نے اوہدی مخالف پڑھیار ستھاں تے سنگتاں دے آگوواں تے کامیاں دی ماں بھین ہک کر چھڈی ہوئی سی۔ ذوالفقار علی بھٹو دی پولیس تے ایجینیساں دے بندیاں نے (جہیدے وچ بوہتے بندے جماعت اسلامی دے ہوندے سن۔ تے اخباراں دے وچ وی اوہی مخلوق سی) پڑھیاراں دیاں تنظیماں دے آگو پھڑ لئے سن جیہڑے نہیں ملدے تے اونہاں دے ماں پیو تے بھین بھراواں نوں وی لاکپاں وچ واڑ چھڈیا ہوندا۔ جدوں سندھ یونیورسٹی جامشورو دے انٹر نیشنل ہاسٹل تے پولیس دا چھاپہ پیا تے نذیر عباسی ہاسٹل د ے بغیچے دے مالی دی وردی نال اپنے کپڑے بدل کر اوتھوں پولیس نوں چکر دے کے نس گیا سی تے ہن اوہدے ماں پیو، بھین تے اوہدا بھنوویا پولیس نے ٹنڈو الہ یار وچ قید کرکے رکھے ہوئے سن۔ نذیر عباسی سندھ نیشنل اسٹوڈنٹس فیڈریشن یاں ایس این ایس ایف دا صدر سی۔ پولیس نوں ہتھ نہیں سی دیندا کہ اوہدے ساتھی کہندے سن کہ نذیر دی تحریک وچ وڈی لوڑ اے تے 'کامریڈ 'یوجی' (انڈر گراؤنڈ) بنیا ہویا سی۔' نذیر نوں کاروآئی پاون فیر نس جاون یا قید ہو جان دا بڑا شوق تے تجربہ ہوندا سی۔ اوہ نس جان والیاں نوں 'غازی' کہندا سی۔ نذیر دی لوکاں، چیزاں، بندیاں تے دنیا دے لئی سندھی زبان دی وچ اک اپنی ڈکشن ہوندی سی۔ کہندا سی میں حالی غازی بنیا ہویاں ہاں۔ اساں اک دوجے دے سجن بنن وچ کویل نہیں کیتی، تے ساڈا اک دوجے نال پیار ہوگیا۔
نذیر عباسی اصل وچ انقلابی ناولاں تے شاعری تے حقیقت وچ لوکائی دے دُکھاں وچ اوہناں دے نال ریہن والا بندہ سی۔ اوہ اصل وچ اک سیکسوئل جیہا بندہ سی جو انقلاب نال ویاہیا ہویا سی۔ 'تسی اگر مٹھ مارن دی خواہش تے وی کنٹرول کرو تے تسیں ٹارچر وچ وی بریک نہیں ہوسکدے' اوہ کہندا سی۔ اوہدی آواز بڑی سریلی سی تے اتوں اوہ گانے گاون دا شوقین۔ بھاویں جیل ہووے یاں ریل اوہ گاون توں کدی نے سی مڑدا۔ 'دیکھ تیرے سنسار کی حالت کیا ہوگئی بھگوان ، کتنا بدل گیا انسان' یاں 'توں ہندو بنے گا نہ مسلمان بنے گا' رفیع نوں رفیع توں چنگا گا سکدا سی۔ کدی اوہ سندھی لوک فنکار ڈھول فقیر دیاں وائیاں گاوندا۔
اُنی سو اٹہتر وچ نذیر عباسی نوں گرفتاری مگروں کوئٹہ وچ ایف آئی یو ( فیلڈ انٹیلیجنس یونٹ) دی کمیپ وچ قید کیتا گیا سی تےاوتھے وی اوہ گاون توں نہیں سی مڑیا۔ اوہدی آواز توں اوہدے سیل تے پہرا دیون والے اردلی وی متاثر ہوندے سن اتے اوہ فرمائش کردے 'سر جی روضے دی جالی چم لئیے سناؤ ناں !' پر ایہہ تے نذیر عباسی دی قید نوں چـوکھے دناں توں بعد دی گل اے۔ اوہدے نال قید ہوون والے اوہدے ساتھی فیض سومرو، شاکر شاہ، مولچند تے گھنشیام دیپک دسدے نذیر عباسی تے اوہدے توں تفتیش کرن والےا فسراں دے وچ خوب مقابلہ سی۔ اوہناں ساریاں نوں ضیاء الحق تے اوہدی مارشل لاء دے خلاف پمفلیٹ لکھن تے چھاپن تے ونڈن وچ پھڑیا گیا سی۔ اے سارے ٹین ایجر سن تے نذیر عباسی تفتیش گھر دے وچ کہندا کہ اینہاں غریباں تےکجھ وی نہیں کیتا میرے توں پچھو میں ہی سب کجھ کردا آں۔ نذیر نے بڑیاں ماراں کھاہدیاں سن۔ بڑے تسیہے سہے سن۔
بھٹو دے زمانے وچ اخیر وچ اوہ اوس ویلے پھڑیا گیا سی جدوں اپنے ہک ہور ساتھی سہیل سانگی دے گھر گیا سی تے محلے دی دکان تے سہیل دے بچیاں نوں شے شگل دلان لئی گیا تے پولیس والیاں نے کشتی کرکے اوہنوں پھڑ لیا سی۔ نذیر عباسی ذوالفقار علی بھٹو حکومت دے ضیاء ہتھوں دھڑن تختے تیکر بدنام زمانہ ڈیفینس آف پاکستان رولز (ڈی پی آر) وچ حیدر آباد، کراچی تے سکھر دیاں جیلاں وچ قید گذاری سی ساتھی سیاسی بھاویں عام قیدی تے جیل دا عملہ وی اوہدے توں بہت متاثر سن۔ سندھی ادیب تے رسالے 'سوھنی' دے ایڈیٹر طارق اشرف ، جو بھٹو دے زمانے وچ صرف اپنے ایڈیٹوریل لکھن تے باوی مہینے تیکر قید کیتے گئے سن نے اپنی کتاب "باوی میہنے جیل وچ ' وچ لکھیا ہے کہ اوہناں نے اپنے باویہہ مہینیاں دی جیل وچ نذیر عاسی جیہا سجل تے کھرا قیدی تے انسان کدی نہیں ویکھیا۔
ہک واری جیئے سندھ اسٹوڈنٹس فیڈریشن (جیہڑی اوہناں دناں وچ سندھ دی اسلامی جمعیت طلبہ ہی سمجھو) دے سالانہ کنونشن دے وچ حفیظ قریشی تقریر کررہے سن تے نذیر عباسی دے اوہناں دی گل تے اختلاف کرن تے جلسے وچ سارے جیئے سندھ دے پہلوان نذیر عباسی نوں پئے گئے سن تے بڑی کٹ چاڑھی سی۔
ولی خان دے جیل جان تے اوہناں دی پارٹی نعپ تے بندش مگروں ساریاں اپوزیشن پارٹیاں دا لہور وچ جدوں یو ڈی ایف یا یونائیٹڈ ڈیموکریٹک فرنٹ دا کنونشن ہویا سی تے اوہناں دے اسلامی نظام دی منگ دی تھاں نذیر ولوں پاکستان نوں سیکیولر بناون دی گل کرن تے خاکسار تحریک دے رضاکاراں نے نذیر دا متھا اپنے بیلچیاں نال پاڑ دتا سی۔
جدوں ذوالفقار علی بھٹو نوں پی این اے دی تحریک پئے گئی تے اوہناں نے اپنی حکومت دے اخیری دناں وچ کراچی وچ قید سندھی قوم پرستاں تے سندھی سیاسی قیدیاں نوں سندھ دے گورنر ہاؤس وچ سدیا تے اوہناں نوں اپنی حمیت دا کہیا سی۔ اوہناں قیدیاں وچ نذیر عباسی وی سی۔ نذیر عباسی ضیاء الحق دی مارشل لاء لاگو کرن تے باقی سیاسی قیدیاں دی آزادی دے نال جیلوں باہر آیا کیونکہ ضیاء نے بھٹو دا ڈیفینس آف پاکستان رولز ختم کردتا سی۔
نذیر عباسی جیلوں باہر آوندے ہی مارشل لاء مکاون لئی پڑھیاراں ، مزارعیاں تے مزدوراں دی تحریک وچ پھیر جڑ گیا سی۔ صوبے سرحد یا پختون خواہ دے ہشت نگر وچ کساناں دے خلاف آپریشن ہووے کہ بلوچستان دے پٹ فیڈر وچ کسانان دی حمیت وچ اوتھوں دی بزگر کمیٹی والیاں دی بھکھ ہڑتال یاں کالونی ٹیکسٹائل ملز ملتان دے مزدوراں تےضیا حکومت دا گولی دا حکم جس دے تھلے ہک سو توں ودھ مزدور ماریا گیا سی۔ ایہہ وی بڑی عجب جیہی گل ہے کہ اوس کالونی ٹیکسٹائل مل دے ہک مالک شیخ نصیرسن جو لہور دے وڈے دانشوراں دا بڑا دوست سداوندا اے۔ نذیر عاسی اپنی پڑھیاراں دی تنظیم سندھ نیشنل اسٹوڈنٹس فیڈریشن نوں پاکستان لیول دی پڑھیاراں دی تنظیماں نال رلاون تے ہک کرن دے کم وچ جٹ گئے تے اخیر وچ اوہناں نے سارے ملک دا دورہ کر کے پاکستان فیڈرل یونین آف اسٹوڈنٹس بنا لئی سی۔ خورے ایہو ہی نذیر عباسی دا سب توں وڈا جرم سی کہ ضیاء حکومت نے اوس نوں گرفتار کیتا۔
پہلاں تے اوہ بتھیرے ٹارچر گھراں تو بچ کے آ گئے سن پر ہن سندھ وچ ضیا نے آئی ایس دا انچارج بنا کے کرنل امتیاز نوں گھلیا سی۔ نذیر عباسی نارتھ ناظم آباد دے ہک گھر وچوں اوس ویلے فوجی ایجینسی دے بندیاں ہتھوں گرفتار ہوگیاجدوں اوہ اوتھے اپنے یاراں نال ملن لئی گیا ہویا سی- اوہ (فوجی جاسوس) پہلاں اوس گھر وچ چھاپہ مار کے بیٹھے ہوئے سن۔ شبیر شر، احمد کمال وارثی تے نذیر عباسی دی بیوی حمیدہ گانگھرو ہوراں نوں اوہ گرفتار کرکے بیٹھے ہوئے سن۔ حمیدہ گانگھرو اوتھے اپنی دھی زرقا دے نال اپڑی سی تے گرفتاری تے اوہ پھڑن والیاں نوں قائل کرن وچ کامیاب گئی تے اوہ کم کرن والی ہے تے اوس گھر کم کرن لئی آئی سی۔ نذیر عاسی دے نال گرفتار ہون والیاں وچ اج دا صحافی سہیل سانگی، لکھاری بدر ابڑو، مزدوراں دا آگو احمد کمال وارثی سن۔ ایہناں نوں کراچی دی نیپئر بیرکاں وچ رکھ کے رج کے تشدد کیتا گیا۔ نذیر عباسی نوں ، بقول ہک فوجی افسر شجاعت دے بیان دے، برگیڈیئر امتیاز دے حکم تے ہتھاں نال ختم کردتا گیا۔ مگروں ایہہ سرکاری بیان جاری کیتا گیا کہ نذیر عاسی دی موت حوالات دے وچ ہارٹ اٹیک دے کارن ہوئی ہے۔ ایہہ بپتا نو اگست اُنی سو اناسی دی ہے ۔
اوہدی لاش اوہدی بھین تے بھنوویئے نے فاشی فوجیاں دے ڈر دے مارے یاں زخماں نال بھرے ہوئے جسم دی وجہ توں وصول کرن توں انکار کردتا سی تے عبد الستار ایدھی نے اپنے ہتھاں نال اوہنوں غسل دتا سی۔ ایدھی نے کہیا سی کہ اوہدے جسم تے تشدد دے نشان موجود سن تے ایدھی سینٹر دے ہک وڈے عملدار دا آکھنا ہے کہ اوہدا سر انج لگدا سی کہ شیشیاں نال مار مار کر پرون کیتا گیا سی۔ نذیر عباسی سخی حسن قبرستان وچ دفن ہے ۔
اوس ویلے پاکستان پیپلزپارٹی دی چیئر پرسن بیگم نصرت بھٹو نے شدید لفظاں وچ نذیر عباسی دی موت دی نکھیدی کیتی سی۔ اتے نذیر عباسی دی بیوہ حمیدہ گانگھرو نے نذیر دی موت دا ذمہ دار کرنل امتیاز ، تے اوس ویلے دے سندھ دے گورنر تے مارشل لاء ایڈمنسٹریٹر ایس ایم عباسی نوں متھیا سی تے اوہناں دے خلاف پرچہ کٹاون لئی اوہ صدر تھانے کراچی وی اپڑ گئی سی۔ ظاہر ہے کہ پولیس نے پرچہ کٹن توں انکار کردتا سی۔ پُٹھا سندھ دی ایس دلیر دھی نوں لمی چر لئی روپوش رہنا پئے گیا سی۔ اوہ تے اوہدی نکی زرقا کئی سال لکے رہے سن۔
نذیر عباسی نے ویاہ ا پنی تنظیم دی ساتھی حمیدہ گانگھرو نال کیتا سی۔ ویاہ دی رات جس جنج وچ نذیر ویاہ کرن جا رہیا سی اوس ریل تے سارے کنگلے تے کامریڈ سن تے ریل وچ بغیر ٹکٹ ہی سوار سن تے لاہڑا ٹکٹ ہون باوجود پھڑیا گیا سی۔ نذیر عباسی دے ویاہ نوں ہک ہفتہ ہی ہویا سی کہ اوہ فیر گرفتار ہوگیا ایس ویلے اوہنوں قلی کمیپ کوئٹہ گھلیا گیا سی۔ اوہناں نے اپنا ہنی مون پٹ فیڈر دے کسانان نال بھک ہڑتال وچ رل کے کیتا سی۔
جدوں نذیر عباسی نوں یاد کرنا واں تے اوس توں مگروں دے پڑھیاراں دے آگوواں تے نظر کردا آں کہ جو پجارو تے لینڈ کروزر ڈرائیور کردے ہین تے اوہ ویلا وی آیا جدوں سندھ دے ہاسٹلاں وچ چوری دیاں گڈیاں قطاراں وچ انج کھلوتیاں سن جیویں کوئی شو روم ہوندا اے۔ ہک نذیر عباسی سی تے جیہدے کول جدوں تن روپیے وی ہوندے سن اوہ کہندا سی اج عیاشی ہے کہ نہاری چل کے سکھر گھنٹہ گھر تے کھائیے۔
نذیر عباسی سندھ توں ذوالفقار علی بھٹو توں بعد ہک اوس جیہے سورمے طور منیا جاندا اے جنہاں نے ضیاء ورگے فوجی آمر تے آمریت نوں للکریا سی۔ پر اہناں سورمیاں دی کمائی چور کھا گئے۔ نذیر عباسی اپنی شکل مہاندرے وچ اوہناں انقلابیاں نال رلدا سی جیہناں دا اسیکیچ آپے ہی آپ مصور اپنی پینسل اسکیچ بکاں وچ بغیر ویکھے بنا دیندے ہین۔ اوس دے بارے وچ اوہدے ہک بیلی معین قریشی نے کہیا سی:
"وہ شخص جو شبخون میں مارا گیا ورنہ اس جیسا بہادر کوئی لشکر میں نہیں ہے"
اوہ سندھ وچ بندہ سی اپنے اصولاں آدرشاں تے محبتاں دے حوالیاں نال۔ تساں کدی کلر کہار وچ موراں دیا ٹوراں ویکھیاں ہیں؟ ایہہ سندھ وچ ایہو جیہے بندے سن جنہاں دے لئی حبیب جالب نے کہیا سی:
' حکمراں بن گئے کمینے لوگ خاک میں مل گئے نگینے لوگ'
